ఖే ఖాత్మైవాస్తి చిద్రూపం తత్ స్వకం విద్యతే వపుః । భాసతే యద్ ఇదన్త్వేన నాహమ్ అస్మి న చానహమ్
ఆకాశంలో నిజంగా ఉన్నది ఆకాశ స్వరూపమైన ఆత్మ మాత్రమే, అది చైతన్యమయమైనది. దాని స్వరూపమే మనకు కనిపించే ప్రతీది. కానీ నేను 'నేను' కూడా కాదు, 'నేను కాదు' కూడా కాదు.
తతం చిద్రూపమ్ అస్తీదృగ్ యత్ర స్థూలం ఖమ్ అప్య్ అలమ్ । అణావ్ ఇవ మహామేరుస్ తత్సంవిత్తిర్ హి ఖాదితా
అంతటా వ్యాపించిన ఆ చైతన్య స్వరూపం ఉండగా, అందులో స్థూలమైన ఆకాశం కూడా చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది. ఒకణువులో మహా మెరు పర్వతం ఉన్నట్టు, ఆ చైతన్య జ్ఞానం అంతా ఆ ఆకాశంలో లీనమై ఉంటుంది.
ఘనస్ తతో విదాభాసẖ ఖాద్ అప్య్ అతితరామ్ అణుః । జానాతి యత్ స్వభావం తద్ ఏతత్ సర్గతయా స్థితమ్
గాఢమైనదానినుండి విడిపోవడం కనిపిస్తుంది; సూక్ష్మమైనదానినుండి కూడా అత్యంత చిన్నదైనదీ వస్తుంది. ఏది తన స్వభావాన్ని తెలుసుకుంటుందో, అదే సృష్టిగా నిలుస్తుంది.
అహన్తాఖాదితాద్యాత్మ విదḫ ప్రసరణం జగత్ । అమ్భోద్రవప్రసరణం యథావర్తాదివేష్టనమ్
‘నేను’ అనే భావంలో మునిగిపోయిన ఆత్మ విస్తరించడమే ఈ లోక విస్తరణ. ఇది నీటిలో తుఫాను తిరుగుతూ నీరు ఎలా వ్యాపించునో అలానే జరుగుతుంది.
అవిత్ప్రసరణం శాన్తమ్ అస్పన్దీవ జలద్రవః । నిస్స్పన్దపవనాకారమ్ ఆకాశహృదయోపమమ్
విస్తరించని స్థితి నిశ్శబ్దంగా, అలలు లేని నీటి మాదిరిగా ఉంటుంది; కదలని గాలి లాంటిది, ఆకాశ హృదయంలా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
న దేశకాలాది జగత్ప్రసరేషూపయుజ్యతే । ఘనాచ్ ఛూన్యాన్ నిరాభాసాద్ విన్మాత్రప్రసరాద్ ఋతే
ఈ లోక విస్తరణలో దేశం, కాలం మొదలైనవి వర్తించవు—గాఢం, శూన్యం, కనిపించని, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం విస్తరించడిని తప్ప.
విన్మాత్రే ప్రసృతే కాష్ఠే వ్యోమ్ని నావి జలే స్థలే । నిద్రాయాం జాగ్రతి స్వప్నే భవేజ్ జగద్ ఇవోదితమ్
శుద్ధమైన చైతన్యం విస్తరించినప్పుడు, అది కలపలోనైనా, ఆకాశంలోనైనా, నౌకలోనైనా, నీటిలోనైనా, భూమిలోనైనా, నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా, కలలోనైనా, ప్రపంచం ఉద్భవించినట్లు అనిపిస్తుంది.
ప్రసరణాప్రసరణే న చ సమ్భవతో మిథః । ఖాద్ అప్య్ అతితరాచ్ఛత్వాద్ అక్షోభాదేస్ సదైవ హి
విస్తరణ, అవిస్తరణ రెండూ పరస్పరం కలసి జరగవు; ఎందుకంటే అత్యంత సూక్ష్మత వల్ల, కలకలం లేకుండా, అది ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటుంది.
జ్ఞశ్ చేతతి న భోగాది న చైవాత్మన్య్ అసావ్ అహమ్ । ద్రవత్వమ్ అమ్భసీవాన్తర్ అద్వితీయḫ పరే స్థితః
తెలిసినవాడు జాగృతంగా ఉంటాడు, కానీ అనుభవం లేదా ఇతర విషయాలను గ్రహించడు; 'నేనే ఈ ఆత్మను' అని భావించడు. నీటిలోని తేమలా, అతడు లోపల ద్వైతం లేని పరమాత్మగా నిలుస్తాడు.
ధీర్ హ్రీశ్ శ్రీస్ స్త్రీ స్మృతిẖ కీర్తిẖ కాన్తిర్ ఇత్యాదికం గణమ్ । న పశ్యతి విసఙ్కల్పస్ తమసీవ పదాన్య్ అహేః
ధైర్యం, లజ్జ, ఐశ్వర్యం, స్త్రీత్వం, స్మృతి, కీర్తి, కాంతి వంటి లక్షణాలను, సంకల్పాలు లేని వాడు, చీకటిలో పాము పాదాలను కనబడనట్టు, చూడడు.
