సమాజగామ సమ్ప్రష్టుమ్ అష్టాపదమయీం పురీమ్ । స్వామ్ ఉపోజ్ఝ్య విరక్తాత్మా సంసారారసతాం గతః
అతడు తన ఊరును వదిలి, ఈ లోక జీవితం మీద ఆసక్తి పోయి, విరక్తుడై, ఎనిమిది కోణాలతో ఉన్న నగరాన్ని ప్రశ్నించడానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
స మత్సమీపమ్ ఆగత్య కృతోదారనమస్కృతిః । మత్పూజితో ఽవసరత ఉవాచేదమ్ అనిన్దితమ్
అతడు నా దగ్గరకు వచ్చి, గౌరవంగా నమస్కరించి, నా చేత సత్కారం పొందాడు. తరువాత కూర్చుని, నిందించదగని ఈ మాటలు చెప్పాడు.
మృదూని పరితాపేన దృషద్దృఢమలాని చ । ఛేదే భేదే చ దక్షాణి శస్త్రాఙ్గానీన్ద్రియాణి చ
ఇంద్రియాలు పనిముట్లు లాంటివి — ఇవి కోయడంలో, విరిచడంలో నిపుణంగా ఉంటాయి. సుఖం ఉన్నప్పుడు ఇవి మృదువుగా ఉంటాయి, కానీ బాధ వచ్చినప్పుడు ఇవి గట్టిగా, మలినంగా మారిపోతాయి.
పర్యాకులాని మలినాని విపత్ప్రదాని దుẖఖోర్మిమన్తి గుణకాననపావకత్వాత్ । హార్దాన్ధకారగహనాని తమోమయాని జిత్వేన్ద్రియాణి సుఖమ్ ఏమి హి కిం మమార్థైః
ఇంద్రియాలు గందరగోళంగా, మలినంగా, అపశకునాలను తెచ్చేవిగా, బాధల అలలతో నిండినవిగా ఉంటాయి. గుణాల అరణ్యం అగ్ని పట్టినట్టు ఉండటం వల్ల ఇవి హృదయంలోని చీకటి గుహలో మునిగిపోయి, అజ్ఞానంతో నిండిపోతాయి. ఇలాంటి ఇంద్రియాలను జయించిన తర్వాత, వస్తువులు నాకు ఏ ఆనందాన్ని ఇస్తాయో చెప్పు.
యద్ ఉదారమ్ అనాయాసం క్షయాతిశయవర్జితమ్ । పదం పావనమ్ ఆద్యన్తరహితం తద్ వదాశు మే
ప్రారంభం లేకుండా, అంతం లేకుండా, శుద్ధంగా, మహత్తరంగా, సులభంగా, నాశనం లేకుండా, మితిమీరకుండా ఉండే ఆ స్థితిని నాకు త్వరగా వివరించు.
ఏతావన్తమ్ అహం కాలం సుప్త ఆసం జడాత్మకః । ఇదానీం సమ్ప్రబుద్ధో ఽస్మి ప్రసాదాద్ ఆత్మనో మునే
ఇంతకాలం నేను నిద్రలో, జడత్వంతో ఉన్నాను. ఇప్పుడు, ఆత్మ అనుగ్రహంతో, ఓ మునీశ్వరా, నేను మేల్కొన్నాను.
మనోమహామయోత్తబ్ధం లుబ్ధమ్ అజ్ఞానవృత్తిషు । మామ్ ఉద్ధర దురన్తేహం మోహాద్ అహమ్ ఇతి స్థితాత్
ఓ స్వామీ, ఈ దేహంలో నేను 'నేనేను' అనే మాయలో మునిగి, అజ్ఞానపు వృత్తుల్లో లోభంతో బంధించబడి ఉన్నాను. దయచేసి నన్ను ఈ కష్టమైన దేహ బంధనంనుంచి పైకి లేపి రక్షించు.
శ్రీమత్య్ అపి పతన్త్య్ ఆశు శాతనోత్కా దురాధయః । గుణవత్య్ అగ్రపత్త్రే హి తుహినానీవ పఙ్కజే
ఎంత గొప్పవారైనా, దుష్టులు త్వరగా పడిపోతారు. మంచు చినుకులు పువ్వు మీద పడినట్టు, మంచి గుణాలు ఉన్నవారికీ చెడు త్వరగా అంటుకుంటుంది.
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ కేవలం జీర్ణజన్తవః । న ధర్మాయ న మోక్షాయ మషకా ఇవ పఙ్కజే
ఈ లోకంలో ప్రాణులు పుట్టి, వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లి, మరణిస్తారు. వారు ధర్మార్థం, మోక్షార్థం పుట్టరు; పద్మంలో దోమలు పుట్టి చనిపోవడంలా, వారి జీవితం వ్యర్థంగా పోతుంది.
