సర్వావబోధావసరే జ్ఞప్తిశబ్దార్థయోర్ ఇహ । నిర్వాణోదయ ఇత్య్ ఏవ పరమ్ ఓం ఇతి శామ్యతామ్
'జ్ఞానం' వంటి పదాల అర్థాన్ని పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, ఇక్కడ నిర్వాణం కలగడం అత్యుత్తమమైనదిగా చెప్పబడుతుంది—అది 'ఓం' అని శాంతించనివ్వాలి.
శుభాశుభాత్మ కర్మ స్వం నాశనీయం వివేకినా । తన్ నాస్తీత్య్ అవబోధేన తత్త్వజ్ఞానేన సిధ్యతి
వివేకం ఉన్నవారు తమకు సంబంధించిన శుభాశుభ క్రియలను నశింపజేయాలి. అవి లేవని నిజమైన జ్ఞానంతో గ్రహించినప్పుడు అది సాధ్యమవుతుంది.
కర్మమూలనికాషేణ సంసారḫ పరిశామ్యతి । సువిచారితమ్ అన్విష్టం యావత్ కర్మ న విద్యతే
కర్మానికి మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తే, ఈ సంసారం అంతమవుతుంది. మనం కర్మాన్ని బాగా పరిశీలించి, దాని మూలాన్ని వెతికే వరకు అది మిగిలి ఉండదు.
చిద్రూపో బిల్వమజ్జో ఽన్తశ్ చిత్రాస్ సఞ్జ్ఞా యద్ ఆత్మని । కరోతి తద్ యథా బిల్వాన్ న స్వల్పమ్ అపి భిద్యతే
బిల్వపండులోని గుజ్జు, అది చైతన్య స్వరూపమైనదైనా, తనలోనే色色మైన భావాలను సృష్టిస్తుంది. అయినా, ఆ బిల్వపండు వాటివల్ల కొంచెం కూడా చీలిపోదు.
తథా బ్రహ్మఘనస్యాన్తర్ అనానైవావభాసతే । నానేవ నను తస్మాత్ తన్ న మనాగ్ అపి భిద్యతే
అదే విధంగా, పరబ్రహ్మరూపమైన ఆ పరమస్వరూపంలో, భేదభావాలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి అక్కడ ఏమాత్రం విడిపోవడం లేదు.
న యథా సన్నివేశో ఽన్తస్ సన్నివేశవతḫ పృథక్ । తథా నఞర్థాది పృథఙ్ న పరస్మాన్ మనాగ్ అపి
ఎలా అంటే, లోపల ఏర్పాటైనది, ఏర్పాటైన వస్తువుకు వేరుగా ఉండదు. అలాగే, నిషేధాది భావాలు కూడా పరమాత్మ నుండి ఏమాత్రం వేరుగా ఉండవు.
యద్ ఏవాన్తస్ తద్ ఏవాన్తర్ ద్రవత్వమ్ అపృథగ్ యథా । విత్త్వమ్ ఏవ తథావిత్త్వం తద్రూపత్వాన్ నఞర్థయోః
నీటిలో తడుపు ఎలా వేరుగా ఉండదో, అలాగే ధనం, ధనంలేకపోవడం కూడా ఒకే స్వభావంతో ఉంటాయి. అవి వేరుగా లేవు, ఒకదాన్ని ఒప్పుకోవడం, ఇంకొదాన్ని తిరస్కరించడం రెండూ ఒకటే.
యథా ద్రవత్వం పయసి యథాలోకశ్ చ తేజసి । తథా బ్రహ్మణ్య్ అతద్భావశ్ చిత్య్ అచిత్త్వం న విద్యతే
నీటిలో తడుపు ఎలా ఉంటుందో, అగ్నిలో వెలుగు ఎలా ఉంటుందో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో చైతన్యం లేనిది ఉండదు. చైతన్యంలో అచేతనత్వం ఉండదు.
చేతనం కర్మ తచ్ చాన్తర్ నిర్మూలం భ్రమయక్షవత్ । ఉదేత్య్ అహేతుకం తచ్ చేన్ నోదితం తన్ న విద్యతే
చైతన్యం, క్రియ రెండూ మనలోనే ఉంటాయి. ఇవి మూలం లేనివి, చక్రం తిప్పడంలా ఉంటాయి. అవి కారణం లేకుండా ఉద్భవిస్తే ఉంటాయి, లేకపోతే ఉండవు.
చేతనం కర్మ తచ్ చైతద్ భాతి స్పన్ద ఇవానిలే । అహేతుకం యదాత్మైతద్ బహిర్ అన్తశ్ చ సార్థధీః
చైతన్యం, క్రియలు గాలి లో అలజడి ఎలా కనిపిస్తుందో అలా కనిపిస్తాయి. ఈ ఆత్మకు కారణం లేదు. ఆలోచనలతో కూడిన మనస్సు దీనిని లోపల, బయట రెండింటిలోనూ గ్రహిస్తుంది.
