అవేదనం విదుర్ యోగం చిత్తక్షయమ్ అకృత్రిమమ్ । అత్యన్తం తన్మయో భూత్వా తథా తిష్ఠ యథాసి భోః
ఏదీ అనుభూతించని స్థితినే, సహజంగా మనస్సు లయమయ్యే స్థితినే యోగమని వారు అంటారు. ఆ స్థితిలో పూర్తిగా లీనమై, యథావిధిగా ఉండు, ఓ మేలైనవాడా.
సమే శాన్తే శివే సూక్ష్మే ద్వైతైక్యపరివర్జితే । తతే ఽనన్తే పదే శుద్ధే కిం కేన కిల విద్యతే
సమమైన, ప్రశాంతమైన, మంగళకరమైన, సూక్ష్మమైన, ద్వంద్వం లేక ఏకత్వం లేని ఆ అనంతమైన పవిత్రమైన స్థితిలో, నిజంగా ఏది ఎవరి ద్వారా ఉందని చెప్పగలం?
మోదేతు త్వయి సఙ్కల్పో మరుభూమావ్ ఇవాఙ్కురః । ఇచ్ఛా మోదేతు భవతో లతికేవోపలోదరే
నీలో సంకల్పం ఎండిన ఎడారిలో మొలక పెరిగినట్టు కలగాలి; నీ కోరిక రాయిలో పెరిగే వల్లి లాగా పుట్టాలి.
అవేదనస్య శాన్తస్య జీవతో వాప్య్ అజీవతః । నేహ కశ్చిత్ కృతేనార్థో నాకృతేనాపి కశ్చన
ఎవరైనా బాధలేని, ప్రశాంతమైనవాడు, బ్రతికినా, బ్రతకకపోయినా, ఇక్కడ చేయిన పనితోనూ, చేయని పనితోనూ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు.
న కర్మాకర్మ శాన్తే ఽన్తశ్ శాశ్వతాభేదరూపిణి । న కర్మణ్య్ అపి కర్మాణి న కర్తర్య్ అపి కర్తృతా
శాశ్వతమైన, ఒక్కటైన ఆ ప్రశాంత స్వరూపంలో కర్మ కానీ, అకర్మ కానీ ఉండవు; పనిలో పనులు లేవు, చేసేవాడిలో చేసేవాడనిపించడమూ ఉండదు.
అహం మమేతి సంవిదన్ న దుẖఖతో విముచ్యసే । అసంవిదన్ విముచ్యసే యద్ ఈప్సితం తద్ ఆహర
నేను, నాది అనే భావనలు ఉన్నంతవరకు నీవు బాధల నుంచి విముక్తి పొందవు; అవి పోయినప్పుడు నీవు స్వేచ్ఛ పొందుతావు—అప్పుడు నీవు కోరినది పొందు.
అహం మమేతి నాస్త్య్ అలం యద్ అస్తి తచ్ ఛివం పరమ్ । పరాత్ పరం త్వ్ ఇదం శివమ్ అశబ్దమ్ అర్థవర్జితమ్
నేను, నాది అనే భావాలు లేని స్థితి చాలు; ఉన్నదంతా పరమ మంగళమే. ఈ మంగళం అన్నింటికంటే మించిపోయినది, అది శబ్దం లేని, అర్థం లేని పరమ స్థితి.
యద్ దృశ్యతే జగద్ ఇదం ఖలు కిఞ్చిద్ ఏతద్ ధేమ్నో ఽఙ్గదత్వమ్ ఇవ భాతి న విద్యమానమ్ । అర్థక్షయం విదుర్ అవేదనమ్ ఏవ పశ్చాత్ సత్యం తద్ ఏవ పరమార్థమ్ అథావశిష్టమ్
ఈ జగత్తు కనిపించేదంతా నిజంగా ఏమీ కాదు; అది ఆభరణంలో బంగారం కనిపించునట్లు మాత్రమే, వాస్తవంగా లేదు. అర్థం పోయినప్పుడు, మిగిలేది అవేదన మాత్రమే—అదే పరమార్థం, చివరికి మిగిలేది అదే.
అద్వైతైక్యం విమననం శాన్తమ్ ఆత్మన్య్ అవస్థితమ్ । యథా పుస్తమయం సైన్యం తథా శివమయం జగత్
అద్వైత భావం, శాంతమైన ధ్యానం, ఆత్మలో స్థిరమై ఉండటం—ఎలా గడ్డి పువ్వులతో చేసిన సైన్యం వాస్తవం కాదు, అలాగే ఈ జగత్తు అంతా మంగళంతో నిండిపోయి ఉంది.
మనోఽహఙ్కారబుద్ధ్యాది చైవమ్ ఏవ చ తన్మయమ్ । కాలాకారక్రియాశబ్దశక్తిసన్దర్భసంయుతమ్
మనస్సు, అహంకారం, బుద్ధి మొదలైనవి కూడా అంతే; అవి కాలం, రూపం, క్రియ, శబ్దం, శక్తి, నిర్మాణం, కలయికలతో కూడి ఉంటాయి.