భావైస్ తైర్ ఏవ తైర్ ఏవ తుచ్ఛలాభవిడమ్బనైః । చిరేణ పరిఖిన్నాస్ స్మో విప్రలబ్ధాḫ పునḫ పునః
అదే అదే మనస్థితులు, వ్యర్థమైన లాభాలు, మోసాలు మళ్లీ మళ్లీ మనల్ని మోసం చేస్తూ, చాలా కాలంగా అలసిపోవడానికి కారణమవుతున్నాయి.
నాణుమ్ అప్య్ అవగచ్ఛామి విశ్రాన్తిం శ్రాన్తమానసః । ప్రభ్రమన్ భోగభఙ్గేషు మరుభూమిష్వ్ ఇవాధ్వగః
నా మనసు బాగా అలసిపోయింది. అయినా, ఆనందాల ఆనందంలో తిరుగుతూ, ఎడారి మధ్యలో ప్రయాణికుడు ఎలా విశ్రాంతి పొందలేక పోతాడో, నేను కూడా కొంచెం కూడా విశ్రాంతిని పొందలేకపోతున్నాను.
ఆపాతమధురారమ్భా భఙ్గురా భవహేతవః । అచిరేణ వికారిణ్యో భీషణా భోగభూమయః
ప్రారంభంలో ఆనందంగా, మధురంగా అనిపించిన అనుభవాలూ, త్వరలోనే మారిపోతూ, భయంకరంగా, భయపెట్టేలా మారిపోతాయి. ఇవే మన జన్మలకు కారణమవుతాయి.
మానావమానపరయా దురహఙ్కారకాన్తయా । న రమే వామయా తాత హతవిద్యాధరశ్రియా
తండ్రి, గర్వం, అవమానం మీదే నడిచే, అహంకారమే అందంగా కనిపించే, ఇప్పుడు మహిమ కూడా పోయిన ఆ చంచలమైన స్త్రీలో నాకు ఏమాత్రం ఆనందం లేదు.
దృష్టాశ్ చైత్రరథోద్యానభువẖ కుసుమకోమలాః । కల్పవృక్షలతాదత్తసమస్తవిభవశ్రియః
చైత్రరథం తోటల్లోని పువ్వుల మృదుత్వాన్ని, కల్పవృక్షాలూ లతలు ఇచ్చిన సంపదను, మహిమను నేను చూశాను.
విహృతం మేరుకుఞ్జేషు విద్యాధరపురేషు చ । విమానవరమాలాసు వాతస్కన్ధస్థలీషు చ
నేను మెరు పర్వతపు తోటల్లో, విద్యాధరుల పట్టణాల్లో, అద్భుతమైన విమానాల వరుసల్లో, గాలిలో తేలియాడే మైదానాల్లో సంచరించాను.
విశ్రాన్తం సురసేనాసు కాన్తాభుజలతాసు చ । హారిహారవిలాసాసు లోకపాలపురీషు చ
దేవతల సైన్యాల్లో, ప్రియమైన స్త్రీల ఆలింగనంలో, ఆకర్షణీయమైన హారాలు అలంకారాల మధ్య, లోకపాలకుల నగరాల్లో విశ్రాంతి పొందాను.
న కిఞ్చిద్ ఉచితం సాధు సర్వమ్ ఆధివిషోష్మణా । దగ్ధం భస్మాయతే తాత విజ్ఞాతమ్ అధునా మయా
ఏదీ నిజంగా శ్రేయస్కరం కాదు; అన్నీ బాధల వేడితో కాలిపోய் బూడిదయ్యాయి. ఇదంతా ఇప్పుడు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది, ప్రియమైనవాడా.
రూపాలోకనలోలేన వనితాననగృధ్నునా । సావభాసేన దోషాయ దుẖఖం నీతో ఽస్మి చక్షుషా
సౌందర్యాన్ని తాకే దృష్టితో, స్త్రీ ముఖాలపై ఆకాంక్షతో, నా కళ్ల మాయలో నేను దుఃఖంలో పడిపోయాను.
ఇదం గుణావహం నేదమ్ ఇతి ముక్త్వా వికల్పనమ్ । రూపమాత్రానుసారిత్వాద్ అవస్తున్య్ అపి ధావతి
ఇది మంచి లక్షణాలు కలిగి ఉంది, ఇది లేదు అని మనసు విడిచిపెట్టిన తర్వాత, దృష్టికి కనిపించే రూపాన్ని మాత్రమే అనుసరించి, వాస్తవం కానిది అయినా కూడా మనసు దాని వైపు పరుగెత్తుతుంది.
తావద్ ఆయాతి విరతిం న శఠం యావద్ ఆపదమ్ । నానీతవత్ పరాం చేతḫ పరానర్థేహితోన్ముఖమ్
మనసు మోసపూరితంగా ఉండి, ఇతరుల విషయాల్లో ఆసక్తిగా ఉండేంత వరకు, దుఃఖాన్ని అనుభవించకపోతే, నిజమైన విరక్తి కలగదు; తనది కాని వాటిని కోరడాన్ని కూడా వదలదు.
