ద్యౌẖ క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । ఇత్య్ ఆమోదో ఽహమర్థోగ్రకుసుమస్య వికాసినః
ఆకాశం, భూమి, గాలి, శూన్యం, పర్వతాలు, నదులు, దిక్కులు—ఇవి అన్నీ 'నేను' అనే భావం బలంగా వికసించిన పువ్వు పరిమళంలాంటివి.
అహమర్థḫ ప్రవిసృతḫ ప్రకటీకురుతే జగత్ । సద్రూపాలోకమననం ప్రవృత్త ఇవ వాసరః
'నేను' అనే భావం వ్యాపించినప్పుడు, ఈ లోకాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. అది ఎలా అంటే, రూపాలు, వెలుగులు, ఆలోచనలు మొదలయ్యే వేళ, పగలు ప్రారంభమయ్యినట్లుగా.
ప్రవృత్తేన దినేనాభా ప్రకటీక్రియతే యథా । అసజ్ జగద్ అహన్త్వేన క్షణాన్ నిర్మీయతే తథా
పగలు మొదలయ్యాక రాత్రి లేకపోవడం ఎలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో, అలాగే 'నేను' అనే భావం వల్ల ఈ అస్తిత్వంలేని లోకం క్షణంలోనే ఏర్పడుతుంది.
అహమ్ ఇత్య్ అర్థదుస్తైలలవో బ్రహ్మణి వారిణి । ప్రసృతో యత్ తద్ ఆశ్వ్ ఏతత్ త్రిజగచ్చక్రికం స్థితమ్
బ్రహ్మం అనే నీటిలో 'నేను' అనే భావం ఒక చుక్క నూనెలా కలిసిపోతే, అది వెంటనే మూడు లోకాల చక్రంలా స్థిరపడిపోతుంది.
ఉన్మేషమాత్రేణాహన్తా జగన్త్య్ అనుభవత్య్ అహో । న నిమేషేణ దృగ్ ఇవ సత్యానీత్య్ అప్య్ అసన్త్య్ అలమ్
కేవలం కన్ను తెరిచినంతలోనే 'నేను' అనే భావం ఈ లోకాలను అనుభవిస్తుంది. కన్ను మూసుకున్నప్పుడు ఎలా కనిపించవో, నిజమైనవి కాని విషయాలు కూడా నిజమేనని కనిపిస్తాయి.
అహమర్థే ప్రవిసృతే సంసారో హ్య్ అనుభూయతే । నాన్తర్లయపరిక్షీణే లోచనస్యేవ తారకే
'నేను' అనే భావం వ్యాపించినప్పుడు సంసారం అనుభవించబడుతుంది. అది లోపల కలిసిపోతే, కన్ను మూసినప్పుడు కనబడే నక్షత్రంలా అది తగ్గిపోతుంది.
అహమంశే నిరంశత్వం నీతే శాశ్వతసంవిదా । శామ్యతీయమ్ అశేషేణ సంసారమృగతృష్ణికా
నేను అనే భావం శాశ్వతమైన అవిభాజ్యమైన చైతన్యంలో లీనమైపోయినప్పుడు, ఈ సంసారమనే మృగతృష్ణ పూర్తిగా నిశ్చలమై పోతుంది.
స్వసంవిద్భావనామాత్రసాధ్యే ఽస్మిన్ వరవస్తుని । సిద్ధమాత్రాత్మని స్వైరం మా ఖేదం గచ్ఛ మా భ్రమీః
మన స్వచైతన్యాన్ని ధ్యానించటం ద్వారా మాత్రమే పొందగలిగే ఈ పరమసత్యంలో, ఆత్మలోనే సంపూర్ణతను పొందినవాడవై, నీవు నిర్భయంగా ఉండు; మనసులో కలవరపడకు, అయోమయానికి లోనవవద్దు.
