నాణుమ్ అప్య్ అవగచ్ఛామి విశ్రాన్తిం శ్రాన్తమానసః । ప్రభ్రమన్ భోగభఙ్గేషు మరుభూమిష్వ్ ఇవాధ్వగః
నా మనసు బాగా అలసిపోయింది. అయినా, ఆనందాల ఆనందంలో తిరుగుతూ, ఎడారి మధ్యలో ప్రయాణికుడు ఎలా విశ్రాంతి పొందలేక పోతాడో, నేను కూడా కొంచెం కూడా విశ్రాంతిని పొందలేకపోతున్నాను.
ఆపాతమధురారమ్భా భఙ్గురా భవహేతవః । అచిరేణ వికారిణ్యో భీషణా భోగభూమయః
ప్రారంభంలో ఆనందంగా, మధురంగా అనిపించిన అనుభవాలూ, త్వరలోనే మారిపోతూ, భయంకరంగా, భయపెట్టేలా మారిపోతాయి. ఇవే మన జన్మలకు కారణమవుతాయి.
మానావమానపరయా దురహఙ్కారకాన్తయా । న రమే వామయా తాత హతవిద్యాధరశ్రియా
తండ్రి, గర్వం, అవమానం మీదే నడిచే, అహంకారమే అందంగా కనిపించే, ఇప్పుడు మహిమ కూడా పోయిన ఆ చంచలమైన స్త్రీలో నాకు ఏమాత్రం ఆనందం లేదు.
దృష్టాశ్ చైత్రరథోద్యానభువẖ కుసుమకోమలాః । కల్పవృక్షలతాదత్తసమస్తవిభవశ్రియః
చైత్రరథం తోటల్లోని పువ్వుల మృదుత్వాన్ని, కల్పవృక్షాలూ లతలు ఇచ్చిన సంపదను, మహిమను నేను చూశాను.
విహృతం మేరుకుఞ్జేషు విద్యాధరపురేషు చ । విమానవరమాలాసు వాతస్కన్ధస్థలీషు చ
నేను మెరు పర్వతపు తోటల్లో, విద్యాధరుల పట్టణాల్లో, అద్భుతమైన విమానాల వరుసల్లో, గాలిలో తేలియాడే మైదానాల్లో సంచరించాను.
విశ్రాన్తం సురసేనాసు కాన్తాభుజలతాసు చ । హారిహారవిలాసాసు లోకపాలపురీషు చ
దేవతల సైన్యాల్లో, ప్రియమైన స్త్రీల ఆలింగనంలో, ఆకర్షణీయమైన హారాలు అలంకారాల మధ్య, లోకపాలకుల నగరాల్లో విశ్రాంతి పొందాను.
న కిఞ్చిద్ ఉచితం సాధు సర్వమ్ ఆధివిషోష్మణా । దగ్ధం భస్మాయతే తాత విజ్ఞాతమ్ అధునా మయా
ఏదీ నిజంగా శ్రేయస్కరం కాదు; అన్నీ బాధల వేడితో కాలిపోய் బూడిదయ్యాయి. ఇదంతా ఇప్పుడు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది, ప్రియమైనవాడా.
రూపాలోకనలోలేన వనితాననగృధ్నునా । సావభాసేన దోషాయ దుẖఖం నీతో ఽస్మి చక్షుషా
సౌందర్యాన్ని తాకే దృష్టితో, స్త్రీ ముఖాలపై ఆకాంక్షతో, నా కళ్ల మాయలో నేను దుఃఖంలో పడిపోయాను.
ఇదం గుణావహం నేదమ్ ఇతి ముక్త్వా వికల్పనమ్ । రూపమాత్రానుసారిత్వాద్ అవస్తున్య్ అపి ధావతి
ఇది మంచి లక్షణాలు కలిగి ఉంది, ఇది లేదు అని మనసు విడిచిపెట్టిన తర్వాత, దృష్టికి కనిపించే రూపాన్ని మాత్రమే అనుసరించి, వాస్తవం కానిది అయినా కూడా మనసు దాని వైపు పరుగెత్తుతుంది.
తావద్ ఆయాతి విరతిం న శఠం యావద్ ఆపదమ్ । నానీతవత్ పరాం చేతḫ పరానర్థేహితోన్ముఖమ్
మనసు మోసపూరితంగా ఉండి, ఇతరుల విషయాల్లో ఆసక్తిగా ఉండేంత వరకు, దుఃఖాన్ని అనుభవించకపోతే, నిజమైన విరక్తి కలగదు; తనది కాని వాటిని కోరడాన్ని కూడా వదలదు.
