బ్రహ్మణ్య్ అనన్యో ఽప్య్ అన్యాభో ఘుగ్ఘున్థకవద్ ఉత్థితః । తత్స్థస్ స ఏవాస ఇవాప్య్ అతత్స్థ ఇవ సర్గకః
బ్రహ్మంతో వేరుగా లేని వాడు, మరొకరిలా కనిపించినా, విషంలో నుంచి ఘుఘ్ఘుంథ అనే పురుగు పుట్టినట్టు ఉద్భవిస్తాడు. ఆ పరమసత్యంలో స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, సృష్టికర్త లా, స్థిరంగా ఉన్నట్టు, లేనట్టు కూడా కనిపిస్తాడు.
విషం విషత్వమ్ అజహద్ యథా స్వాన్తẖ క్రిమిẖ క్రమాత్ । న జాయతే న మ్రియతే జాయతే మ్రియతే ఽపి చ
పురుగు తన విష స్వభావాన్ని వదలకుండా లోపల క్రమంగా పుట్టినట్టు, అది పుట్టదు, చావదు, అయినా పుట్టినట్టు, చచ్చినట్టు కనిపిస్తుంది.
స్వేనైవ సంవిదర్థేన పదార్థానామ్ అరూపిణా । తీర్యతే గోష్పదమ్ ఇవ న తు దైవాద్ భవార్ణవః
తన సహజమైన, రూపం లేని చైతన్య స్వరూపంతోనే, ఈ Samsāra సముద్రాన్ని ఆవు పాదంలో నీరు ఉన్నంత సులభంగా దాటి పోవచ్చు; అదృష్టం వల్ల కాదు.
సర్వభావాన్తరావస్థా సర్వభావాతిశాయినీ । అన్తశ్శీతలతా యస్మింస్ తస్మిన్ కిమ్ అవహేలనమ్
అది అన్ని జీవుల అంతరంగ స్థితి, అన్నిటినీ మించిపోయినది, లోపల చల్లదనం ఉన్నది—అలాంటి దానిని ఎవరు తక్కువగా చూడగలరు?
జగత్పదార్థసత్తాన్తస్ సామాన్యేనాశు భావ్యతామ్ । మనోఽహఙ్కారబుద్ధ్యాదిẖ కẖ కలఙ్కో ఽమలాత్మని
ఈ లోకంలోని వస్తువుల ఉనికిని సాధారణంగా త్వరగా పరిశీలించు. మనస్సు, అహంకారం, బుద్ధి మొదలైనవి నిష్కళంకమైన ఆత్మకు ఎలా మచ్చలుగా ఉండగలవు?
యథా ఘటపటాద్య్ అర్థాన్ పశ్యస్య్ అర్థం శరీరకమ్ । తథాహన్త్వమనోబుద్ధివేదనాద్య్ అపి పశ్య హే
ఎలా నువ్వు మట్టి పాత్రలు, బట్టలు వంటి వస్తువుల్లో శరీర పదార్థాన్ని చూస్తావో, అలాగే స్నేహితా, అహంకారం, మనస్సు, బుద్ధి, అనుభూతి మొదలైనవన్నీ కూడా అలాగే చూడుము.
జగత్పదార్థసార్థౌఘం మనోబుద్ధ్యాదిసంయుతమ్ । జ్ఞ ఏవాసంవిదంస్ తిష్ఠ పరినిష్ఠితనిష్ఠయా
ఈ లోకంలోని అనేక వస్తువులను, మనస్సు, బుద్ధి కలిపి ఉన్న సమూహంగా మాత్రమే గుర్తించు. నీవు నిశ్చయంగా స్థిరమైన జ్ఞానస్వరూపుడిగా నిలుచు.
