యే త్వ్ ఏవం కర్మసన్త్యాగమ్ అకృత్వాన్యత్ప్రవర్తితాః । అత్యాగం త్యాగరూపాత్మ గగనం మారయన్తి తే
ఇలా కర్మలను వదలకుండా, ఇతర పనుల్లో నిమగ్నమయ్యే వారు, త్యాగం లేకపోవడం వలన, ఆత్మ యొక్క ఆకాశం లాంటి స్వరూపాన్ని మబ్బుపడేసినట్టు చేస్తారు.
బోధాత్మకతయా కర్మత్యాగస్ సమ్పద్యతే స్వయమ్ । దగ్ధబీజా నిరిచ్ఛోచ్చైర్ అక్రియైవ భవేత్ క్రియా
జ్ఞానం వల్ల కర్మ త్యాగం సహజంగా కలుగుతుంది. కాలిన విత్తనం మొలకెత్తనట్టే, జ్ఞానంతో ఉన్నవారికి పనులు కనిపించినా, అవి నిజంగా జరగవు.
బుద్ధీన్ద్రియేహితం కర్మ సఫలం రసభావనాత్ । వేష్టితత్యక్తదామ్నీవ స్పన్దో ఽన్యో నిష్ఫలో ఽఙ్గజః
మనస్సు, ఇంద్రియాలతో చేసే పనులు అనుభూతి వల్ల ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. కానీ ఆ అనుభూతిని వదిలేస్తే, శరీరంతో జరిగే కదలికలు వృథా అవుతాయి; అవి వదిలేసిన తాడులా ప్రయోజనం లేవు.
కర్మత్యాగే స్థితే బోధాజ్ జీవన్ముక్తో వివాసనః । గేహే తిష్ఠత్వ్ అరణ్యే వా శామ్యత్వ్ అభ్యేతు వోదయమ్
జ్ఞానం ద్వారా కర్మ త్యాగం స్థిరమైనప్పుడు, వాసనలు లేని జీవన్ముక్తుడు అవుతాడు. అతను ఇంట్లో ఉన్నా, అరణ్యంలో ఉన్నా, ఎక్కడ ఉన్నా ప్రశాంతంగా ఉండి, ప్రతి ఉదయాన్ని హర్షంగా స్వీకరిస్తాడు.
గేహమ్ ఏవోపశాన్తస్య విజనం దూరకాననమ్ । అశాన్తస్యాప్య్ అరణ్యానీ విజనా సజనా పురీ
శాంతమైన మనసున్నవాడికి ఇంటే ఒకటి, వేరే ఏకాంత ప్రదేశం అవసరం లేదు. కానీ మనసు అశాంతంగా ఉంటే, ఎంత దూరమైన అడవిలోకైనా వెళ్లినా, అది కూడా జనంతో నిండిన పట్టణంలా అనిపిస్తుంది.
పరిశాన్తమతేర్ జ్ఞస్య స్వప్నే ఽప్య్ అప్రాప్తమానవా । నిర్మలా వితతా హృద్యా హృద్ ఏవ వనభూమికా
పూర్తిగా ప్రశాంతమైన జ్ఞానికి, కలలో కూడా అడవి కనిపించదు. అంత స్వచ్ఛమైన, విస్తృతమైన, హృదయాన్ని ఆనందపరిచే అడవి, నిజంగా హృదయంలోనే ఉంటుంది.
జ్ఞస్య నిర్వాణదృశ్యస్య నిష్పదార్థా మనోమయీ । శాన్తాశేషవిశేషార్థా జగద్ ఏవ మహాటవీ
మోక్షాన్ని దర్శించిన జ్ఞానికి, ఈ జగత్తే ఒక గొప్ప అడవి లాంటిది. ఇది మనస్సులో కలిగినదే, నిజమైన పదార్థం లేనిది, ప్రశాంతంగా, అన్ని భేదాలు లేని స్థితిలో ఉంటుంది.