ఘ్రాణమ్ ఏతద్ అనర్థాయ ధావచ్ చైవాభితస్ స్ఫుటమ్ । న నివారయితుం తాత శక్నోమీహ హయం యథా
ఈ మోమును వాసన మనకు కష్టానికి కారణమవుతుంది. అది అన్ని వైపులా పరుగెడుతుంది. తండ్రీ, గుర్రాన్ని ఆపలేని విధంగా, దీనిని కూడా నేను ఇక్కడ నియంత్రించలేకపోతున్నాను.
గన్ధోదకప్రణాలేన సుఖదుẖఖానుపాతినా । వైరిణేవాతిదోషేషు ఘ్రాణేనాస్మి నియోజితః
వాసన మరియు నీటి మార్గం ద్వారా, మనకు సుఖదుఃఖాలను కలిగించే ఈ మోమును వాసన, శత్రువులా నాకు అధిక దోషాలవైపు నన్ను లాగుతోంది.
చిరం రసనయా చాహమ్ అనయా నయహీనయా । గర్ధగోమాయుగుప్తేషు దుẖఖాద్రిష్వ్ అలమ్ ఆహతః
ఈ వివేకం లేని నాలుకతో, చాలా కాలంగా, గాడిదలు, ఆవులు దాచిన దుర్గంధమైన వాటిని రుచి చూసి, ఎన్నో బాధలు అనుభవించాను.
నిషేద్ధుం న చ శక్నోమి స్పర్శలమ్పటతాం త్వచః । గ్రీష్మకాలసమిద్ధస్య తాపమ్ అంశుమతో యథా
ఈ చర్మానికి తాకే ఆనందం పట్ల ఉన్న ఆకాంక్షను నేను ఆపలేకపోతున్నాను. వేసవి కాలంలో ఎండ తాపాన్ని తప్పించుకోలేని విధంగా ఇది కూడా నన్ను వదలదు.
శుభశబ్దరసార్థిన్యో మునే శ్రవణశక్తయః । మాం యోజయన్తి విషమే తృణేచ్ఛా హరిణం యథా
ఓ మునీశ్వరా! మధురమైన శబ్దాలు, రుచులు కోరే నా చెవులు నన్ను ఇబ్బందుల్లోకి లాగుతున్నాయి. గడ్డి కోసం పోయే జింకలా నేను కూడా వాటి వశమైపోతున్నాను.
ప్రణతాḫ ప్రియకారిణ్యḫ ప్రహ్వభృత్యసమీరితాః । వాద్యగేయరవోన్మిశ్రాశ్ శుభశబ్దశ్రియశ్ శ్రుతాః
వినిపించే మధురమైన శబ్దాలు, వాద్యాలు, పాటలు, వినయంగా మాట్లాడే సేవకుల స్వరాలు కలిసిపోతూ, నాకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, నన్ను గౌరవిస్తున్నట్లుగా వినిపిస్తున్నాయి.
శ్రియస్ స్త్రియో దిశశ్ చైవ తట్యశ్ చామ్భోధిభూభృతామ్ । దృష్టా విభ్రమహారిణ్యḫ ప్రక్వణన్మణిభూషణాః
ఒకవైపు ఐశ్వర్యాలు, స్త్రీలు, దిక్కులు, సముద్రతీరాలు, పర్వతాలు — ఇవన్నీ మణిపూసల అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ మనసును ఆకట్టుకునేలా కనిపించాయి.
చిరమ్ ఆస్వాదితాస్ స్వాదు చమత్కారమనోరమాః । ప్రహ్వకాన్తాజనానీతాష్ షడ్రసా గుణశాలినః
చిరకాలంగా, ప్రియమైన స్త్రీలు అందించిన రుచికరమైన, ఆశ్చర్యకరమైన, ఆహ్లాదకరమైన ఆహారాలు — ఆరు రుచులతో, ఎన్నో గుణాలతో కూడినవి — ఆస్వాదించబడ్డాయి.
కౌశేయకామినీహారకుసుమాస్తరణానిలాః । నిర్విఘ్నమ్ అభితస్ స్పృష్టా భృశమ్ ఆభోగభూమిషు
పట్టు వస్త్రాలు, మణిపూసల హారాలు, పుష్పమాలలు, మృదువైన గాలులు — ఇవన్నీ ఆనందభూముల్లో ఎటు చూసినా నిర్బంధం లేకుండా బాగా అనుభవించబడ్డాయి.
వధూముఖౌషధీపుష్పసమాలమ్భనభూమయః । అనుభూతా మునే గన్ధా మన్దానిలసమీరితాః
వధువుల ముఖాల నుంచి, ఔషధ మొక్కల నుంచి, పువ్వుల నుంచి వచ్చే పరిమళాలు, మృదువైన గాలిలో తేలుతూ, ఓ మునివరా, అనుభవించబడ్డాయి.
