త్యాగో హి కర్మణాం తస్మాద్ ఆదేహం నోపపద్యతే । యైస్ తు సన్త్యజ్యతే కర్మ తన్మూలం తైర్ న ముచ్యతే
కార్యాలను వదిలేయడం వల్ల ఈ శరీరబంధం పోదు; ఎందుకంటే పనులను వదిలేసినవారికి వాటి మూలకారణం అంతే మిగిలిపోతుంది.
మూలం స్వకర్మణస్ సంవిన్ మనసో వాసనాత్మనః । సా చాదేహం సముచ్ఛేత్తుమ్ ఋతే బోధాన్ న శక్యతే
మన పనుల మూలం మనసులోని వాసనలతో కూడిన చైతన్యం. అది పూర్తిగా తొలగిపోవడం జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు తప్ప సాధ్యపడదు.
రామ కేవలమ్ ఏషాన్తẖ కర్మమూలకలా పరా । సూక్ష్మా సంవిద్ అసంవిత్త్యా స్వయత్నేన నికృన్త్యతే
రామా, మన లోపల ఉన్న ఈ అత్యంత సూక్ష్మ శక్తి కూడా కర్మమే ఆధారం. ఈ సూక్ష్మమైన చైతన్యాన్ని అజ్ఞానం నుంచి మనమే శ్రమతో విడదీయాలి.
యేన సంవిద్ అసంవిత్త్యా స్వయత్నేన నివార్యతే । తేన సంసృతివృక్షస్య మూలకాషో వితన్యతే
మనమే శ్రమపడి చైతన్యాన్ని అజ్ఞానం నుంచి దూరం చేసినప్పుడు, సంసారవృక్షానికి ఉన్న మూలం పూర్తిగా నశిస్తుంది.
అచేతనాకాశమ్ అజం యద్ ఏకం తత్రైవమ్ అస్తి త్వ్ ఇదమ్ అర్థహీనమ్ । తద్ వ్యోమరూపం యత ఏతద్ ఏవం నిరామయం చేతనసారమ్ ఆహుః
పుట్టుక లేని, రూపం లేని, ఒక్కటే ఉన్న ఆ శూన్యాన్ని, మనం శూన్యంగా భావించినా, అదే నిజంగా చైతన్యానికి మూలం అని, నిరుపద్రవంగా, ఆకాశ స్వరూపంగా ఉన్నదని పెద్దలు అంటారు.
అవేదనం వేదనస్య మునీన్ద్ర క్రియతే కథమ్ । నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః
ఓ మునీంద్రా! అనుభూతి లేనిది అనుభూతి నుండి ఎలా కలుగుతుంది? లేనిది ఉండదు, ఉన్నదానిలో లేనిదీ కలగదు.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । యదా తదైవ సుకరం వేదనావేదనం స్వయమ్
లేనిది ఉండదు, ఉన్నదానిలో లేనిదీ కలగదు. ఇది నిజంగా తెలిసినప్పుడు మాత్రమే అనుభూతి, అనుభూతి లేమి రెండూ సులభంగా అర్థమవుతాయి.
ఏతౌ వేదనశబ్దార్థౌ రజ్జుసర్పభ్రమోపమౌ । అసత్యావ్ ఉదితౌ విద్ధి మృగతృష్ణామ్భసస్ సమౌ
ఈ అనుభూతి, అనుభూతి లేమి అనే పదాలు రెండు, పామును తాడుగా భావించే భ్రమలా ఉన్నాయి. ఇవి రెండూ నిజమైనవి కావు, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు ఊహించడమే.
అబోధస్ త్వ్ అనయోశ్ శ్రేయాన్ బోధో దుẖఖాయ చైతయోః । తస్మాత్ సద్ ఏవ బుధ్యస్వ మాసద్ బుధ్యస్వ రాఘవ
ఈ రెండింటిలో, తెలియకపోవడం మేలైనది; తెలుసుకోవడం ఇద్దరికీ బాధను తెస్తుంది. అందుకే, రాఘవా, నిజమైనదాన్ని మాత్రమే తెలుసుకో, అసత్యాన్ని తెలుసుకోవద్దు.
జన్తోర్ వేదనశబ్దార్థబోధో దుẖఖకరḫ పరః । న్యక్కృత్య జ్ఞప్తిశబ్దార్థబోధం తిష్ఠ యథాస్థితమ్
ప్రాణికి 'వేదన' వంటి పదాల అర్థాన్ని తెలుసుకోవడం గొప్ప బాధను కలిగిస్తుంది. అందువల్ల, 'జ్ఞానం' వంటి పదాల అర్థాన్ని పట్టించుకోకుండా, నీవు ఎలా ఉన్నావో అలా ఉండిపో.