స్వయత్నమాత్రసంసాధ్యాద్ అసహాయాదిసాధనాత్ । అనహంవేదనాన్ నాన్యచ్ ఛ్రేయḫ పశ్యామి తే ఽనఘ
ఇది పూర్తిగా తన స్వయంప్రయత్నంతోనే, ఇతరుల సహాయం లేకుండా, అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి సాధించవచ్చు. పాపరహితుడా! నీకు దీని కన్నా గొప్ప మేలేమీ నేను చూడటం లేదు.
విస్మృత్యాహన్త్వమ్ ఆస్స్వ ప్రవిసృతవిభవో భూషితాశేషవిశ్వో విష్వక్శైలాన్తరిక్షక్షితిజలధిమరున్మార్గరూపో ఽమలాత్మా । స్వస్థశ్ శాన్తో విశోకẖ కరణమలకలావర్జితో నిష్ప్రపఞ్చో నిస్సఞ్చారశ్ చరాత్మా సకలమ్ అసకలం చేతి సిద్ధాన్తసారః
స్వభావమ్ అవజిత్యాదావ్ ఇన్ద్రియాణాం సచేతసామ్ । ప్రవర్తతే వివేకే యస్ సర్వం తస్యాశు సిధ్యతి
ప్రారంభంలోనే మనస్సు, ఇంద్రియాల సహజ స్వభావాన్ని జయించి, వివేకంతో వ్యవహరించే వాడికి అన్ని పనులు త్వరగా సిద్దిస్తాయి.
స్వభావమాత్రం యేనాన్తర్ న జితం దగ్ధబుద్ధినా । తస్యోత్తమపదప్రాప్తిస్ సికతాతైలదుర్లభా
ఎవరికి లోపల స్వభావాన్ని జయించలేక, మనస్సు అశాంతిగా ఉన్నదో, అతడికి పరమపదాన్ని పొందడం ఇసుకలో నూనెను తీయడానికంటే కష్టం.
శుద్ధే ఽల్పో ఽప్య్ ఉపదేశో హి నిర్మలాదర్శతైలవత్ । లగత్య్ ఉత్తానచిత్తే తు నాదర్శ ఇవ మౌక్తికమ్
పవిత్రమైన మనస్సులో కొంత ఉపదేశం కూడా నిర్మలమైన అద్దంలో నూనె పడినట్టు నిలుస్తుంది. కానీ చంచలమైన మనస్సులో అది నిలవదు, అద్దంపై ముత్యం పడినట్టు.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । మమ పూర్వం భుసుణ్డేన కథితం మేరుమూర్ధని
ఈ విషయానికి ఉదాహరణగా ఒక పురాతన కథను చెబుతారు. ఆ కథను నాకు భుసుండుడు, మేరు పర్వత శిఖరంపై, ఒకప్పుడు చెప్పాడు.
పురా భుసుణ్డẖ కస్మింశ్చిత్ పృష్ట ఆసీత్ కథాన్తరే । మయా కదాచిద్ ఏకాన్తే మేరోశ్ శిఖరకోటరే
ఒకసారి, భుసుండుడు ఒక సందర్భంలో ఏదో విషయమై అడిగబడ్డాడు. ఎప్పుడో ఒకసారి, నేను మేరు పర్వతం శిఖరంలోని ఒక గుహలో ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, అతడిని అడిగాను.
ముగ్ధబుద్ధిమ్ అనాత్మజ్ఞం కఞ్చిత్ త్వం చిరజీవితమ్ । స్మరసీతి మయా పృష్టేనోక్తం తేనేదమ్ అఙ్గ మే
ఓ ప్రియమైనవాడా! నేను అతడిని ఇలా అడిగాను: 'నీవు ఎప్పుడైనా మూర్ఖుడైన, ఆత్మజ్ఞానం లేని, చాలా కాలం జీవించిన వాడిని గుర్తు చేసుకుంటున్నావా?' అని. అప్పుడు అతడు నాకు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఆసీద్ విద్యాధరḫ పూర్వమ్ అనాత్మజ్ఞస్ సుఖోచితః । లోకాలోకోత్తరే శృఙ్గే శుష్క ఆర్యో ఽవిచారవాన్
పూర్వం ఒక విద్యాధరుడు ఉండేవాడు. అతడు ఆత్మజ్ఞానం లేని వాడు, సుఖాలకు అలవాటుపడినవాడు, హృదయంలో పొడిబారినవాడు, మంచితనంతో కూడినవాడు, విచారణ లేకుండా జీవించేవాడు. అతడు లోకానికి అటీతమైన శిఖరంపై నివసించేవాడు.