అనన్తసఙ్కల్పవతో హృదయోద్యజ్జగత్స్థితేః । హృద్య్ ఏవావర్తతే భూమిర్ అజ్ఞస్యాఖిలసాగరా
ఎన్నో సంకల్పాలతో ఉన్నవాడికి, హృదయంలో ఉద్భవించే జగత్తే జీవనరంగం. అజ్ఞానికి భూమి, సముద్రాలు అన్నీ హృదయంలోనే తిరుగుతుంటాయి.
ఘనస్యాజ్ఞస్య దీనస్య వివిధద్వన్ద్వసఙ్కటా । సారమ్భా విపులాకారా హృద్య్ ఏవ గ్రామమణ్డలీ
అజ్ఞానంతో బాధపడే మనిషి హృదయంలో ఎన్నో రకాలు ద్వంద్వాలు, కష్టాలు కలిసిన పెద్ద గ్రామం లాంటి కలకలం ఏర్పడుతుంది.
వివిధకార్యవికారదశామయీ సపురపత్తనపర్వతమణ్డలా । మకురకోశ ఇవ ప్రతిబిమ్బితా హృది భవత్య్ అమలా మలినే మహీ
ఈ శుభాశుభ భూమి, పట్టణాలు, గ్రామాలు, పర్వతాలు అన్నీ కూడా మనసులోని వివిధ కార్యాల స్థితుల వలన అద్దంలో ప్రతిబింబించినట్టు కనిపిస్తాయి.
సాహన్తాదిజగచ్ఛాన్తౌ బోధే సంవిత్కలాత్మని । దీపసంశాన్తిసఙ్కాశస్ త్యాగస్ సిధ్యతి నాన్యథా
'నేను' అనే భావంతో మొదలయ్యే ఈ లోకం, చైతన్య స్వరూపమైన జ్ఞానంలో దీపం మాదిరిగా నిశ్శబ్దంగా లీనమైపోయినప్పుడు మాత్రమే వాస్తవ త్యాగం సాధ్యమవుతుంది; వేరే విధంగా కాదు.
న త్యాగẖ కర్మసన్త్యాగో బోధస్ త్యాగ ఇతి స్మృతః । అజగత్ప్రతిభైకాత్మా యో ఽనహన్తాదిర్ అవ్యయః
త్యాగం అనేది పనులను వదిలేయడమే కాదు; 'నేను' అనే భావం లేని, అజ్ఞానం రూపమైన, మారని స్థితిని వదిలేయడమే నిజమైన త్యాగంగా గుర్తించబడింది.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి నిస్స్నేహదీపవత్ । శాన్తే పరమనిర్వాణం ప్రబోధాత్మైవ శిష్యతే
మనసులో అనురాగం లేకుండా, దీపం లాంటి స్థితిలో, 'ఇది అది, నేను ఇదే, ఇది నాది' అనే భావనలన్నీ శాంతించిపోయినప్పుడు, పరమ నిశ్చలమైన మోక్షంలో, మేలుకొన్న ఆత్మ మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే శాన్తమ్ ఇత్య్ ఏవ యస్య నో । న జ్ఞానం తస్య నో శాన్తిర్ న త్యాగో న చ నిర్వృతిః
'ఇది అది, నేను ఇదే, ఇది నాది, ఇది శాంతమైనది' అనే భావన లేనివారికి, జ్ఞానం ఉండదు, శాంతి ఉండదు, త్యాగం ఉండదు, ఆనందం కూడా ఉండదు.
మమేదమ్ అయమ్ ఏవాహమ్ ఇత్య్ ఏతావతి యẖ క్షయః । బోధాత్మా శివం శాన్తం తు తస్మాద్ అన్యన్ న విద్యతే
'ఇది నాది, నేను ఇదే' అనే భావం పూర్తిగా పోయిన చోట, మిగిలేది శాంతమైన, మంగళకరమైన, మేలుకొన్న ఆత్మ మాత్రమే; దాని తప్ప ఇంకొకటి ఉండదు.