శివపఙ్కమయా ఏవ రూపాలోకమనẖక్రమాః । తన్మయత్వాద్ అనన్తత్వాద్ అతẖ కిం కేన చేత్యతే
రూపాలు, భావనలు, క్రమాలు అన్నీ శివుని మట్టితో తయారైనవే. అవన్నీ ఆ పరమాత్మతో ఏకమై, అనంతమైనవిగా ఉన్నప్పుడు, ఎవరు ఎవరిని కొలవగలరు?
మానమేయప్రమాణాది దేశకాలౌ దిగాది చ । భావాభావవివర్తాది శివపఙ్కమయాత్మకమ్
కొలతలు, కొలవబడే వస్తువులు, ప్రమాణాలు, దిక్కులు, కాలం, స్థలం, ఉండడమూ లేకపోవడమూ, వీటి మార్పులు—ఇవి అన్నీ శివుని మట్టితోనే ఏర్పడినవే.
అహం మమేత్య్ అతస్ సారాన్ నేతరత్ పరమామ్బరాత్ । అసంసక్తమతిస్ తిష్ఠ జ్ఞశ్ శిలోదరమౌనవత్
‘నేను’, ‘నా’ అనే భావాలు అసలు సారం కావు; అవి పరమాకాశంలాంటివి. జ్ఞానముతో, నిశ్చలమైన రాయిలా, ఏదితోనూ కలవకుండా ఉండు.
అహం మమేత్య్ అసద్రూపం జ్ఞస్యాభావయతḫ ప్రభో । అసఙ్గం కర్మణాం త్యాగాద్ అనుష్ఠానాచ్ చ కిం శుభమ్
‘నేను’, ‘నా’ అనే భావాలు వాస్తవంగా లేనివి. ప్రభూ! జ్ఞాని వాటిని పోగొట్టాలి. అనుసంధానం లేకుండా ఉండగలిగినప్పుడు, కర్మలను వదిలినా, చేసినా, దేనిలో శుభం ఉంది?
పృచ్ఛామి యద్ అహం త్వం తత్ కథయాశు మమానఘ । యది జానాసి తత్త్వేన కర్మ తావత్ కిమ్ ఉచ్యతే
ఓ పాపరహితుడా, నేను నిన్నడిగేది, నీవు నాకు త్వరగా చెప్పు. నీవు నిజంగా తత్వాన్ని తెలుసుకుంటే, 'కర్మ' అంటే ఏమిటి అని చెప్పు.
విస్తారẖ కర్మణాం కీదృఙ్ మూలం తస్య చ కిం భవేత్ । నాశనీయం చ నిపుణం కథం కథయ నాశ్యతే
కర్మలకు ఎంత పరిధి ఉంది? వాటి మూలం ఏమిటి? అవి పూర్తిగా ఎలా నశించిపోతాయి? వాటిని నశింపజేయడాన్ని నీవు నిపుణుడిగా ఎలా చెబుతావో చెప్పు.
యన్ నాశనీయం నిపుణం తన్ నూనం ప్రవినాశ్యతే । మూలకాషేణ భగవన్ న శాఖాదివికర్తనైః
భగవంతుడా, ఏది నిపుణంగా నశింపజేయబడుతుందో, అది నిజంగా పూర్తిగా నశిస్తుంది. కొమ్మలు కత్తిరించడం వల్ల కాదు, మూలాన్ని తీసివేయడం వల్లే అది అంతమవుతుంది.
శుభాశుభం నాశనీయం స్వకర్మ ఖలు ధీమతా । మూలకాషవినాశేన తచ్ చ నష్టం భవత్య్ అలమ్
ధీమంతుడు తన మంచి చెడు కర్మలను తప్పక నశింపజేయాలి. మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించినప్పుడు అవన్నీ పూర్తిగా పోతాయి.
కర్మవృక్షస్య వక్ష్యామి బ్రహ్మన్ మూలాని మే శృణు । యన్ నికాషేణ నిర్మూలో న స భూయḫ ప్రరోహతి
ఓ బ్రహ్మన్, నేను ఈ కర్మవృక్షానికి మూలాలు ఏమిటో చెబుతాను. నన్ను శ్రద్ధగా విను. ఒకసారి ఈ వృక్షాన్ని గొడ్డలితో మూలమూలగా తీసేస్తే, అది మళ్లీ మొలకెత్తదు.
దేహస్ తావద్ అయం బ్రహ్మన్ కర్మవృక్షస్ సముత్థితః । రూఢస్ సంసారవిపినే విచిత్రాఙ్గలతాన్వితః
ఈ శరీరమే, ఓ బ్రహ్మన్, కర్మవృక్షంగా సంభవించింది. ఇది సంసార అరణ్యంలో బలంగా పాతుకుపోయి, రకరకాల కొమ్మలు, లతలతో అలంకరించబడి ఉంది.
