మనాగ్ అప్య్ ఉదితైవేచ్ఛా చ్ఛేత్తవ్యానర్థకారిణీ । స్వసంవిద్యత్నశస్త్రేణ విషస్యేవాఙ్కురావలీ
చిన్న కోరిక కూడా అనర్థాన్ని కలిగిస్తుంది. అలాంటి కోరికలను, విషపు మొక్కలను తుడిచేసినట్టు, మన స్వయంపరిశీలన అనే ఆయుధంతో పూర్తిగా తొలగించాలి.
ఇచ్ఛావిచ్ఛురితో జీవో విజహాతి న దీనతామ్ । ఉపలేపకరీం వారి మృచ్చూర్ణ ఇవ పఙ్కతామ్
కోరికలతో కలుషితమైన జీవుడు తన దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టలేడు. మట్టి కలిసిన నీరు ఎలా మురికిగా ఉంటుందో, అతని మనస్సు కూడా అలాగే మలినంగా ఉంటుంది.
ఇచ్ఛాచ్ఛోటనచాతుర్యం తుర్యమ్ ఆహుర్ మనీషిణః । తత్ కార్యమ్ ఆర్యవర్యేణ యత్నేనౌదార్యసంవిదా
బుద్ధిమంతులు నాల్గవ స్థితిని కోరికలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టే నైపుణ్యంగా చెబుతారు. ఈ నైపుణ్యాన్ని గొప్ప మనసున్న వారు శ్రద్ధతో, ఉదారతతో సాధించాలి.
పదమ్ ఉత్తమమ్ అజ్ఞానామ్ ఇచ్ఛాచ్ఛేదేన సిధ్యతి । పత్త్రిణాం పాశభేదేన సర్వోర్ధ్వస్థా యథా గతిః
అజ్ఞానులకు అత్యున్నత స్థితి కోరికను పూర్తిగా తొలగించడానివల్ల లభిస్తుంది. పక్షులు తమ బంధనాలను తెంచుకుంటే ఎగిరిపోవడంలా, కోరికను విడిచిపెట్టినవారు కూడా పైకి ఎదుగుతారు.
అసంవేదనమాత్రేణ నోదేతీచ్ఛాభవాఙ్కురః । స్వయత్నసాధ్యేనాసేకాద్ బీజకోశాద్ ఇవాఙ్కురః
కేవలం జ్ఞానం లేకపోవడంవల్ల కోరిక మొలకెత్తదు. మనమే ప్రయత్నించి, దానికి అవకాశమిస్తే మాత్రమే, విత్తనానికి నీరు పోస్తే మొలక వచ్చినట్లే, కోరిక పుడుతుంది.
విద్ధ్య్ అసంవేదనం నామ తూష్ణీమ్ ఏవాన్తరాసనమ్ । ఏతావన్మాత్రకే వస్తున్య్ అహో నిరవధానతా
జ్ఞానం లేకపోవడం అంటే అంతరంగంలో నిశ్శబ్దంగా ఉండడమే అని తెలుసుకో. ఇంత సూక్ష్మమైన వాస్తవానికి ఎలాంటి హద్దులూ లేవని చూడటం ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
నిష్కర్మాస్తు సకర్మా వా పురుషḫ పూర్ణమానసః । అసంవిదన్ సుఖాద్య్ అన్తḫ పాషాణమ్ ఇవ తిష్ఠతు
చర్య చేయకపోయినా, లేదా పనిలో నిమగ్నుడైనా, ఎవరి మనస్సు సంపూర్ణంగా నిండిపోయిందో వారు సుఖం నుండి దుఃఖం వరకు, రాయి లా ఉదాసీనంగా ఉండాలి.
సావధానో భృశం భూత్వా భుక్తం శవశతం యయా । తాం ప్రత్య్ ఆహారబడిశేనేచ్ఛామత్సీం నయ చ్ఛిదామ్
ఎక్కువగా జాగ్రత్తగా ఉండి, వంద మృతదేహాలు తిన్నవాడిలా, వాపసు అనే గాలితో కోరిక అనే చేపను పట్టుకుని, దాన్ని పూర్తిగా తొలగించు.
సఙ్కల్పాలానమ్ ఉన్మూల్య మత్తైరావణలీలయా । హేలయా పదమ్ ఆలమ్బ్య త్రైలోక్యవిజయీ భవ
ఆలోచనల అనే గడ్డి మొక్కలను, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు ఆటలతో పీకేసి, అలసత్వం లేకుండా ఆ స్థితిని పొందు; మూడు లోకాలను జయించినవాడవు కావాలి.
నఞర్థయుక్తోత్తమమన్త్రయుక్త్యా చితా చిరం చేతితయా హృదన్తః । సఙ్కల్పరూపం విషమ్ ఆశు నీత్వా జరాం జయాశేషభవామయాంస్ త్వమ్
నిరాకరణ అనే ఉత్తమ మంత్రాన్ని అర్థంతో కలిపి, హృదయంలో దీర్ఘకాలంగా ధ్యానం చేసి, సంకల్పం అనే విషాన్ని త్వరగా అంతం చేయి; జననం, వృద్ధాప్యం అనే అన్ని వ్యాధులను జయించు.
