యచ్ చేత్యతే తు తేనాశు బహిర్ అన్తశ్ చ భూయతే । సత్యాకారమ్ అసత్యం వా భవత్వ్ ఆహితవిభ్రమమ్
ఏది మనకు గ్రహించబడుతుందో, దానివల్ల వెంటనే అది లోపలైనా బయటైనా ఏర్పడుతుంది. అది నిజమైనదా, అబద్ధమైనదా, ఏదైనా అయోమయంగా స్థిరపడిపోతుంది.
న చేత్యతే చేత్ తద్ అలం భ్రమాద్ అస్మాద్ విముచ్యతే । భ్రమస్ సత్యో ఽస్త్వ్ అసత్యో వా కిం విచారణయానయా
ఏదైనా గ్రహించబడకపోతే, ఆ మాయకు ఇక అంతే — మనం దానినుండి విముక్తులమవుతాం. ఆ మాయ నిజమైనదా, అబద్ధమైనదా అన్న విచారణ వల్ల ఏమి లాభం?
ఏతచ్ చేతనమ్ ఏవాన్తర్ వికసత్య్ ఉద్భవభ్రమైః । వాసనేచ్ఛామనẖకర్మసఙ్కల్పాద్యభిధాత్మభిః
ఈ చైతన్యం లోపలే, జనన మరణాల తిప్పల ద్వారా, మన వాసనలు, ఆశలు, మనస్సు, క్రియలు, సంకల్పాలు వంటి పేర్లతో విస్తరిస్తుంది.
ప్రబుద్ధస్యాప్రబుద్ధస్య దేహినో దేహగేహకే । ఆదేహం విద్యతే విత్త్వం త్యాగస్ త్వ్ అస్య న విద్యతే । జీవతాం తస్య సన్త్యాగẖ కథం నామోపపద్యతే
జ్ఞానం పొందినవాడైనా, పొందని వాడైనా, శరీరంలో నివసించే జీవికి శరీరం వరకే స్వామ్యత ఉంటుంది; వదిలిపెట్టడం అతనికి ఉండదు. బ్రతికినవాడికి వదిలిపెట్టడం ఎలా కలుగుతుంది?
కేవలం కర్మశబ్దార్థభావనాభావనే సతి । కర్మ కర్మత్వమ్ ఉత్సృజ్య స్వయమ్ ఏవ భవత్య్ అజమ్
కర్మ అనే మాట అర్థాన్ని మనస్సులో ఊహించకపోతే, ఆ కర్మ తన కర్మత్వాన్ని వదిలేసి, జనించని దానిగా మారిపోతుంది.
అసమ్భవతి సన్త్యాగే కర్మణో యẖ కరోతి హి । ఇదంకర్తవ్యతాత్యాగం న కిఞ్చిత్ తేన తత్ కృతమ్
కర్మను వదిలిపెట్టడం సాధ్యపడని స్థితిలో ఎవడు కర్మ చేస్తాడో, 'ఇది నేను చేయాలి' అనే భావాన్ని వదిలేస్తే, అతను ఏమీ చేయలేదు అన్నదానికే సమానం.
బోధాద్ ఇదన్తాసంవిత్తేస్ స్వయం విలయనం తు యత్ । జగతస్ తం విదుస్ త్యాగమ్ అసఙ్గం మోక్షమ్ ఏవ చ
జ్ఞానంతో 'ఇదే' అనే భావన స్వయంగా లయమైపోవడం, జ్ఞానులు దానిని విడిచిపెట్టడం, అసక్తి, నిజమైన విముక్తి అని అంటారు.
వేదనం సతి సంవేద్యే సర్గాదావ్ ఏవ వేద్యదృక్ । నోత్పన్నా విద్యతే నైవ తస్మాత్ కిం క్వేవ వేదనమ్
ఏదైనా గ్రహించదగినది ఉన్నప్పుడే గ్రహణశక్తి ఉంటుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో గ్రహించేవాడు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అది ఉంటుంది. లేకపోతే అది neither ఉద్భవించదు, ఉండదు. కాబట్టి గ్రహణం అంటే ఏమిటి? అది ఎక్కడ ఉంది?
వేద్యోన్ముఖత్వం సన్త్యజ్య రూపం యద్ వేదనస్య వై । న వేదనం తన్ నో కర్మ తచ్ ఛాన్తం బ్రహ్మ కథ్యతే
గ్రహించాలనే వృత్తిని వదిలిపెట్టి, గ్రహణ స్వరూపాన్ని కూడా త్యజించినప్పుడు, అది గ్రహణం కాదు, అది క్రియ కూడా కాదు. అది శాంతమైన బ్రహ్మం అని అంటారు.
చేతనం ప్రోచ్యతే కర్మ సంసృత్యా ప్రవికాసితమ్ । అచేతనం విదుర్ మోక్షం జ్ఞం చేత్య్ ఏవోపదేశధీః
సంచారంలో విస్తరించిన చైతన్యాన్ని క్రియ అని అంటారు. జ్ఞానులు మోక్షాన్ని అచేతనత్వంగా, ఉపదేశ బుద్ధి దానిని జ్ఞానమే అని పిలుస్తుంది.