అహమంశే చితా క్షీణే సర్వమ్ ఏవ క్షయం గతమ్ । న కిఞ్చిచ్ చ క్వచిత్ క్షీణం నిర్వాణైకఘనం స్థితమ్
మనసులో 'నేను' అనే భావం పూర్తిగా క్షీణించినప్పుడు, అన్నీ అంతమవుతాయి; ఎక్కడా ఏమి మిగలదు కాదు, పరిపూర్ణమైన మోక్షమే నిలిచి ఉంటుంది.
అహంవిద్ అనహంవిత్త్వాద్ ఏవ శామ్యత్య్ అవిఘ్నతః । ఏతావన్మాత్రసాధ్యేయం కిమ్ ఏవేయం కదర్థనా
నేను అనే భావం పోయి, నేను కాదు అనే భావం వచ్చినప్పుడు, అది సహజంగానే నశిస్తుంది. ఇదే సాధించాల్సింది, ఇంకెందుకు అనవసరంగా తలనొప్పులు పెట్టుకోవాలి?
అహం నాహమ్ ఇతి భ్రాన్తిర్ న చ విత్త్వాద్ ఋతే ఽస్తి సా । విత్త్వం చాకాశవిశదమ్ అతẖ క్వైషా భ్రమస్థితిః
నేను ఉన్నాను, నేను లేను అనే మాయా భావం, నేను అనే భావం వల్లే వస్తుంది; అది లేకపోతే ఏ మాయా లేదు. నేను అనే భావం ఆకాశంలా నిర్మలంగా, ఖాళీగా ఉంటుంది—అయితే ఈ మాయా స్థితి ఎక్కడ ఉంటుంది?
న భ్రమో భ్రమణం నైవ న భ్రాన్తిర్ భ్రమకో ఽస్తి వా । అనాలోకనమ్ ఏవేదమ్ ఆలోకాన్ నేదమ్ అస్తి తే
ఇక్కడ మాయా లేదు, తిరుగుడు లేదు, మాయకు కారణం కూడా లేదు. ఇది కేవలం చూడకపోవడమే. ఒకసారి నిజంగా చూసినప్పుడు, ఈ మాయా నీకు ఉండదు.
విద్ధి విన్మాత్రమ్ ఏవేదమ్ అసద్రూపోపమం తతమ్ । ఓం అలం మౌనమ్ ఆస్స్వైవం సర్వం నిర్వాణమాత్రకమ్
ఇది కేవలం చైతన్యమే అని తెలుసుకో, అది అసత్యానికి పోలికగా వ్యాపించి ఉంది. ఓం—ఇంతే, నిశ్శబ్దంగా ఉండిపో. అన్నీ ముక్తి మాత్రమే.
యేనైవాశు నిమేషేణ త్వ్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ చేతతి । తేనైవ నాహమ్ ఇత్య్ ఏవ చేతిత్వాశు న శోచ్యతే
ఒక క్షణంలోనే 'నేను ఉన్నాను' అని నువ్వు అనుకుంటే, అదే క్షణంలో 'నేను లేను' అని కూడా అనుకోవచ్చు. అలా అనుకున్నప్పుడు, నీకు బాధ ఉండదు.
అహమ్భావం నఞర్థేన నిర్వాప్యారూఢబాణవత్ । అజస్రమ్ ఆసవక్షీవస్ తిష్ఠావష్టబ్ధతత్పదః
'నేను' అనే భావాన్ని 'లేదు' అనే అర్థంతో పూర్తిగా పోగొట్టి, లక్ష్యాన్ని తాకిన బాణంలా ఎప్పుడూ స్థిరంగా, కదలకుండా ఆ స్థితిలో నిలిచి ఉండాలి.
సనఞర్థామ్ అహన్తాం త్వం చేతన్న్ ఏవమ్ అనారతమ్ । సర్వభావైర్ అనారూఢో భవ తీర్ణభవార్ణవః
'నేను' అనే భావాన్ని దాని వ్యతిరేక భావంతో కలిసి నిత్యం పరిశీలిస్తే, ఏ స్థితిలోనూ నువ్వు చిక్కుకోకుండా, జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళగలవు.