బ్రహ్మేన్దుబిమ్బస్ఫురితశ్ చిజ్జ్యోత్స్నాచ్ఛామృతద్రవః । దిక్కాలాసమ్భవాత్ సర్గో నేశ్వరాద్ వ్యతిరిచ్యతే
బ్రహ్మను చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ఆ చైతన్య జ్యోత్స్నా అమృతస్వరూపంగా వెలుగుతుంది. అది దిక్కులు, కాలం వలన పుట్టినదికాదు. సృష్టి కూడా పరమేశ్వరుని నుండి వేరుగా లేదు.
అదిగాద్య్ అస్ఫురచ్ చైవ పరే స్ఫురతి భాసురమ్ । జగదాద్యాత్మకం చిత్త్వం చక్రౌఘత్వమ్ ఇవామ్భసి
మొదట అది కనిపించదు, తర్వాత పరమంలో అది ప్రకాశంగా వెలుగుతుంది. ఈ మనస్సే జగత్తుకు మూలం, అది నీటిలో చక్రాలు ఏర్పడినట్టు అనేక వలయాల్లా కనిపిస్తుంది.
మజ్జనోన్మజ్జనారావైర్ వివర్తావర్తవేష్టనైః । అచ్ఛిన్నానుపదం క్షీణా వాతి సర్గసరిచ్ చిరమ్
మునిగిపోవడం, పైకి రావడం, మార్పుల చుట్టూ తిరుగడం, వలయాల్లా తిరగడం వంటి శబ్దాలతో, సృష్టి నది నిరాటంకంగా, ప్రతి దశలో కొనసాగుతూ, చివరకు శాంతమవే వరకు ప్రవహిస్తుంది.
యథావర్తైḫ పయో యాతి ధూమో యాతి యథా నభః । తథా జడాత్మకతయా తృతీయస్ సర్గ ఏతయోః
నీటిలో వలయాలు ఎలా కదులుతాయో, పొగ ఆకాశంలోకి ఎలా ఎగురుతుందో, అలాగే ఈ మూడవ సృష్టి కూడా అవి రెండింటి నుండి జడ స్వభావంతో ఉద్భవిస్తుంది.
దారుణి క్రకచచ్ఛేదే యథావర్తాదికం తథా । అదిగాదౌ పరే సర్గస్ తద్ ఏతద్రూపవాన్ అయమ్
మరపు చెక్కను కొయ్యతో కోస్తే మొదట కదలికలు ఎలా వస్తాయో, అలాగే అవ్యక్తమైనది మొదలై పరమాత్మలో ఈ సృష్టి కూడా అలాంటి రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది.
సంసారకదలీస్తమ్భాద్ వినా సఙ్కల్పపల్లవాత్ । మృదునో ఽపి దృషత్క్రూరాన్ న కిఞ్చిల్ లభ్యతే ఽన్తరాత్
ఈ Samsāra అనే అరటి చెట్టు కాండం నుంచి, ఊహ అనే మృదువైన కొత్త మొగ్గలు లేకుండా, లోపల ఎలాంటి గట్టి, క్రూరమైన, బలమైనదీ దొరకదు.
సహస్రఖురమూర్ధాక్షికరవక్త్రేహితేహితమ్ । నానాద్రితరుదిగ్దేశసరిత్ప్రాదేశమాత్రకమ్
అనేక వేల కాళ్లు, తలలు, కళ్ళు, చేతులు, నోట్లు, చర్యలు కలిగి, ఇది వివిధ పర్వతాలు, అడవులు, దిక్కులు, నదులు ఎంత విస్తరించాయో అంత పరిమితిలోనే ఉంటుంది.
అన్తశ్శూన్యమ్ అసారాత్మ బహురాగోపరఞ్జితమ్ । స్ఫురద్విరాగవిహితమార్జనామాత్రతర్జనమ్
లోపల ఖాళీగా, అసలు సారం లేకుండా, ఎన్నో రకాల ఆశయాలతో రంగు పులిమబడినది, విరక్తి ఆటలో ఏర్పడిన శుద్ధి సంకేతంతో మాత్రమే భయపెడుతుంది.
ససురాసురగన్ధర్వవిద్యాధరమహోరగమ్ । జడాత్మపవనస్పన్ది జడచేతనచేతితమ్
దేవతలు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, మహా పాములు; అలాగే జడ, ఆత్మ, గాలి, చలనం; జడమైనవి, చైతన్యమైనవి, అజ్ఞానమైనవి— ఇవన్నీ కలిసిన ఈ ప్రపంచం...
పటే చిత్రమహారాజ్యమ్ ఇవ భాసురసున్దరమ్ । పరామర్శాసహం చారు వికల్పస్ఫూర్జితం జగత్
ఒక గొప్ప రాజ్యం వస్త్రంపై చిత్రంగా అందంగా కనిపించునట్లు, ఈ లోకం కూడా మన ఊహల ఆటలో వెలుగుతో, అందంగా, మనసు తట్టుకోలేని విధంగా వెలిసింది.