న కేనచిత్ కస్యచిద్ ఏవ కశ్చిద్ దోషో న చైవేహ గుణẖ కదాచిత్ । సుఖేన దుẖఖేన భవాభవేన న చాస్తి భోక్తా న చ కర్తృతేతి
ఇక్కడ ఎవరికీ ఎవరి వల్ల ఎలాంటి తప్పు లేదు, ఎప్పుడూ ఎలాంటి గుణమూ లేదు. సుఖం, దుఃఖం, ఉనికి, లేనివాటిలో అనుభవించేవాడు లేదా చేసేవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
ఖ ఏవ వ్యోమ సమ్పన్నమ్ ఇతి సఙ్కల్పనం యథా । భ్రాన్తిమాత్రమ్ అసద్రూపం తథాహమ్భావభావనమ్
ఆకాశం నిండింది అనేది మన ఊహ మాత్రమే, అది నిజంగా లేదు. అలాగే, 'నేను' అనే భావన కూడా భ్రమ మాత్రమే, అది వాస్తవం కాదు.
ఖం ఖే జాతమ్ ఇతి భ్రాన్తేర్ అహం కల్పయితా యథా । తథా నిర్వ్యపదేశ్యాత్మ సద్ అస్త్య్ అసద్ ఇవాతతమ్
ఆకాశంలోనే ఆకాశం పుట్టింది అని మన భ్రమలో ఊహించుకున్నట్టు, వర్ణించలేని ఆత్మ నుండి నిజమైనది కూడా అసత్యంలా వ్యాపించినట్టు కనిపిస్తుంది.
ఖే ఖాత్మైవాస్తి చిద్రూపం తత్ స్వకం విద్యతే వపుః । భాసతే యద్ ఇదన్త్వేన నాహమ్ అస్మి న చానహమ్
ఆకాశంలో నిజంగా ఉన్నది ఆకాశ స్వరూపమైన ఆత్మ మాత్రమే, అది చైతన్యమయమైనది. దాని స్వరూపమే మనకు కనిపించే ప్రతీది. కానీ నేను 'నేను' కూడా కాదు, 'నేను కాదు' కూడా కాదు.
తతం చిద్రూపమ్ అస్తీదృగ్ యత్ర స్థూలం ఖమ్ అప్య్ అలమ్ । అణావ్ ఇవ మహామేరుస్ తత్సంవిత్తిర్ హి ఖాదితా
అంతటా వ్యాపించిన ఆ చైతన్య స్వరూపం ఉండగా, అందులో స్థూలమైన ఆకాశం కూడా చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది. ఒకణువులో మహా మెరు పర్వతం ఉన్నట్టు, ఆ చైతన్య జ్ఞానం అంతా ఆ ఆకాశంలో లీనమై ఉంటుంది.
ఘనస్ తతో విదాభాసẖ ఖాద్ అప్య్ అతితరామ్ అణుః । జానాతి యత్ స్వభావం తద్ ఏతత్ సర్గతయా స్థితమ్
గాఢమైనదానినుండి విడిపోవడం కనిపిస్తుంది; సూక్ష్మమైనదానినుండి కూడా అత్యంత చిన్నదైనదీ వస్తుంది. ఏది తన స్వభావాన్ని తెలుసుకుంటుందో, అదే సృష్టిగా నిలుస్తుంది.
అహన్తాఖాదితాద్యాత్మ విదḫ ప్రసరణం జగత్ । అమ్భోద్రవప్రసరణం యథావర్తాదివేష్టనమ్
‘నేను’ అనే భావంలో మునిగిపోయిన ఆత్మ విస్తరించడమే ఈ లోక విస్తరణ. ఇది నీటిలో తుఫాను తిరుగుతూ నీరు ఎలా వ్యాపించునో అలానే జరుగుతుంది.