నైష్కర్మ్యాత్ కల్పనాత్యాగాత్ తనుḫ పతతి దేహినః । కథమ్ ఏతద్ అతో బ్రహ్మన్ సమ్భవత్య్ ఆశు జీవతః
కర్మలు చేయకపోవడం, ఊహలను వదిలిపెట్టడం వల్ల, శరీరం జీవికి విడిపోతుంది. బ్రహ్మన్, మరి జీవించి ఉండగానే ఇది ఎలా త్వరగా జరుగుతుంది?
జీవతẖ కల్పనాత్యాగో యుజ్యతే న త్వ్ అజీవతః । రూపమ్ అస్య యథావత్ త్వం శృణు శ్రవణభూషణమ్
జీవించి ఉన్నపుడే ఊహలను వదిలిపెట్టడం సాధ్యమవుతుంది, మరణించిన తర్వాత కాదు. వినేవారిలో మణిగా ఉన్నవాడా, దాని అసలు స్వరూపాన్ని ఇప్పుడు విను.
అహమ్భావనమ్ ఏవాహుẖ కల్పనం కల్పకోవిదాః । నఞర్థభావనం తస్య సఙ్కల్పత్యాగ ఉచ్యతే
ఊహ అనేది 'నేను' అనే భావమే అని వివేకవంతులు చెబుతారు. ఆ 'నేను' భావాన్ని లేకుండా చేసుకోవడమే ఊహను వదిలిపెట్టడమని అంటారు.
పదార్థరసమ్ ఏవాహుẖ కల్పనం కల్పనావిదః । నఞర్థభావనం తస్య సఙ్కల్పత్యాగ ఉచ్యతే
విషయాల పట్ల ఆకర్షణే ఊహ అని ఊహను తెలిసినవారు అంటారు. ఆ ఆకర్షణను లేకుండా చేసుకోవడమే ఊహను వదిలిపెట్టడమని చెబుతారు.
ఇదమ్ అస్త్వ్ ఇతి సంవేగమ్ ఆహుస్ సఙ్కల్పమ్ ఉత్తమాః । నఞర్థభావనం తస్య సఙ్కల్పత్యాగ ఉచ్యతే
బుద్ధిమంతులు చెబుతారు — 'ఇది ఉండాలి' అనే గట్టి సంకల్పమే నిజమైన సంకల్పం. దాని లేకపోవడం, అంటే 'ఇది ఉండకూడదు' అని ఆలోచించడం, సంకల్పాన్ని వదిలిపెట్టడమే.
స్మరణం విద్ధి సఙ్కల్పం శివమ్ అస్మరణం విదుః । తచ్ చ ప్రాగనుభూతం చ నానుభూతం చ భావ్యతే
సంకల్పం అంటే జ్ఞాపకం అని తెలుసుకో. జ్ఞాపకం లేకపోవడమే శుభం అని అంటారు. ఆ జ్ఞాపకం మునుపు అనుభవించినదానికైనా, అనుభవించని దానికైనా ఉండొచ్చు.
అనుభూతాం నానుభూతాం స్మృతిం విస్మృత్య కారణమ్ । సర్వమ్ ఏవాశు విస్మృత్య గూఢస్ తిష్ఠ మహామునిః
అనుభవించినా, అనుభవించనన్నా జ్ఞాపకాలను పూర్తిగా మర్చిపోవడమే కారణం. అన్ని విషయాలను త్వరగా మరిచిపోతూ, మహర్షి అంతర్లీనంగా ఉంటాడు.
సర్వాస్మరణమాత్రేణ తిష్ఠాయాతేషు కర్మసు । అర్ధసుప్తశిశుస్పన్ద ఇవాభ్యస్తోపపత్తిషు
అన్ని పనులు జ్ఞాపకం లేకుండా జరిగిపోతున్నప్పుడు, మనిషి అరవేలగా నిద్రలో ఉన్న చిన్నపిల్ల వలె, అలవాటుతో జరిగే వాటిలో కదిలేలా ఉంటుంది.
నిస్సఙ్కల్పం ప్రవాహేణ చక్రం ప్రస్పన్దతే యథా । స్పన్దస్వ కర్మస్వ్ అనఘ ప్రాక్సంస్కారవశాత్ తథా
పాపరహితుడా, చక్రం యథావిధిగా తానే తాను తిరుగుతుందిలా, మన పనులు కూడా మునుపటి అలవాట్ల ప్రభావంతో సహజంగా సాగిపోవాలి.
అవిద్యమానచిత్తస్ త్వం సత్త్వసంస్కారమ్ ఆగతః । ప్రవాహాపతితేష్వ్ ఏవ స్పన్దస్వ స్వేషు కర్మసు
నీ మనస్సు నిజంగా లేనప్పటికీ, జీవనపు అలవాట్ల ప్రభావంలోకి వచ్చావు. కాబట్టి నీ పనులు సహజంగా ఎలా వస్తాయో అలా వాటి ప్రవాహంలో సాగిపో.