త్యాగో హి కర్మణాం తస్మాద్ ఆదేహం నోపపద్యతే । యైస్ తు సన్త్యజ్యతే కర్మ తన్మూలం తైర్ న ముచ్యతే
కార్యాలను వదిలేయడం వల్ల ఈ శరీరబంధం పోదు; ఎందుకంటే పనులను వదిలేసినవారికి వాటి మూలకారణం అంతే మిగిలిపోతుంది.
మూలం స్వకర్మణస్ సంవిన్ మనసో వాసనాత్మనః । సా చాదేహం సముచ్ఛేత్తుమ్ ఋతే బోధాన్ న శక్యతే
మన పనుల మూలం మనసులోని వాసనలతో కూడిన చైతన్యం. అది పూర్తిగా తొలగిపోవడం జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు తప్ప సాధ్యపడదు.
రామ కేవలమ్ ఏషాన్తẖ కర్మమూలకలా పరా । సూక్ష్మా సంవిద్ అసంవిత్త్యా స్వయత్నేన నికృన్త్యతే
రామా, మన లోపల ఉన్న ఈ అత్యంత సూక్ష్మ శక్తి కూడా కర్మమే ఆధారం. ఈ సూక్ష్మమైన చైతన్యాన్ని అజ్ఞానం నుంచి మనమే శ్రమతో విడదీయాలి.
యేన సంవిద్ అసంవిత్త్యా స్వయత్నేన నివార్యతే । తేన సంసృతివృక్షస్య మూలకాషో వితన్యతే
మనమే శ్రమపడి చైతన్యాన్ని అజ్ఞానం నుంచి దూరం చేసినప్పుడు, సంసారవృక్షానికి ఉన్న మూలం పూర్తిగా నశిస్తుంది.
అచేతనాకాశమ్ అజం యద్ ఏకం తత్రైవమ్ అస్తి త్వ్ ఇదమ్ అర్థహీనమ్ । తద్ వ్యోమరూపం యత ఏతద్ ఏవం నిరామయం చేతనసారమ్ ఆహుః
పుట్టుక లేని, రూపం లేని, ఒక్కటే ఉన్న ఆ శూన్యాన్ని, మనం శూన్యంగా భావించినా, అదే నిజంగా చైతన్యానికి మూలం అని, నిరుపద్రవంగా, ఆకాశ స్వరూపంగా ఉన్నదని పెద్దలు అంటారు.
అవేదనం వేదనస్య మునీన్ద్ర క్రియతే కథమ్ । నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః
ఓ మునీంద్రా! అనుభూతి లేనిది అనుభూతి నుండి ఎలా కలుగుతుంది? లేనిది ఉండదు, ఉన్నదానిలో లేనిదీ కలగదు.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । యదా తదైవ సుకరం వేదనావేదనం స్వయమ్
లేనిది ఉండదు, ఉన్నదానిలో లేనిదీ కలగదు. ఇది నిజంగా తెలిసినప్పుడు మాత్రమే అనుభూతి, అనుభూతి లేమి రెండూ సులభంగా అర్థమవుతాయి.
ఏతౌ వేదనశబ్దార్థౌ రజ్జుసర్పభ్రమోపమౌ । అసత్యావ్ ఉదితౌ విద్ధి మృగతృష్ణామ్భసస్ సమౌ
ఈ అనుభూతి, అనుభూతి లేమి అనే పదాలు రెండు, పామును తాడుగా భావించే భ్రమలా ఉన్నాయి. ఇవి రెండూ నిజమైనవి కావు, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు ఊహించడమే.
అబోధస్ త్వ్ అనయోశ్ శ్రేయాన్ బోధో దుẖఖాయ చైతయోః । తస్మాత్ సద్ ఏవ బుధ్యస్వ మాసద్ బుధ్యస్వ రాఘవ
ఈ రెండింటిలో, తెలియకపోవడం మేలైనది; తెలుసుకోవడం ఇద్దరికీ బాధను తెస్తుంది. అందుకే, రాఘవా, నిజమైనదాన్ని మాత్రమే తెలుసుకో, అసత్యాన్ని తెలుసుకోవద్దు.
జన్తోర్ వేదనశబ్దార్థబోధో దుẖఖకరḫ పరః । న్యక్కృత్య జ్ఞప్తిశబ్దార్థబోధం తిష్ఠ యథాస్థితమ్
ప్రాణికి 'వేదన' వంటి పదాల అర్థాన్ని తెలుసుకోవడం గొప్ప బాధను కలిగిస్తుంది. అందువల్ల, 'జ్ఞానం' వంటి పదాల అర్థాన్ని పట్టించుకోకుండా, నీవు ఎలా ఉన్నావో అలా ఉండిపో.