ఘ్రాణమ్ ఏతద్ అనర్థాయ ధావచ్ చైవాభితస్ స్ఫుటమ్ । న నివారయితుం తాత శక్నోమీహ హయం యథా
ఈ మోమును వాసన మనకు కష్టానికి కారణమవుతుంది. అది అన్ని వైపులా పరుగెడుతుంది. తండ్రీ, గుర్రాన్ని ఆపలేని విధంగా, దీనిని కూడా నేను ఇక్కడ నియంత్రించలేకపోతున్నాను.
గన్ధోదకప్రణాలేన సుఖదుẖఖానుపాతినా । వైరిణేవాతిదోషేషు ఘ్రాణేనాస్మి నియోజితః
వాసన మరియు నీటి మార్గం ద్వారా, మనకు సుఖదుఃఖాలను కలిగించే ఈ మోమును వాసన, శత్రువులా నాకు అధిక దోషాలవైపు నన్ను లాగుతోంది.
చిరం రసనయా చాహమ్ అనయా నయహీనయా । గర్ధగోమాయుగుప్తేషు దుẖఖాద్రిష్వ్ అలమ్ ఆహతః
ఈ వివేకం లేని నాలుకతో, చాలా కాలంగా, గాడిదలు, ఆవులు దాచిన దుర్గంధమైన వాటిని రుచి చూసి, ఎన్నో బాధలు అనుభవించాను.
నిషేద్ధుం న చ శక్నోమి స్పర్శలమ్పటతాం త్వచః । గ్రీష్మకాలసమిద్ధస్య తాపమ్ అంశుమతో యథా
ఈ చర్మానికి తాకే ఆనందం పట్ల ఉన్న ఆకాంక్షను నేను ఆపలేకపోతున్నాను. వేసవి కాలంలో ఎండ తాపాన్ని తప్పించుకోలేని విధంగా ఇది కూడా నన్ను వదలదు.
శుభశబ్దరసార్థిన్యో మునే శ్రవణశక్తయః । మాం యోజయన్తి విషమే తృణేచ్ఛా హరిణం యథా
ఓ మునీశ్వరా! మధురమైన శబ్దాలు, రుచులు కోరే నా చెవులు నన్ను ఇబ్బందుల్లోకి లాగుతున్నాయి. గడ్డి కోసం పోయే జింకలా నేను కూడా వాటి వశమైపోతున్నాను.
ప్రణతాḫ ప్రియకారిణ్యḫ ప్రహ్వభృత్యసమీరితాః । వాద్యగేయరవోన్మిశ్రాశ్ శుభశబ్దశ్రియశ్ శ్రుతాః
వినిపించే మధురమైన శబ్దాలు, వాద్యాలు, పాటలు, వినయంగా మాట్లాడే సేవకుల స్వరాలు కలిసిపోతూ, నాకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, నన్ను గౌరవిస్తున్నట్లుగా వినిపిస్తున్నాయి.
శ్రియస్ స్త్రియో దిశశ్ చైవ తట్యశ్ చామ్భోధిభూభృతామ్ । దృష్టా విభ్రమహారిణ్యḫ ప్రక్వణన్మణిభూషణాః
ఒకవైపు ఐశ్వర్యాలు, స్త్రీలు, దిక్కులు, సముద్రతీరాలు, పర్వతాలు — ఇవన్నీ మణిపూసల అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ మనసును ఆకట్టుకునేలా కనిపించాయి.
చిరమ్ ఆస్వాదితాస్ స్వాదు చమత్కారమనోరమాః । ప్రహ్వకాన్తాజనానీతాష్ షడ్రసా గుణశాలినః
చిరకాలంగా, ప్రియమైన స్త్రీలు అందించిన రుచికరమైన, ఆశ్చర్యకరమైన, ఆహ్లాదకరమైన ఆహారాలు — ఆరు రుచులతో, ఎన్నో గుణాలతో కూడినవి — ఆస్వాదించబడ్డాయి.
కౌశేయకామినీహారకుసుమాస్తరణానిలాః । నిర్విఘ్నమ్ అభితస్ స్పృష్టా భృశమ్ ఆభోగభూమిషు
పట్టు వస్త్రాలు, మణిపూసల హారాలు, పుష్పమాలలు, మృదువైన గాలులు — ఇవన్నీ ఆనందభూముల్లో ఎటు చూసినా నిర్బంధం లేకుండా బాగా అనుభవించబడ్డాయి.
వధూముఖౌషధీపుష్పసమాలమ్భనభూమయః । అనుభూతా మునే గన్ధా మన్దానిలసమీరితాః
వధువుల ముఖాల నుంచి, ఔషధ మొక్కల నుంచి, పువ్వుల నుంచి వచ్చే పరిమళాలు, మృదువైన గాలిలో తేలుతూ, ఓ మునివరా, అనుభవించబడ్డాయి.