విస్తారẖ కర్మణాం దేహస్ సో ఽహన్తాత్మా స సంసృతిః । అచేతనానహన్త్వేన శామ్యత్య్ అస్పన్దవాతవత్
కర్మల విస్తరణమే ఈ శరీరం, 'నేను' అనే భావమే ఆత్మ, ఇదే జనన మరణాల చక్రం. కానీ, చైతన్యం లేకుండా, 'నేను' అనే భావం లేకుండా ఉంటే, అది కదలని గాలిలా నిశ్చలమై పోతుంది.
అవేదనాద్ అనన్తాత్మా భూత్వా జ్ఞో ఽప్య్ ఉపలోపమః । సంసారే మూలకషణం కురు క్రోడముఖాగ్రవత్
ఏదైనా గ్రహించకపోతే, మన స్వరూపం అనంతంగా మారుతుంది; తెలిసినవాడు కూడా కనపడకుండా పోయినట్టు అవుతాడు. ఈ లోకంలో, మొసలి నోటిపదరాని కోసినట్టు, మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించు.
కర్మబీజకలాకోశత్యాగ ఏవం కృతో భవేత్ । నాన్యథా రాఘవాతస్ తే శాన్తమ్ అస్తు సదా స్థితమ్
కర్మలకు మూలమైన విత్తనం, మొలక, పొరలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడే ఇది సాధ్యం. వేరే విధంగా కాదు రాఘవా! నీకు శాంతి ఎప్పుడూ నిలిచి ఉండాలి.
కర్మబీజకలాత్యాగే త్వ్ ఏతస్మాద్ ఇతరాత్మని । అవిద్యమానే జీవస్య తజ్జ్ఞైర్ విదితవస్తుభిః
కర్మలకు విత్తనం, మొలక వదిలినప్పుడు, ఇంకొక ఆత్మ భావం లేకపోతే, జీవునికి ఇది నిజంగా తెలుసుకున్నవారు గ్రహిస్తారు.
శాన్తైర్ న గృహ్యతే కిఞ్చిన్ న చ సన్త్యజ్యతే ఽపి చ । త్యాగాదానే న జానన్తి తే ఽతస్ తైశ్ శాన్తమ్ ఆస్యతే
శాంతులు ఏదీ పట్టుకోరు, ఏదీ వదిలిపెట్టరు కూడా. తీసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అనే భావాలు వారికి తెలియవు. అందుకే వారు శాంతిగా ఉంటారు.
ఆకాశశూన్యహృదయైర్ జ్ఞైర్ యథాస్థితమ్ ఆస్యతే । క్రియతే చ యథాప్రాప్తం నాస్యతే క్రియతే న చ
ఆకాశంలా ఖాళీ మనసున్న జ్ఞానులు ఎలా ఉన్నారో అలా ఉంటారు. పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు ఏదైనా చేస్తారు, కానీ చేయడంలోనూ చేయకపోవడంలోనూ స్థిరంగా ఉండరు.
ప్రవాహాపతితస్పన్దం స్పన్దన్తే శాన్తచేతసామ్ । తేషాం కర్మేన్ద్రియాణ్య్ ఏవమ్ అర్ధసంసుప్తబాలవత్
శాంతమైన మనసున్నవారి చేతకాయలు ప్రవాహంలో పడినట్లుగా, అర్థ నిద్రలో ఉన్న పిల్లాడి చేతులు కాళ్లులా, సహజంగా కదులుతుంటాయి.
రసే నిర్వాసనే లబ్ధరసా అప్య్ అతినీరసాః । నాన్తస్ తిష్ఠన్తి న బహిర్ జ్ఞా అజ్ఞా నిపుణా ఇవ
వారు ఇష్టాన్ని కోల్పోయి, ఆనందాన్ని అనుభవించినా కూడా, అంతగా ఆసక్తి చూపరు. ఆ జ్ఞానులు లోపలగానీ, బయటగానీ ఉండరు; వారు తెలివిగా తెలియని వారిలా కనిపిస్తారు.
కర్మణో ఽవేదనం త్యాగస్ స చ సిద్ధḫ ప్రబోధతః । అవస్తునేతరేణాథ కిం కృతేనాకృతేన వా
కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవించకపోవడమే త్యాగం. ఇది జ్ఞానంతో కూడినవారికి లభిస్తుంది. అసత్యమైన వాటితో చేసిందీ, చేయనిదీ ఏ ఉపయోగం?
అవేదనమ్ అసంవేద్యం యద్ అవాసనమ్ ఆసితమ్ । శాన్తం సమమ్ అనుల్లేఖం స కర్మత్యాగ ఉచ్యతే
ఏ పని జరిగినా, అనుభవించని స్థితి, ఏ సంకల్పమూ లేకుండా ప్రశాంతంగా, సమంగా, ఆలోచనలేక కూర్చొనడం — ఇదే నిజమైన కర్మ త్యాగం అని అంటారు.