కర్మబీజతరోర్ అస్య సుఖదుẖఖఫలావలేః । జాగ్రద్వసన్తకాలస్య సుషుప్తశిశిరస్థితేః
ఈ వృక్షానికి కర్మలే విత్తనాలు, సుఖదుఃఖాలే ఫలాలు. మేల్కొనడం వసంతకాలం లాంటిది, గాఢనిద్ర శిశిరకాలంలా ఉంటుంది.
పావనాచారకలికాగుచ్ఛకోత్కరకారిణః । క్షణతారుణ్యకాన్తస్య జరాకుసుమహాసినః
పవిత్రమైన ఆచారాల గుత్తులు మొగ్గలుగా ఉంటాయి, యవ్వనపు తాత్కాలిక అందమే పుష్పంగా వికసిస్తుంది, వృద్ధాప్యం అనే గొప్ప ఖడ్గం వాటిని వాడిపోయేలా చేస్తుంది.
ముహూర్తం ప్రతి కల్లోలమర్కటధ్వంసితాకృతేః । నిద్రాహేమన్తజఠరలీనస్వప్నదలోద్గతేః
ప్రతి క్షణం మనస్సు అలలు ఆందోళన అనే కోతి వల్ల చిద్రం అవుతుంటాయి; నిద్ర అనే శీతాకాలంలో అవి లోపల దాగిపోతాయి, కలల్లో మళ్లీ బయటకు వస్తాయి.
స్వవార్ద్ధకశరచ్ఛాన్తిశీర్ణేహాపర్ణసన్తతేః । జగజ్జఙ్గలజాతస్య కలత్రోపతృణావలేః
వృద్ధాప్యంలో, మన కోరికలు శరదృతువులో వాడిపోయిన ఆకుల్లా రాలిపోతాయి; ఈ లోకమంతా ఒక అడవి లాంటిది, కుటుంబం దాని అడుగున ఉన్న పొదిలా కప్పి ఉంటుంది.
పేలవావయవా హస్తపాదగుల్ఫాదయో ఽరుణాః । పత్త్రాణి తనువృన్తాని సురేఖాని చలాని చ
మన చేతులు, కాళ్లు, మడమలు మొదలైన మెత్తని అవయవాలు ఎర్రటి ఆకుల్లా, సన్నగా, మృదువుగా, సున్నితమైన గీతలతో, ఎప్పుడూ కదులుతూ ఉంటాయి.
అరుణాḫ పవనాలోలా మృద్వ్యో మసృణమూర్తయః । స్నాయ్వస్థిదిగ్ధాస్ సరసా అఙ్గుల్యో బాలపల్లవాః
ఎర్రగా, గాలి తాకిడికి ఊగుతూ, మృదువుగా, మృదుమైన రూపంతో, నరాలు ఎముకల తేమతో నిండిన మన వేళ్లు చిన్న కొత్త మొగ్గుల్లా ఉంటాయి.
మృద్వ్యో మసృణతీక్ష్ణాగ్రా వృన్తరూఢాḫ పునḫ పునః । ద్వితీయేన్దుకరాకారాẖ కలికా నఖశుక్తయః
మృదువుగా, మృదులంగా, కొంచెం ముద్దగా, మళ్ళీ మళ్ళీ కాండం మీద పెరిగే మొగ్గలు, నఖాలు రెండవ చంద్రుని ఆకారంలో ఉంటాయి.
కర్మణḫ పరిఫుల్లస్య దేహరూపతయేతి హి । కర్మేన్ద్రియాణి మూలాని దృఢాని గ్రన్థిమన్తి చ
చర్యలు పూర్తిగా వికసించి శరీరరూపం దాల్చినప్పుడు, కర్మేంద్రియాలు దానికి బలమైన, ముడిపడిన వేర్లవంటివి.
సిరాస్థిగ్రన్థినద్ధాని పఙ్కమగ్నాత్మకాని చ । వాసనారసపీనాని నిజరక్తరసాని చ
రక్తనాళాలు, ఎముకలతో బంధించబడి, మట్టిలో మునిగినట్టుండి, వాసనల రసంతో పోషించబడి, తన స్వంత రక్తరసంతో నిండిపోయి ఉంటాయి.
గుల్ఫవన్తి దృఢాఙ్గాని సుత్వఞ్చి మసృణాని చ । తేషామ్ అపి చ మూలాని విద్ధి బుద్ధీన్ద్రియాణి హి
గోళ్ఫాల వరకు బలమైన అవయవాలు, బాగా ఆకారంలో, మృదువుగా ఉంటాయి. వాటి వేర్లు బుద్ధీంద్రియాలే అని తెలుసుకో.