అవిత్ప్రసరణం శాన్తమ్ అస్పన్దీవ జలద్రవః । నిస్స్పన్దపవనాకారమ్ ఆకాశహృదయోపమమ్
విస్తరించని స్థితి నిశ్శబ్దంగా, అలలు లేని నీటి మాదిరిగా ఉంటుంది; కదలని గాలి లాంటిది, ఆకాశ హృదయంలా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
న దేశకాలాది జగత్ప్రసరేషూపయుజ్యతే । ఘనాచ్ ఛూన్యాన్ నిరాభాసాద్ విన్మాత్రప్రసరాద్ ఋతే
ఈ లోక విస్తరణలో దేశం, కాలం మొదలైనవి వర్తించవు—గాఢం, శూన్యం, కనిపించని, స్వచ్ఛమైన చైతన్యం విస్తరించడిని తప్ప.
విన్మాత్రే ప్రసృతే కాష్ఠే వ్యోమ్ని నావి జలే స్థలే । నిద్రాయాం జాగ్రతి స్వప్నే భవేజ్ జగద్ ఇవోదితమ్
శుద్ధమైన చైతన్యం విస్తరించినప్పుడు, అది కలపలోనైనా, ఆకాశంలోనైనా, నౌకలోనైనా, నీటిలోనైనా, భూమిలోనైనా, నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా, కలలోనైనా, ప్రపంచం ఉద్భవించినట్లు అనిపిస్తుంది.
ప్రసరణాప్రసరణే న చ సమ్భవతో మిథః । ఖాద్ అప్య్ అతితరాచ్ఛత్వాద్ అక్షోభాదేస్ సదైవ హి
విస్తరణ, అవిస్తరణ రెండూ పరస్పరం కలసి జరగవు; ఎందుకంటే అత్యంత సూక్ష్మత వల్ల, కలకలం లేకుండా, అది ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటుంది.
జ్ఞశ్ చేతతి న భోగాది న చైవాత్మన్య్ అసావ్ అహమ్ । ద్రవత్వమ్ అమ్భసీవాన్తర్ అద్వితీయḫ పరే స్థితః
తెలిసినవాడు జాగృతంగా ఉంటాడు, కానీ అనుభవం లేదా ఇతర విషయాలను గ్రహించడు; 'నేనే ఈ ఆత్మను' అని భావించడు. నీటిలోని తేమలా, అతడు లోపల ద్వైతం లేని పరమాత్మగా నిలుస్తాడు.
ధీర్ హ్రీశ్ శ్రీస్ స్త్రీ స్మృతిẖ కీర్తిẖ కాన్తిర్ ఇత్యాదికం గణమ్ । న పశ్యతి విసఙ్కల్పస్ తమసీవ పదాన్య్ అహేః
ధైర్యం, లజ్జ, ఐశ్వర్యం, స్త్రీత్వం, స్మృతి, కీర్తి, కాంతి వంటి లక్షణాలను, సంకల్పాలు లేని వాడు, చీకటిలో పాము పాదాలను కనబడనట్టు, చూడడు.
బ్రహ్మేన్దుబిమ్బస్ఫురితశ్ చిజ్జ్యోత్స్నాచ్ఛామృతద్రవః । దిక్కాలాసమ్భవాత్ సర్గో నేశ్వరాద్ వ్యతిరిచ్యతే
బ్రహ్మను చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ఆ చైతన్య జ్యోత్స్నా అమృతస్వరూపంగా వెలుగుతుంది. అది దిక్కులు, కాలం వలన పుట్టినదికాదు. సృష్టి కూడా పరమేశ్వరుని నుండి వేరుగా లేదు.
అదిగాద్య్ అస్ఫురచ్ చైవ పరే స్ఫురతి భాసురమ్ । జగదాద్యాత్మకం చిత్త్వం చక్రౌఘత్వమ్ ఇవామ్భసి
మొదట అది కనిపించదు, తర్వాత పరమంలో అది ప్రకాశంగా వెలుగుతుంది. ఈ మనస్సే జగత్తుకు మూలం, అది నీటిలో చక్రాలు ఏర్పడినట్టు అనేక వలయాల్లా కనిపిస్తుంది.
