విదాన్తరరసాన్య్ ఏవ ప్రవృత్తాన్య్ అపి ధారయ । స్వయత్నేనేన్ద్రియాణ్య్ ఆశు హేమన్తర్తుస్ తరూన్ ఇవ
జ్ఞానమంతరంగ సారాన్ని ఆశ్రయించి, మన ఇంద్రియాల క్రియలను మనమే శ్రమతో త్వరగా నియంత్రించాలి. ఇది హేమంత ఋతువులో వృక్షాలు తమ రసం నిలిపేసినట్టే.
సరసేన్ద్రియవృత్తైస్ తైẖ కుర్వతో ఽకుర్వతస్ తథా । సంసారానర్థసార్థో ఽయం న కదాచన శామ్యతి
ఇంద్రియాల చురుకైన క్రియలతో మనిషి ఏదైనా చేస్తూ లేదా చేయకపోయినా, ఈ సంసారబాధల ఊరేగింపు ఎప్పుడూ ఆగదు.
నిస్సఙ్కల్పం మరుజ్జ్వాలాయన్త్రామ్బుస్పన్దవద్ యది । స్పన్దసే తద్ అనన్తాయ శ్రేయసే పరికల్పసే
మనస్సులో సంకల్పం లేకుండా, గాలి తాకిన నీటి అలలలాగా లేదా యంత్రం నడిచినట్లు నీవు కదిలితే, నీవు అనంతమైన శ్రేయస్సులో స్థిరపడతావు.
ఏతద్ ఏవ పరం ధైర్యం జన్మజ్వరనివారణమ్ । యద్ అవాసనమ్ అభ్యస్తనిజకర్మసు కర్తృతా
తన పనులను చేయడంలో 'నేనే చేస్తున్నాను' అనే భావం లేకుండా అభ్యాసం చేయడమే పరమ ధైర్యం; ఇది జననజ్వరానికి మందు.
అవాసనమ్ అసఙ్కల్పం యథాప్రాప్తానువృత్తిమాన్ । శనైశ్ చక్రం భ్రమాభోగ ఇవ స్పన్దస్వ కర్మసు
ఏదీ మనసులో నిలుపుకోకుండా, ఏదీ ముందుగా ఊహించకుండా, వచ్చినదాన్ని వచ్చినట్లు అనుసరిస్తూ, నీవు నీ పనుల్లో మెల్లగా, గతంలో నడిచిన చక్రంలా నడుచు.
మా కర్మఫలబుద్ధిర్ భూర్ మా తే సఙ్గో ఽస్త్వ్ అకర్మణి । ఉభయం వా త్యజైతత్ త్వమ్ ఉభయం వా సమాశ్రయ
పనుల ఫలితాలపై ఆశ పెట్టుకోకూ, పనులు చేయకపోవడంలో కూడా ఆసక్తి పెట్టుకోకు. రెండింటినీ వదిలేయి లేదా రెండింటినీ సమానంగా స్వీకరించు.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన సఙ్క్షేపాద్ ఇదమ్ ఉచ్యతే । సఙ్కల్పనం పరో బన్ధస్ తదభావో విముక్తతా
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే — ఊహించుకోవడమే గొప్ప బంధనం; అది లేకపోవడమే విముక్తి.
నేహ కార్యం న చాకార్యమ్ అస్తి కిఞ్చన కుత్రచిత్ । సర్వం శివమ్ అనాద్యన్తమ్ అనన్తం ప్రాగ్వద్ ఆస్యతామ్
ఇక్కడ ఎక్కడా చేయాల్సిన పని లేదు, చేయకూడదన్నది కూడా లేదు. అన్నీ ఆద్యంతరహితంగా, శుభంగా, అనంతంగా, ముందున్నట్లే ఉండనివ్వు.
పశ్యన్ కర్మణ్య్ అకర్మత్వమ్ అకర్మణి చ కర్మతామ్ । యథాభూతార్థవిద్రూపశ్ శాన్తమ్ ఆస్స్వ యథాసుఖమ్
కర్మలో కర్మలేనిదాన్ని, కర్మలేనిదంలో కర్మను చూడగలవాడవై, వాస్తవాన్ని తెలిసినవాడిగా, నీకు అనుకూలంగా నిశ్చలంగా, ప్రశాంతంగా ఉండు.
అవేదనం విదుర్ యోగం శాన్తమ్ ఆసితమ్ అక్షయమ్ । యోగస్థẖ కురు కర్మాణి నీరసో మాథ వా కురు
ఏదీ అనుభూతించని స్థితినే యోగమని పండితులు అంటారు. అది ప్రశాంతమైనది, నశించని స్థితి. ఆ యోగంలో స్థిరంగా ఉండి, ఫలాభిలాష లేకుండా పనులు చేయి, లేకపోతే ఏమీ చేయకపోయినా పరవాలేదు.