ఊర్ధ్వబాహుర్ విరౌమ్య్ ఏష న చ కశ్చిచ్ ఛృణోతి మే । అసఙ్కల్పḫ పరం శ్రేయస్ స కిమ్ అన్తర్ న భావ్యతే
నేను చేతులు పైకెత్తి అరుస్తున్నాను, అయినా ఎవరూ వినడం లేదు. సంకల్పం లేకుండా ఉండడంలోనే పరమ శ్రేయస్సు ఉంది—ఇది మనసులో ఎందుకు గ్రహించబడదు?
అహో మోహస్య మాహాత్మ్యం యద్ అయం సర్వదుẖఖహా । చిన్తామణిర్ విచారాఖ్యో హృత్స్థో ఽపి త్యజ్యతే జనైః
అయ్యో, మోహానికి ఎంత గొప్పతనం! హృదయంలో ఉండే విచారణ అనే ఆభరణం అన్ని బాధలను పోగొట్టగలిగినా, ప్రజలు దాన్ని వదిలేస్తున్నారు.
అవేదనమ్ అసఙ్కల్పస్ తన్మయేనైవ భూయతామ్ । ఏతావత్ పరమం శ్రేయస్ స్వయమ్ ఏవానుభూయతామ్
ఆలోచన లేకుండా, మనసు పూర్తిగా ఆ స్థితిలో లీనమై ఉండాలి. ఇదే పరమ శ్రేయస్సు, దాన్ని మనమే ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాలి.
కిల తూష్ణీంస్థితేనైవ తత్ పదం ప్రాప్యతే పరమ్ । పరమం యత్ర సామ్రాజ్యమ్ అపి రామ తృణాయతే
నిశ్శబ్దంగా ఉండటం వలన ఆ పరమ పదాన్ని పొందవచ్చు. ఆ స్థితిలో, ఓ రామా, ఎంతటి రాజ్యాధికారం అయినా గడ్డి ముక్కలా కనిపిస్తుంది.
గమ్యదేశైకనిష్ఠస్య యథా పాన్థస్య పాదయోః । స్పన్దో ఽవిదితసఙ్కల్పస్ తథా స్పన్దస్వ కర్మసు
ప్రయాణికుడు ఎటు పోవాలో ముందుగా ఆలోచించకుండా, అతని అడుగులు స్వయంగా ముందుకు సాగినట్లే, నీ పనులు కూడా ఆలోచన లేకుండా సహజంగా జరిగిపోవాలి.
సర్వకర్మఫలాభోగమ్ అలం విస్మృత్య సుప్తవత్ । ప్రవాహాపతితే కార్యే స్పన్దస్వ గతవేదనమ్
పనుల ఫలితాల ఆనందాన్ని, నిద్రలో ఉన్నట్టు పూర్తిగా మర్చిపో. జరిగే పనులు, ప్రవాహంలో సహజంగా, అవగాహన లేకుండా సాగిపోవాలి.
స్పన్దస్వ గతసఙ్కల్పం సుఖదుẖఖాన్య్ అభావయన్ । ప్రవాహాపతితే కార్యే వేష్టితోన్ముక్తశష్పవత్
సంతోషం, దుఃఖం రెండింటినీ లెక్కచేయకుండా, ఏ ఆశయమూ లేకుండా, నదిలో ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతూ విడిపడిన గడ్డి తంతివలె నీవు నిశ్చింతగా తిరుగు.
రసభావనమ్ అన్తస్ తే మాలం భవతు కర్మసు । దారుయన్త్రమయస్యేవ పరార్థమ్ ఇవ కుర్వతః
నీ లోపల రుచి భావన అన్ని పనులలో మసకబారిపోవాలి. అది ఇతరుల కోసం పనిచేసే కలప యంత్రంలా ఉండాలి.
నీరసా ఏవ తే సన్తు సమస్తేన్ద్రియసంవిదః । ఆకారమాత్రసంలక్ష్యా హేమన్తర్తౌ లతా ఇవ
నీ అన్ని ఇంద్రియ అనుభవాలు రుచి లేకుండా, కేవలం రూపమే కనిపించేలా ఉండాలి. ఇది శీతాకాలంలో వల్లి లతలు లాగానే.
బోధార్కాపీతరసయా స్పన్దిషడ్వర్గసత్తయా । యన్త్రస్పన్దాభయా తిష్ఠ వల్ల్యేవ శిశిరే ద్రుమః
జ్ఞాన సూర్యుడిలాంటి అవగాహనతో, ఆరు వికారాలు కేవలం యంత్రం లాగానే కదిలిపోతూ ఉండగా, నీవు శీతాకాలంలో చెట్టు మీద వల్లి లతలు కదిలినట్లు నిలిచిపో.