స్వభావమాత్రావజయే స్వయం యస్య న వీరతా । తస్యోత్తమపదప్రాప్తౌ పశోర్ బ్రూహి కథైవ కా
తన స్వభావాన్ని కూడా జయించే ధైర్యం లేని వాడికి, పశువులా ఉన్న వాడికి, పరమ పదాన్ని ఎలా అందుతుందో చెప్పు.
షడ్వర్గో నిర్జితḫ పూర్వం యేనోత్తమవిదా స్వతః । భాజనం స ప్రకర్షాణాం నేతరో నరగర్దభః
ఆరు రకాల ఇంద్రియాలను ముందే పరిపూర్ణ జ్ఞానంతో జయించినవాడే నిజంగా గొప్పతనానికి యోగ్యుడు. అలాంటి వాడు కాకుండా, అవి జయించని వాడు మాత్రం మనిషి రూపంలో గాడిదలాంటివాడు.
యస్య స్వాన్తర్ మనోవృత్తిర్ జీయమానా జితాథ వా । విషయస్ స వివేకానాం స పుమాన్ ఇతి కథ్యతే
ఎవరికి తన మనస్సులో వచ్చే ఆలోచనలు జయించబడుతున్నాయో, లేదా పూర్తిగా జయించబడ్డాయో, వాడే నిజమైన వివేకాన్ని కలిగి ఉంటాడు. అలాంటి వాడినే నిజమైన మనిషి అంటారు.
అర్థో దృషద్ ఇవామ్భోధౌ యో య ఆపతతి త్వయి । తస్మాద్ ఏవ పలాయ్యాస్స్వ నాహమ్ ఇత్య్ ఏవ భావనాత్
ఏదైనా వస్తువు, సముద్రంలో రాయి పడినట్టు, నీ మీద పడితే, అది నీవు కాదనే భావనతో, ఆ వస్తువునుంచి దూరంగా ఉండాలి.
నాహమ్ అస్మీతి బుద్ధ్వాపి సోపపత్తికమ్ అప్య్ అలమ్ । జ్ఞానాజ్ జ్ఞో జ్ఞప్తిమాత్రం చ కిమ్ అజ్ఞ ఇవ ముహ్యసి
నేను ఇది కాను అని బాగా తెలుసుకున్నాక, ఆ విషయాన్ని తర్కంతో అర్థం చేసుకున్నాక కూడా, నీవు స్వయంగా జ్ఞానస్వరూపుడవై, కేవలం జ్ఞానమే అయినా, ఎందుకు అజ్ఞాని లాగా మాయలో పడిపోతున్నావు?
న జ్ఞే ఽహమర్థతాస్తీహ హేమ్నీవ కటకాదితా । భ్రాన్తిమాత్రాద్ ఋతే సా చ శామ్యత్య్ అస్మరణేన తే
ఇక్కడ 'నేనే తెలుసుకునేవాడిని' అన్న భావం నిజంగా లేదు. అది బంగారంలో గాజు, ఉంగరం లాంటి రూపం ఉండటంలా కాదు. ఈ భావం తప్పు ఊహ వల్లే కలుగుతుంది. అది కూడా నీవు గుర్తు పెట్టుకోకపోతే మాయమైపోతుంది.
యో యో భావ ఉదేత్య్ అన్తస్ త్వయి స్పన్ద ఇవానిలే । నాహమ్ అస్మీతి చిద్వృత్త్యా తమ్ అనాధారతాం నయ
నీ లోపల ఏ భావం వచ్చినా, అది గాలిలో అలికిడి లాంటిది. 'నేను ఇది కాదు' అన్న జ్ఞానంతో ఆ భావాన్ని ఆధారంలేని స్థితికి తీసుకెళ్ళు.