అవేదనం విదుర్ యోగం చిత్తక్షయమ్ అకృత్రిమమ్ । అత్యన్తం తన్మయో భూత్వా తథా తిష్ఠ యథాసి భోః
ఏదీ అనుభూతించని స్థితినే, సహజంగా మనస్సు లయమయ్యే స్థితినే యోగమని వారు అంటారు. ఆ స్థితిలో పూర్తిగా లీనమై, యథావిధిగా ఉండు, ఓ మేలైనవాడా.
సమే శాన్తే శివే సూక్ష్మే ద్వైతైక్యపరివర్జితే । తతే ఽనన్తే పదే శుద్ధే కిం కేన కిల విద్యతే
సమమైన, ప్రశాంతమైన, మంగళకరమైన, సూక్ష్మమైన, ద్వంద్వం లేక ఏకత్వం లేని ఆ అనంతమైన పవిత్రమైన స్థితిలో, నిజంగా ఏది ఎవరి ద్వారా ఉందని చెప్పగలం?
మోదేతు త్వయి సఙ్కల్పో మరుభూమావ్ ఇవాఙ్కురః । ఇచ్ఛా మోదేతు భవతో లతికేవోపలోదరే
నీలో సంకల్పం ఎండిన ఎడారిలో మొలక పెరిగినట్టు కలగాలి; నీ కోరిక రాయిలో పెరిగే వల్లి లాగా పుట్టాలి.
అవేదనస్య శాన్తస్య జీవతో వాప్య్ అజీవతః । నేహ కశ్చిత్ కృతేనార్థో నాకృతేనాపి కశ్చన
ఎవరైనా బాధలేని, ప్రశాంతమైనవాడు, బ్రతికినా, బ్రతకకపోయినా, ఇక్కడ చేయిన పనితోనూ, చేయని పనితోనూ ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు.
న కర్మాకర్మ శాన్తే ఽన్తశ్ శాశ్వతాభేదరూపిణి । న కర్మణ్య్ అపి కర్మాణి న కర్తర్య్ అపి కర్తృతా
శాశ్వతమైన, ఒక్కటైన ఆ ప్రశాంత స్వరూపంలో కర్మ కానీ, అకర్మ కానీ ఉండవు; పనిలో పనులు లేవు, చేసేవాడిలో చేసేవాడనిపించడమూ ఉండదు.
అహం మమేతి సంవిదన్ న దుẖఖతో విముచ్యసే । అసంవిదన్ విముచ్యసే యద్ ఈప్సితం తద్ ఆహర
నేను, నాది అనే భావనలు ఉన్నంతవరకు నీవు బాధల నుంచి విముక్తి పొందవు; అవి పోయినప్పుడు నీవు స్వేచ్ఛ పొందుతావు—అప్పుడు నీవు కోరినది పొందు.
అహం మమేతి నాస్త్య్ అలం యద్ అస్తి తచ్ ఛివం పరమ్ । పరాత్ పరం త్వ్ ఇదం శివమ్ అశబ్దమ్ అర్థవర్జితమ్
నేను, నాది అనే భావాలు లేని స్థితి చాలు; ఉన్నదంతా పరమ మంగళమే. ఈ మంగళం అన్నింటికంటే మించిపోయినది, అది శబ్దం లేని, అర్థం లేని పరమ స్థితి.
యద్ దృశ్యతే జగద్ ఇదం ఖలు కిఞ్చిద్ ఏతద్ ధేమ్నో ఽఙ్గదత్వమ్ ఇవ భాతి న విద్యమానమ్ । అర్థక్షయం విదుర్ అవేదనమ్ ఏవ పశ్చాత్ సత్యం తద్ ఏవ పరమార్థమ్ అథావశిష్టమ్
ఈ జగత్తు కనిపించేదంతా నిజంగా ఏమీ కాదు; అది ఆభరణంలో బంగారం కనిపించునట్లు మాత్రమే, వాస్తవంగా లేదు. అర్థం పోయినప్పుడు, మిగిలేది అవేదన మాత్రమే—అదే పరమార్థం, చివరికి మిగిలేది అదే.
అద్వైతైక్యం విమననం శాన్తమ్ ఆత్మన్య్ అవస్థితమ్ । యథా పుస్తమయం సైన్యం తథా శివమయం జగత్
అద్వైత భావం, శాంతమైన ధ్యానం, ఆత్మలో స్థిరమై ఉండటం—ఎలా గడ్డి పువ్వులతో చేసిన సైన్యం వాస్తవం కాదు, అలాగే ఈ జగత్తు అంతా మంగళంతో నిండిపోయి ఉంది.
మనోఽహఙ్కారబుద్ధ్యాది చైవమ్ ఏవ చ తన్మయమ్ । కాలాకారక్రియాశబ్దశక్తిసన్దర్భసంయుతమ్
మనస్సు, అహంకారం, బుద్ధి మొదలైనవి కూడా అంతే; అవి కాలం, రూపం, క్రియ, శబ్దం, శక్తి, నిర్మాణం, కలయికలతో కూడి ఉంటాయి.