సర్వావబోధావసరే జ్ఞప్తిశబ్దార్థయోర్ ఇహ । నిర్వాణోదయ ఇత్య్ ఏవ పరమ్ ఓం ఇతి శామ్యతామ్
'జ్ఞానం' వంటి పదాల అర్థాన్ని పూర్తిగా గ్రహించినప్పుడు, ఇక్కడ నిర్వాణం కలగడం అత్యుత్తమమైనదిగా చెప్పబడుతుంది—అది 'ఓం' అని శాంతించనివ్వాలి.
శుభాశుభాత్మ కర్మ స్వం నాశనీయం వివేకినా । తన్ నాస్తీత్య్ అవబోధేన తత్త్వజ్ఞానేన సిధ్యతి
వివేకం ఉన్నవారు తమకు సంబంధించిన శుభాశుభ క్రియలను నశింపజేయాలి. అవి లేవని నిజమైన జ్ఞానంతో గ్రహించినప్పుడు అది సాధ్యమవుతుంది.
కర్మమూలనికాషేణ సంసారḫ పరిశామ్యతి । సువిచారితమ్ అన్విష్టం యావత్ కర్మ న విద్యతే
కర్మానికి మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగిస్తే, ఈ సంసారం అంతమవుతుంది. మనం కర్మాన్ని బాగా పరిశీలించి, దాని మూలాన్ని వెతికే వరకు అది మిగిలి ఉండదు.
చిద్రూపో బిల్వమజ్జో ఽన్తశ్ చిత్రాస్ సఞ్జ్ఞా యద్ ఆత్మని । కరోతి తద్ యథా బిల్వాన్ న స్వల్పమ్ అపి భిద్యతే
బిల్వపండులోని గుజ్జు, అది చైతన్య స్వరూపమైనదైనా, తనలోనే色色మైన భావాలను సృష్టిస్తుంది. అయినా, ఆ బిల్వపండు వాటివల్ల కొంచెం కూడా చీలిపోదు.
తథా బ్రహ్మఘనస్యాన్తర్ అనానైవావభాసతే । నానేవ నను తస్మాత్ తన్ న మనాగ్ అపి భిద్యతే
అదే విధంగా, పరబ్రహ్మరూపమైన ఆ పరమస్వరూపంలో, భేదభావాలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి అక్కడ ఏమాత్రం విడిపోవడం లేదు.
న యథా సన్నివేశో ఽన్తస్ సన్నివేశవతḫ పృథక్ । తథా నఞర్థాది పృథఙ్ న పరస్మాన్ మనాగ్ అపి
ఎలా అంటే, లోపల ఏర్పాటైనది, ఏర్పాటైన వస్తువుకు వేరుగా ఉండదు. అలాగే, నిషేధాది భావాలు కూడా పరమాత్మ నుండి ఏమాత్రం వేరుగా ఉండవు.
యద్ ఏవాన్తస్ తద్ ఏవాన్తర్ ద్రవత్వమ్ అపృథగ్ యథా । విత్త్వమ్ ఏవ తథావిత్త్వం తద్రూపత్వాన్ నఞర్థయోః
నీటిలో తడుపు ఎలా వేరుగా ఉండదో, అలాగే ధనం, ధనంలేకపోవడం కూడా ఒకే స్వభావంతో ఉంటాయి. అవి వేరుగా లేవు, ఒకదాన్ని ఒప్పుకోవడం, ఇంకొదాన్ని తిరస్కరించడం రెండూ ఒకటే.
యథా ద్రవత్వం పయసి యథాలోకశ్ చ తేజసి । తథా బ్రహ్మణ్య్ అతద్భావశ్ చిత్య్ అచిత్త్వం న విద్యతే
నీటిలో తడుపు ఎలా ఉంటుందో, అగ్నిలో వెలుగు ఎలా ఉంటుందో, అలాగే పరబ్రహ్మంలో చైతన్యం లేనిది ఉండదు. చైతన్యంలో అచేతనత్వం ఉండదు.
చేతనం కర్మ తచ్ చాన్తర్ నిర్మూలం భ్రమయక్షవత్ । ఉదేత్య్ అహేతుకం తచ్ చేన్ నోదితం తన్ న విద్యతే
చైతన్యం, క్రియ రెండూ మనలోనే ఉంటాయి. ఇవి మూలం లేనివి, చక్రం తిప్పడంలా ఉంటాయి. అవి కారణం లేకుండా ఉద్భవిస్తే ఉంటాయి, లేకపోతే ఉండవు.
చేతనం కర్మ తచ్ చైతద్ భాతి స్పన్ద ఇవానిలే । అహేతుకం యదాత్మైతద్ బహిర్ అన్తశ్ చ సార్థధీః
చైతన్యం, క్రియలు గాలి లో అలజడి ఎలా కనిపిస్తుందో అలా కనిపిస్తాయి. ఈ ఆత్మకు కారణం లేదు. ఆలోచనలతో కూడిన మనస్సు దీనిని లోపల, బయట రెండింటిలోనూ గ్రహిస్తుంది.