స్పన్దాత్మని వికల్పాంశే ప్రతిభాసత్యరూపిణి । సంవిత్ ప్రసరతి భ్రాన్తౌ తైలబిన్దుర్ ఇవామ్భసి
చలించే ఆత్మలో, ఊహల భాగంలో, కేవలం కనిపించేదిగా ఉన్నదానిలో, చైతన్యం మోసంలో నీటిపై నూనెబొట్టు పడ్డట్లు వ్యాపిస్తుంది.
హృల్లేఖాజాలవిసరైస్ సర్గావర్తవివర్తనైః । విసరత్స్నేహసమ్మిశ్రజడానుశయచర్వణైః
మనసులో లేఖలు వలె వ్యాపించే సంకల్పాల వల్ల, సృష్టి ప్రవాహాల తిప్పల వల్ల, ప్రవహించే మమకారంతో కలిసిన జడవాసనలను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించడంవల్ల...
అహమిత్యాదివిద్రూపే వికల్పేనోన్ముఖీ సతీ । న పరాద్ వ్యతిరిక్తైషా జలత్వాద్ ఇవ తోయతా
నేను ఇదిని అనే భావనతో కల్పన వైపు మొగ్గుచూపినప్పటికీ, అది పరమాత్మను వేరుగా కాదు. నీటికి నీటితనమూ వేరుగా లేనట్లే, ఇది కూడా వేరుగా ఉండదు.
విదా నిత్యస్ స్వ ఆత్మైవ సర్గ ఇత్య్ అభిధీయతే । భూత్వాహమ్ ఇతి తేనాన్యో న సర్గో ఽస్తి న సర్గకః
నిత్యమైన ఆత్మే సృష్టి అని చెప్పబడుతుంది. 'నేను ఉన్నాను' అని భావించినప్పుడు, వేరే సృష్టి లేదు, వేరే సృష్టికర్త కూడా ఉండడు.
స్పన్దాత్మతాయాం శాన్తాయాం యథా స్పన్దం జలద్రవః । న వేత్తి జగదాభాసం చితḫ ప్రసరణం తథా
కదలిక స్వభావం శాంతంగా ఉన్నప్పుడు, నీటి ప్రవాహం అలల రూపాన్ని తెలియనట్టే, విస్తరించిన చైతన్యం ప్రపంచ రూపాన్ని తెలియదు.
ఆవర్తత్వే తరఙ్గత్వం న యథా వేత్త్య్ అపాం ద్రవః । తథా చిద్ ఆత్మవ్యోమత్వే న వ్యోమత్వాది వేత్తి హి
వలయంగా ఉన్నప్పుడు నీటి ప్రవాహం అలల స్థితిని తెలియనట్టే, ఆత్మ స్వరూపమైన ఆకాశంలో స్థిరమైన చైతన్యం ఆకాశత్వం మొదలైన వాటిని తెలియదు.
దేశకాలాదినిర్మాణపూర్వకం వేదనం విదః । సర్గాత్మకత్వాత్ తేనామ్బు ద్రవసామ్యం న దూరగమ్
దేశం, కాలం మొదలైనవి ఏర్పడిన తర్వాతే మనకు అనుభూతి కలుగుతుంది. ఇది సృష్టి స్వభావమే కనుక, నీటి ద్రవత్వం కూడా దానికి చాలా దూరంగా ఉండదు.
మనోఽహమ్భావబుద్ధ్యాది యత్ కిఞ్చిన్ నామ వేదనమ్ । అవిద్యాం విద్ధి యత్నేన పౌరుషేణాశు నశ్యతి
మనస్సు, అహంకారం, బుద్ధి లేదా ఇంకేదైనా అనుభూతి అని పిలవబడేదంతా, అవన్నీ అజ్ఞానమే అని తెలుసుకో. మనుష్యుడు ప్రయత్నం చేస్తే, అవి త్వరగా నశించిపోతాయి.
అర్ధం మిథస్ సఙ్కథయా భాగశ్ శాస్త్రవిచారణైః । ఆత్మప్రయత్నతశ్ శిష్టమ్ అవిద్యాయా నివర్తతే
అజ్ఞానం లో సగం పరస్పర చర్చల ద్వారా పోతుంది; కొంత భాగం శాస్త్రాలను ఆలోచించడం వల్ల తగ్గుతుంది; మిగిలినది మన స్వంత ప్రయత్నంతో తొలగిపోతుంది.
చతుర్భాగాత్మని కృతే ఇత్య్ అవిద్యాక్షయే క్రమాత్ । సమకాలం చ యచ్ ఛిష్టం తద్ అనామార్థసదసత్
నాలుగవ భాగం మనలో మిగిలినప్పుడు, అజ్ఞానం క్రమంగా నశిస్తుంది. అదే సమయంలో మిగిలినది, అది అర్థవంతమైనది కూడా కాదు, అర్థంలేనిదీ కాదు.