సర్వావబోధావసరే జ్ఞప్తిశబ్దార్థయోర్ ఇహ । నిర్వాణోదయ ఇత్య్ ఏవ పరమ్ ఓం ఇతి శామ్యతామ్
'జ్ఞానం' వంటి పదాల అర్థాన్ని పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, ఇక్కడ నిర్వాణం కలగడం అత్యుత్తమమైనదిగా చెప్పబడుతుంది—అది 'ఓం' అని శాంతించనివ్వాలి.
శుభాశుభాత్మ కర్మ స్వం నాశనీయం వివేకినా । తన్ నాస్తీత్య్ అవబోధేన తత్త్వజ్ఞానేన సిధ్యతి
వివేకం ఉన్నవారు తమకు సంబంధించిన శుభాశుభ క్రియలను నశింపజేయాలి. అవి లేవని నిజమైన జ్ఞానంతో గ్రహించినప్పుడు అది సాధ్యమవుతుంది.
కర్మమూలనికాషేణ సంసారḫ పరిశామ్యతి । సువిచారితమ్ అన్విష్టం యావత్ కర్మ న విద్యతే
కర్మానికి మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తే, ఈ సంసారం అంతమవుతుంది. మనం కర్మాన్ని బాగా పరిశీలించి, దాని మూలాన్ని వెతికే వరకు అది మిగిలి ఉండదు.
చిద్రూపో బిల్వమజ్జో ఽన్తశ్ చిత్రాస్ సఞ్జ్ఞా యద్ ఆత్మని । కరోతి తద్ యథా బిల్వాన్ న స్వల్పమ్ అపి భిద్యతే
బిల్వపండులోని గుజ్జు, అది చైతన్య స్వరూపమైనదైనా, తనలోనే色色మైన భావాలను సృష్టిస్తుంది. అయినా, ఆ బిల్వపండు వాటివల్ల కొంచెం కూడా చీలిపోదు.
తథా బ్రహ్మఘనస్యాన్తర్ అనానైవావభాసతే । నానేవ నను తస్మాత్ తన్ న మనాగ్ అపి భిద్యతే
అదే విధంగా, పరబ్రహ్మరూపమైన ఆ పరమస్వరూపంలో, భేదభావాలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి అక్కడ ఏమాత్రం విడిపోవడం లేదు.
న యథా సన్నివేశో ఽన్తస్ సన్నివేశవతḫ పృథక్ । తథా నఞర్థాది పృథఙ్ న పరస్మాన్ మనాగ్ అపి
ఎలా అంటే, లోపల ఏర్పాటైనది, ఏర్పాటైన వస్తువుకు వేరుగా ఉండదు. అలాగే, నిషేధాది భావాలు కూడా పరమాత్మ నుండి ఏమాత్రం వేరుగా ఉండవు.
యద్ ఏవాన్తస్ తద్ ఏవాన్తర్ ద్రవత్వమ్ అపృథగ్ యథా । విత్త్వమ్ ఏవ తథావిత్త్వం తద్రూపత్వాన్ నఞర్థయోః
నీటిలో తడుపు ఎలా వేరుగా ఉండదో, అలాగే ధనం, ధనంలేకపోవడం కూడా ఒకే స్వభావంతో ఉంటాయి. అవి వేరుగా లేవు, ఒకదాన్ని ఒప్పుకోవడం, ఇంకొదాన్ని తిరస్కరించడం రెండూ ఒకటే.
యథా ద్రవత్వం పయసి యథాలోకశ్ చ తేజసి । తథా బ్రహ్మణ్య్ అతద్భావశ్ చిత్య్ అచిత్త్వం న విద్యతే
నీటిలో తడుపు ఎలా ఉంటుందో, అగ్నిలో వెలుగు ఎలా ఉంటుందో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో చైతన్యం లేనిది ఉండదు. చైతన్యంలో అచేతనత్వం ఉండదు.
చేతనం కర్మ తచ్ చాన్తర్ నిర్మూలం భ్రమయక్షవత్ । ఉదేత్య్ అహేతుకం తచ్ చేన్ నోదితం తన్ న విద్యతే
చైతన్యం, క్రియ రెండూ మనలోనే ఉంటాయి. ఇవి మూలం లేనివి, చక్రం తిప్పడంలా ఉంటాయి. అవి కారణం లేకుండా ఉద్భవిస్తే ఉంటాయి, లేకపోతే ఉండవు.
చేతనం కర్మ తచ్ చైతద్ భాతి స్పన్ద ఇవానిలే । అహేతుకం యదాత్మైతద్ బహిర్ అన్తశ్ చ సార్థధీః
చైతన్యం, క్రియలు గాలి లో అలజడి ఎలా కనిపిస్తుందో అలా కనిపిస్తాయి. ఈ ఆత్మకు కారణం లేదు. ఆలోచనలతో కూడిన మనస్సు దీనిని లోపల, బయట రెండింటిలోనూ గ్రహిస్తుంది.