మజ్జనోన్మజ్జనారావైర్ వివర్తావర్తవేష్టనైః । అచ్ఛిన్నానుపదం క్షీణా వాతి సర్గసరిచ్ చిరమ్
మునిగిపోవడం, పైకి రావడం, మార్పుల చుట్టూ తిరుగడం, వలయాల్లా తిరగడం వంటి శబ్దాలతో, సృష్టి నది నిరాటంకంగా, ప్రతి దశలో కొనసాగుతూ, చివరకు శాంతమవే వరకు ప్రవహిస్తుంది.
యథావర్తైḫ పయో యాతి ధూమో యాతి యథా నభః । తథా జడాత్మకతయా తృతీయస్ సర్గ ఏతయోః
నీటిలో వలయాలు ఎలా కదులుతాయో, పొగ ఆకాశంలోకి ఎలా ఎగురుతుందో, అలాగే ఈ మూడవ సృష్టి కూడా అవి రెండింటి నుండి జడ స్వభావంతో ఉద్భవిస్తుంది.
దారుణి క్రకచచ్ఛేదే యథావర్తాదికం తథా । అదిగాదౌ పరే సర్గస్ తద్ ఏతద్రూపవాన్ అయమ్
మరపు చెక్కను కొయ్యతో కోస్తే మొదట కదలికలు ఎలా వస్తాయో, అలాగే అవ్యక్తమైనది మొదలై పరమాత్మలో ఈ సృష్టి కూడా అలాంటి రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది.
సంసారకదలీస్తమ్భాద్ వినా సఙ్కల్పపల్లవాత్ । మృదునో ఽపి దృషత్క్రూరాన్ న కిఞ్చిల్ లభ్యతే ఽన్తరాత్
ఈ Samsāra అనే అరటి చెట్టు కాండం నుంచి, ఊహ అనే మృదువైన కొత్త మొగ్గలు లేకుండా, లోపల ఎలాంటి గట్టి, క్రూరమైన, బలమైనదీ దొరకదు.
సహస్రఖురమూర్ధాక్షికరవక్త్రేహితేహితమ్ । నానాద్రితరుదిగ్దేశసరిత్ప్రాదేశమాత్రకమ్
అనేక వేల కాళ్లు, తలలు, కళ్ళు, చేతులు, నోట్లు, చర్యలు కలిగి, ఇది వివిధ పర్వతాలు, అడవులు, దిక్కులు, నదులు ఎంత విస్తరించాయో అంత పరిమితిలోనే ఉంటుంది.
అన్తశ్శూన్యమ్ అసారాత్మ బహురాగోపరఞ్జితమ్ । స్ఫురద్విరాగవిహితమార్జనామాత్రతర్జనమ్
లోపల ఖాళీగా, అసలు సారం లేకుండా, ఎన్నో రకాల ఆశయాలతో రంగు పులిమబడినది, విరక్తి ఆటలో ఏర్పడిన శుద్ధి సంకేతంతో మాత్రమే భయపెడుతుంది.
ససురాసురగన్ధర్వవిద్యాధరమహోరగమ్ । జడాత్మపవనస్పన్ది జడచేతనచేతితమ్
దేవతలు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, మహా పాములు; అలాగే జడ, ఆత్మ, గాలి, చలనం; జడమైనవి, చైతన్యమైనవి, అజ్ఞానమైనవి— ఇవన్నీ కలిసిన ఈ ప్రపంచం...
పటే చిత్రమహారాజ్యమ్ ఇవ భాసురసున్దరమ్ । పరామర్శాసహం చారు వికల్పస్ఫూర్జితం జగత్
ఒక గొప్ప రాజ్యం వస్త్రంపై చిత్రంగా అందంగా కనిపించునట్లు, ఈ లోకం కూడా మన ఊహల ఆటలో వెలుగుతో, అందంగా, మనసు తట్టుకోలేని విధంగా వెలిసింది.