తపసా బహురూపేణ యమేన నియమేన చ । అక్షీణాయుర్ వ్యతిష్ఠత్ స పురా కల్పచతుష్టయమ్
వివిధ విధాల తపస్సు, నియమాలు, నియంత్రణలతో, అతడు తన ఆయుష్షును తగ్గించుకోకుండా, నాలుగు కల్పకాలం పాటు అక్కడ జీవించాడు.
తతశ్ చతుర్థే కల్పాన్తే వివేకస్ తస్య తూదభూత్ । విడూరస్యేవ వైడూర్యమ్ ఔచిత్యాజ్ జలదోదయాత్
అలా నాలుగవ కల్పాంతంలో అతనికి వివేకం కలిగింది. అది ముత్యానికి నీరు తగిలినప్పుడు మెరుపు వచ్చేలా, తగిన సమయంలో వెలిగింది.
పునర్మృతిḫ పునర్జన్మ జరా చేతి విచారయన్ । లజ్జే ఽహం తత్ కిమ్ ఏకం స్యాత్ స్థిరమ్ ఇత్య్ అవమృశ్య సః
పునః మరణం, పునః జననం, మళ్లీ మళ్లీ వృద్ధాప్యం ఇలా జరుగుతూనే ఉంటే, ఒకటి మాత్రం ఎందుకు స్థిరంగా ఉండదు అని ఆలోచిస్తూ, తనకు సిగ్గుపడిపోయాడు.
సమాజగామ సమ్ప్రష్టుమ్ అష్టాపదమయీం పురీమ్ । స్వామ్ ఉపోజ్ఝ్య విరక్తాత్మా సంసారారసతాం గతః
అతడు తన ఊరును వదిలి, ఈ లోక జీవితం మీద ఆసక్తి పోయి, విరక్తుడై, ఎనిమిది కోణాలతో ఉన్న నగరాన్ని ప్రశ్నించడానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
స మత్సమీపమ్ ఆగత్య కృతోదారనమస్కృతిః । మత్పూజితో ఽవసరత ఉవాచేదమ్ అనిన్దితమ్
అతడు నా దగ్గరకు వచ్చి, గౌరవంగా నమస్కరించి, నా చేత సత్కారం పొందాడు. తరువాత కూర్చుని, నిందించదగని ఈ మాటలు చెప్పాడు.
మృదూని పరితాపేన దృషద్దృఢమలాని చ । ఛేదే భేదే చ దక్షాణి శస్త్రాఙ్గానీన్ద్రియాణి చ
ఇంద్రియాలు పనిముట్లు లాంటివి — ఇవి కోయడంలో, విరిచడంలో నిపుణంగా ఉంటాయి. సుఖం ఉన్నప్పుడు ఇవి మృదువుగా ఉంటాయి, కానీ బాధ వచ్చినప్పుడు ఇవి గట్టిగా, మలినంగా మారిపోతాయి.
పర్యాకులాని మలినాని విపత్ప్రదాని దుẖఖోర్మిమన్తి గుణకాననపావకత్వాత్ । హార్దాన్ధకారగహనాని తమోమయాని జిత్వేన్ద్రియాణి సుఖమ్ ఏమి హి కిం మమార్థైః
ఇంద్రియాలు గందరగోళంగా, మలినంగా, అపశకునాలను తెచ్చేవిగా, బాధల అలలతో నిండినవిగా ఉంటాయి. గుణాల అరణ్యం అగ్ని పట్టినట్టు ఉండటం వల్ల ఇవి హృదయంలోని చీకటి గుహలో మునిగిపోయి, అజ్ఞానంతో నిండిపోతాయి. ఇలాంటి ఇంద్రియాలను జయించిన తర్వాత, వస్తువులు నాకు ఏ ఆనందాన్ని ఇస్తాయో చెప్పు.