అపునస్స్మరణం సమ్యక్ చిరవిస్మృతకర్మ యత్ । స్థితం స్తమ్భోదరసమం స కర్మత్యాగ ఉచ్యతే
చాలా కాలంగా పూర్తిగా మరిచిపోయిన పనిని మళ్లీ గుర్తు చేసుకోకపోవడం, దాని గురించి స్థంభం లోపల లాంటి స్థితిలో ఉండడం — ఇదే కర్మ త్యాగం అని అంటారు.
అత్యాగం త్యాగమ్ ఇతి యే కుర్వతే వ్యర్థబోధినః । తేషామ్ అవటలగ్నానాం విధిస్ త్రాణం కరిష్యతి
త్యాగం కానిది త్యాగమని అనుకునే వారు వ్యర్థమైన అర్థంతో ఉంటారు. వారు గుంతలో పడినవారిలా, నియమాలు వారిని కాపాడతాయి.
కర్మత్యాగమ్ అకృత్వైవమ్ అర్ధం యే కర్మ కుర్వతే । సా భుఙ్క్తే తాన్ పశూన్ అజ్ఞాన్ కర్మత్యాగపిశాచికా
కర్మాన్ని పూర్తిగా వదలకుండా, అర్థాంతరంగా పనులు చేసే వారు, అజ్ఞానపు జంతువుల వంటివారు. వారు కర్మాన్ని వదలని పిశాచికి ఆహారంగా మారుతారు.
సమూలకర్మసన్త్యాగేనైవ యే శాన్తమ్ ఆస్థితాః । నైవ తేషాం కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన
కర్మాన్ని మూలంతో కూడి పూర్తిగా వదిలేసి, శాంతిలో నిలిచినవారికి, ఏ పని చేసినా లేదా చేయకపోయినా, ఇక్కడ దానికి ఎలాంటి ప్రాముఖ్యత ఉండదు.
సమూలమ్ అలమ్ ఉద్ధృత్య కర్మబీజకలామ్ ఇతి । నిత్యమ్ ఏకసమాధానాస్ తజ్జ్ఞాస్ తిష్ఠన్త్య్ అలం సుఖమ్
కర్మానికి మూలాన్ని పూర్తిగా తీసివేసి, ఎల్లప్పుడూ ఒకే ధ్యానంలో నిలిచిన వారు, ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకుని, నిజమైన ఆనందంలో ఉంటారు.
ప్రవాహాపతితే కార్యే ఈషత్స్పన్దా అతన్మయాః । ఘూర్ణమానా ఇవ క్షీవా యన్త్రసఞ్చారితా ఇవ
పని అలవాటుగా ప్రవాహంలో పడితే, దానికి లగ్నమైనవారు, స్వల్పంగా కదిలినా, మద్యం తాగినవారు తూలిపోతున్నట్టు, యంత్రంతో నడిపించే బొమ్మలవంటి వారవుతారు.
మోక్షలక్ష్మ్యా విలాసిన్యా వ్యసనోపహతా ఇవ । అర్ధసుప్తప్రబుద్ధాభాẖ కామ్ అప్య్ అవగతిం గతాః
మోక్షలక్ష్మి క్రీడతో తాకబడినవారు, దురదృష్టంతో బాధపడినవారిలా, అరవైపు నిద్రలో, అరవైపు మేల్కొన్నట్టున్నారు. వారు పూర్తిగా గ్రహించకుండా, కొంత మాత్రమే తెలుసుకున్నారు.
యత్ సమూలం పరిత్యక్తం తత్ త్యక్తమ్ ఇతి కథ్యతే । అమూలకాషస్ త్యాగో యస్ స శాఖాలవనోపమః
ఏదైనా మూలంతో సహా పూర్తిగా వదిలిపెట్టితే, అది నిజంగా త్యాగమని అంటారు. మూలాన్ని వదలకుండా, కేవలం కొమ్మలు తొలగిస్తే, అది అడవిలో కొమ్మలు కోసినట్టే.
అకృష్టమూలశ్ శాఖాగ్రవిలూనẖ కర్మపాదపః । పునశ్ శాఖాసహస్రేణ దుẖఖాయ పరివర్ధతే
కర్మ అనే వృక్షాన్ని మూలంతో కాదు, కేవలం కొమ్మల చివరలు మాత్రమే కోస్తే, అది వెనుకకు వెయ్యి కొమ్మలతో పెరిగి, మరింత బాధను కలిగిస్తుంది.
అవేదనాత్మనానేన కర్మత్యాగో ఽఙ్గ సిధ్యతి । క్రమేణ నేతరేణాత ఏతద్ ఏవాహరన్ భవ
ప్రియమైనవాడా, ఆత్మ జ్ఞానం వల్లే కర్మ త్యాగం నిజంగా సాధ్యమవుతుంది; వేరే విధంగా కాదు. అందుకే, ప్రతి రోజు ఇదే మార్గాన్ని అనుసరించు.