శివపఙ్కమయా ఏవ రూపాలోకమనẖక్రమాః । తన్మయత్వాద్ అనన్తత్వాద్ అతẖ కిం కేన చేత్యతే
రూపాలు, భావనలు, క్రమాలు అన్నీ శివుని మట్టితో తయారైనవే. అవన్నీ ఆ పరమాత్మతో ఏకమై, అనంతమైనవిగా ఉన్నప్పుడు, ఎవరు ఎవరిని కొలవగలరు?
మానమేయప్రమాణాది దేశకాలౌ దిగాది చ । భావాభావవివర్తాది శివపఙ్కమయాత్మకమ్
కొలతలు, కొలవబడే వస్తువులు, ప్రమాణాలు, దిక్కులు, కాలం, స్థలం, ఉండడమూ లేకపోవడమూ, వీటి మార్పులు—ఇవి అన్నీ శివుని మట్టితోనే ఏర్పడినవే.
అహం మమేత్య్ అతస్ సారాన్ నేతరత్ పరమామ్బరాత్ । అసంసక్తమతిస్ తిష్ఠ జ్ఞశ్ శిలోదరమౌనవత్
‘నేను’, ‘నా’ అనే భావాలు అసలు సారం కావు; అవి పరమాకాశంలాంటివి. జ్ఞానముతో, నిశ్చలమైన రాయిలా, ఏదితోనూ కలవకుండా ఉండు.
అహం మమేత్య్ అసద్రూపం జ్ఞస్యాభావయతḫ ప్రభో । అసఙ్గం కర్మణాం త్యాగాద్ అనుష్ఠానాచ్ చ కిం శుభమ్
‘నేను’, ‘నా’ అనే భావాలు వాస్తవంగా లేనివి. ప్రభూ! జ్ఞాని వాటిని పోగొట్టాలి. అనుసంధానం లేకుండా ఉండగలిగినప్పుడు, కర్మలను వదిలినా, చేసినా, దేనిలో శుభం ఉంది?
పృచ్ఛామి యద్ అహం త్వం తత్ కథయాశు మమానఘ । యది జానాసి తత్త్వేన కర్మ తావత్ కిమ్ ఉచ్యతే
ఓ పాపరహితుడా, నేను నిన్నడిగేది, నీవు నాకు త్వరగా చెప్పు. నీవు నిజంగా తత్వాన్ని తెలుసుకుంటే, 'కర్మ' అంటే ఏమిటి అని చెప్పు.
విస్తారẖ కర్మణాం కీదృఙ్ మూలం తస్య చ కిం భవేత్ । నాశనీయం చ నిపుణం కథం కథయ నాశ్యతే
కర్మలకు ఎంత పరిధి ఉంది? వాటి మూలం ఏమిటి? అవి పూర్తిగా ఎలా నశించిపోతాయి? వాటిని నశింపజేయడాన్ని నీవు నిపుణుడిగా ఎలా చెబుతావో చెప్పు.
యన్ నాశనీయం నిపుణం తన్ నూనం ప్రవినాశ్యతే । మూలకాషేణ భగవన్ న శాఖాదివికర్తనైః
భగవంతుడా, ఏది నిపుణంగా నశింపజేయబడుతుందో, అది నిజంగా పూర్తిగా నశిస్తుంది. కొమ్మలు కత్తిరించడం వల్ల కాదు, మూలాన్ని తీసివేయడం వల్లే అది అంతమవుతుంది.
శుభాశుభం నాశనీయం స్వకర్మ ఖలు ధీమతా । మూలకాషవినాశేన తచ్ చ నష్టం భవత్య్ అలమ్
ధీమంతుడు తన మంచి చెడు కర్మలను తప్పక నశింపజేయాలి. మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించినప్పుడు అవన్నీ పూర్తిగా పోతాయి.
కర్మవృక్షస్య వక్ష్యామి బ్రహ్మన్ మూలాని మే శృణు । యన్ నికాషేణ నిర్మూలో న స భూయḫ ప్రరోహతి
ఓ బ్రహ్మన్, నేను ఈ కర్మవృక్షానికి మూలాలు ఏమిటో చెబుతాను. నన్ను శ్రద్ధగా విను. ఒకసారి ఈ వృక్షాన్ని గొడ్డలితో మూలమూలగా తీసేస్తే, అది మళ్లీ మొలకెత్తదు.
దేహస్ తావద్ అయం బ్రహ్మన్ కర్మవృక్షస్ సముత్థితః । రూఢస్ సంసారవిపినే విచిత్రాఙ్గలతాన్వితః
ఈ శరీరమే, ఓ బ్రహ్మన్, కర్మవృక్షంగా సంభవించింది. ఇది సంసార అరణ్యంలో బలంగా పాతుకుపోయి, రకరకాల కొమ్మలు, లతలతో అలంకరించబడి ఉంది.