యద్ ఉదారమ్ అనాయాసం క్షయాతిశయవర్జితమ్ । పదం పావనమ్ ఆద్యన్తరహితం తద్ వదాశు మే
ప్రారంభం లేకుండా, అంతం లేకుండా, శుద్ధంగా, మహత్తరంగా, సులభంగా, నాశనం లేకుండా, మితిమీరకుండా ఉండే ఆ స్థితిని నాకు త్వరగా వివరించు.
ఏతావన్తమ్ అహం కాలం సుప్త ఆసం జడాత్మకః । ఇదానీం సమ్ప్రబుద్ధో ఽస్మి ప్రసాదాద్ ఆత్మనో మునే
ఇంతకాలం నేను నిద్రలో, జడత్వంతో ఉన్నాను. ఇప్పుడు, ఆత్మ అనుగ్రహంతో, ఓ మునీశ్వరా, నేను మేల్కొన్నాను.
మనోమహామయోత్తబ్ధం లుబ్ధమ్ అజ్ఞానవృత్తిషు । మామ్ ఉద్ధర దురన్తేహం మోహాద్ అహమ్ ఇతి స్థితాత్
ఓ స్వామీ, ఈ దేహంలో నేను 'నేనేను' అనే మాయలో మునిగి, అజ్ఞానపు వృత్తుల్లో లోభంతో బంధించబడి ఉన్నాను. దయచేసి నన్ను ఈ కష్టమైన దేహ బంధనంనుంచి పైకి లేపి రక్షించు.
శ్రీమత్య్ అపి పతన్త్య్ ఆశు శాతనోత్కా దురాధయః । గుణవత్య్ అగ్రపత్త్రే హి తుహినానీవ పఙ్కజే
ఎంత గొప్పవారైనా, దుష్టులు త్వరగా పడిపోతారు. మంచు చినుకులు పువ్వు మీద పడినట్టు, మంచి గుణాలు ఉన్నవారికీ చెడు త్వరగా అంటుకుంటుంది.
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ కేవలం జీర్ణజన్తవః । న ధర్మాయ న మోక్షాయ మషకా ఇవ పఙ్కజే
ఈ లోకంలో ప్రాణులు పుట్టి, వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లి, మరణిస్తారు. వారు ధర్మార్థం, మోక్షార్థం పుట్టరు; పద్మంలో దోమలు పుట్టి చనిపోవడంలా, వారి జీవితం వ్యర్థంగా పోతుంది.
భావైస్ తైర్ ఏవ తైర్ ఏవ తుచ్ఛలాభవిడమ్బనైః । చిరేణ పరిఖిన్నాస్ స్మో విప్రలబ్ధాḫ పునḫ పునః
అదే అదే మనస్థితులు, వ్యర్థమైన లాభాలు, మోసాలు మళ్లీ మళ్లీ మనల్ని మోసం చేస్తూ, చాలా కాలంగా అలసిపోవడానికి కారణమవుతున్నాయి.
నీవు 'నేను' అనే భావాన్ని మరచి, విశ్వమంతటిని అలంకరిస్తున్న, పర్వతాలు, ఆకాశం, భూమి, సముద్రం, గాలి, అంతరిక్షం రూపంగా వెలిసిన, నిర్మలమైన ఆత్మగా స్థిరంగా ఉండు. నీవు స్వస్థుడవై, శాంతుడవై, దుఃఖరహితుడవై, ఇంద్రియమానసిక మలినతలకు అతీతుడవై, ప్రపంచ సంబంధాలన్నింటినీ దాటి, కదలికలేని జీవాత్మగా, సమస్తమూ అయినవాడవై, సమస్తం కానివాడవై ఉండాలి — ఇదే ఉపదేశసారం.