శ్రుతం దృష్టం తథా స్పృష్టం భుక్తం ఘ్రాతం పునḫ పునః । తత్రాపి హి న తృప్తాస్ స్మో ధిగ్ అజ్ఞానవిజృమ్భితం
వినడం, చూడడం, తాకడం, రుచి చూడడం, వాసన పీల్చడం — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ చేసినా, మనకు తృప్తి కలగలేదు. ఈ అజ్ఞానం పెరిగిపోవడాన్ని తిట్టాలి.
ఏతావన్మాత్రసారే ఽస్మిన్ సంసారే వ్యస్తవిగ్రహే । సంశుష్కవిరసే భూయẖ కిం భజామి వదాశు మే
ఈ లోకంలో అంతా ఇంతే, విడివిడిగా, ఎక్కడా ఏకత్వం లేదు, ఎండిపోయి, రుచి కూడా లేదు. ఇంకెందుకు వెంబడించాలి? త్వరగా చెప్పు.
భుక్త్వా వర్షసహస్రాణి దుర్భోగపటలీమ్ ఇమామ్ । ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తం న తృప్తిర్ ఉపజాయతే
వేల సంవత్సరాలు ఎన్నో రకాల అసంతృప్తికరమైన అనుభవాలు అనుభవించినా, బ్రహ్మదేవుడు నుండి గడ్డి దాకా, ఎక్కడా తృప్తి కలగదు.
సామ్రాజ్యం సుచిరం కృత్వా తథా భుక్త్వా వధూగణమ్ । భఙ్క్త్వాప్య్ అరిగణాన్ ఉచ్చైẖ కిమ్ అపూర్వమ్ అవాప్యతే
ఎన్నో కాలాలు రాజ్యాన్ని పాలించి, భార్యలతో సుఖంగా ఉండి, శత్రువులను పూర్తిగా ఓడించినా, నిజంగా కొత్తగా ఏమి దక్కింది?
యేషాం దినాశనం నాసీద్ యైర్ భుక్తం భువనత్రయమ్ । తే ఽపి తే ఽప్య్ అచిరేణైవ సమం భస్మత్వమ్ ఆగతాః
ఎవరికి ప్రతి రోజు తినడం లేకుండా ఉండేది కాదు, ఎవరు మూడు లోకాల్ని ఆస్వాదించారు, వారు కూడా త్వరలోనే బూడిదతో సమానమయ్యారు.
ప్రాప్తేన యేన నో భూయḫ ప్రాప్తవ్యమ్ అవశిష్యతే । తత్ప్రాప్తౌ యత్నమ్ ఆతిష్ఠేత్ కష్టయాపి హి చేష్టయా
ఇప్పటికే పొందిన దానికంటే ఇంకేమీ మిగలకుండా ఉన్నప్పుడు, దానిని పొందేందుకు ఎంత కష్టమైనా ప్రయత్నించాలి.
యేన కాన్తాశ్ చిరం భుక్తా భోగాస్ తస్యేహ జన్తుభిః । దృష్టో న కస్యచిన్ మూర్ధ్ని తరుర్ వ్యోమప్లవశ్ చ వా
ఎవరు ఇక్కడ ప్రాణులతో కలిసి సుదీర్ఘకాలం ప్రియులను, ఆనందాలను అనుభవించారో, వారి తలపై చెట్టు గానీ, ఆకాశంలో తేలే వస్తువు గానీ ఎప్పుడూ కనిపించలేదు.
చిరమ్ ఏతాసు దూరాసు విషయారణ్యరాజిషు । ఇన్ద్రియైర్ విప్రలబ్ధో ఽస్మి ధూర్తబాలైర్ ఇవార్భకః
ఈ దూరమైన ఇంద్రియాల అరణ్యాల్లో చాలా కాలంగా, నేను ఇంద్రియాల చేత మోసపోయాను, అది మాయాచేసే పిల్లల చేత మోసపోయిన చిన్నపిల్లవాడిలా ఉంది.
అద్య త్వ్ ఏతే పరిజ్ఞాతా మయా స్వవిషయారయః । కష్టా ఇన్ద్రియనామానో వఞ్చయన్తి న మాం పునః
ఇవాళ నేను ఈ ఇంద్రియాలనే శత్రువులను బాగా గుర్తించాను. ఈ కఠినమైన ఇంద్రియాలు ఇకపై నన్ను మళ్లీ మోసం చేయలేవు.
సంసారే జఙ్గలే శూన్యే ముగ్ధం నరమృగం శఠాః । ఆశ్వాస్యాశ్వాస్య నిఘ్నన్తి విషయేన్ద్రియలుబ్ధకాః
ఈ సంసారమనే అరణ్యంలో, ఖాళీగా, అడవిలా ఉన్న లోకంలో, ఆ ఇంద్రియాలు మరియు విషయాల పట్ల ఆశపడి మోసపోయే మనిషిని, ఆ కపటమైన వేటగాళ్లు నమ్మించి మోసగించి చివరికి నాశనం చేస్తారు.