విస్తారẖ కర్మణాం దేహస్ సో ఽహన్తాత్మా స సంసృతిః । అచేతనానహన్త్వేన శామ్యత్య్ అస్పన్దవాతవత్
కర్మల విస్తరణమే ఈ శరీరం, 'నేను' అనే భావమే ఆత్మ, ఇదే జనన మరణాల చక్రం. కానీ, చైతన్యం లేకుండా, 'నేను' అనే భావం లేకుండా ఉంటే, అది కదలని గాలిలా నిశ్చలమై పోతుంది.
అవేదనాద్ అనన్తాత్మా భూత్వా జ్ఞో ఽప్య్ ఉపలోపమః । సంసారే మూలకషణం కురు క్రోడముఖాగ్రవత్
ఏదైనా గ్రహించకపోతే, మన స్వరూపం అనంతంగా మారుతుంది; తెలిసినవాడు కూడా కనపడకుండా పోయినట్టు అవుతాడు. ఈ లోకంలో, మొసలి నోటిపదరాని కోసినట్టు, మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించు.
కర్మబీజకలాకోశత్యాగ ఏవం కృతో భవేత్ । నాన్యథా రాఘవాతస్ తే శాన్తమ్ అస్తు సదా స్థితమ్
కర్మలకు మూలమైన విత్తనం, మొలక, పొరలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడే ఇది సాధ్యం. వేరే విధంగా కాదు రాఘవా! నీకు శాంతి ఎప్పుడూ నిలిచి ఉండాలి.
కర్మబీజకలాత్యాగే త్వ్ ఏతస్మాద్ ఇతరాత్మని । అవిద్యమానే జీవస్య తజ్జ్ఞైర్ విదితవస్తుభిః
కర్మలకు విత్తనం, మొలక వదిలినప్పుడు, ఇంకొక ఆత్మ భావం లేకపోతే, జీవునికి ఇది నిజంగా తెలుసుకున్నవారు గ్రహిస్తారు.
శాన్తైర్ న గృహ్యతే కిఞ్చిన్ న చ సన్త్యజ్యతే ఽపి చ । త్యాగాదానే న జానన్తి తే ఽతస్ తైశ్ శాన్తమ్ ఆస్యతే
శాంతులు ఏదీ పట్టుకోరు, ఏదీ వదిలిపెట్టరు కూడా. తీసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అనే భావాలు వారికి తెలియవు. అందుకే వారు శాంతిగా ఉంటారు.
ఆకాశశూన్యహృదయైర్ జ్ఞైర్ యథాస్థితమ్ ఆస్యతే । క్రియతే చ యథాప్రాప్తం నాస్యతే క్రియతే న చ
ఆకాశంలా ఖాళీ మనసున్న జ్ఞానులు ఎలా ఉన్నారో అలా ఉంటారు. పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు ఏదైనా చేస్తారు, కానీ చేయడంలోనూ చేయకపోవడంలోనూ స్థిరంగా ఉండరు.
ప్రవాహాపతితస్పన్దం స్పన్దన్తే శాన్తచేతసామ్ । తేషాం కర్మేన్ద్రియాణ్య్ ఏవమ్ అర్ధసంసుప్తబాలవత్
శాంతమైన మనసున్నవారి చేతకాయలు ప్రవాహంలో పడినట్లుగా, అర్థ నిద్రలో ఉన్న పిల్లాడి చేతులు కాళ్లులా, సహజంగా కదులుతుంటాయి.
రసే నిర్వాసనే లబ్ధరసా అప్య్ అతినీరసాః । నాన్తస్ తిష్ఠన్తి న బహిర్ జ్ఞా అజ్ఞా నిపుణా ఇవ
వారు ఇష్టాన్ని కోల్పోయి, ఆనందాన్ని అనుభవించినా కూడా, అంతగా ఆసక్తి చూపరు. ఆ జ్ఞానులు లోపలగానీ, బయటగానీ ఉండరు; వారు తెలివిగా తెలియని వారిలా కనిపిస్తారు.
కర్మణో ఽవేదనం త్యాగస్ స చ సిద్ధḫ ప్రబోధతః । అవస్తునేతరేణాథ కిం కృతేనాకృతేన వా
కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవించకపోవడమే త్యాగం. ఇది జ్ఞానంతో కూడినవారికి లభిస్తుంది. అసత్యమైన వాటితో చేసిందీ, చేయనిదీ ఏ ఉపయోగం?
అవేదనమ్ అసంవేద్యం యద్ అవాసనమ్ ఆసితమ్ । శాన్తం సమమ్ అనుల్లేఖం స కర్మత్యాగ ఉచ్యతే
ఏ పని జరిగినా, అనుభవించని స్థితి, ఏ సంకల్పమూ లేకుండా ప్రశాంతంగా, సమంగా, ఆలోచనలేక కూర్చొనడం — ఇదే నిజమైన కర్మ త్యాగం అని అంటారు.