కిఞ్చిద్ ఏవైష సమ్పన్నẖ కో ఽపి వా వా న కిఞ్చన । శుద్ధం వేదనమాత్రం వా కిఞ్చిద్ వా జ్ఞప్తిర్ ఏవ వా
అతడు ఏదో ఒకటి సాధించినవాడై ఉండవచ్చు, లేదా అది కూడా కాదు. కేవలం పవిత్రమైన జ్ఞానం మాత్రమే, లేదా కొంత జ్ఞాపకం మాత్రమే ఉండవచ్చు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం నాన్యద్ ఏకమ్ ఏవ పదార్థవత్ । స్థితో దూరే ఽప్య్ అదూరే చ ప్రసృతానన్తతన్తువత్
బయటగా, లోపలగా వేరే ఏదీ లేదు—ఒకటే ఉంది, అది ఒక పదార్థంలా. అది దూరంగా ఉన్నా దగ్గరగా ఉన్నట్టు, అనంతంగా వ్యాపించే దారంలా విస్తరించి ఉంటుంది.
స బహ్వీష్వ్ అప్య్ అవస్థాసు నిత్యైకాత్మా సమో ఽమలః । సంశాన్తగుణభేదశ్రీర్ మహాకాల ఇవాకలః
అతడు ఎన్నో స్థితుల్లో ఉన్నా, ఎప్పుడూ ఒకటే, సమంగా, నిర్మలంగా ఉంటాడు. అతని మహిమ అనగా అన్ని లక్షణాల తేడాలు శాంతించిపోవడం. అతడు మహాకాలుడిలా, కానీ కాలానికి అతీతుడు.
అజమ్ అమరమ్ అనాద్యం బుద్ధమ్ ఆద్యన్తశుద్ధం శివమ్ అమలమ్ అజల్పం సర్వగం శాన్తమ్ ఏకమ్ । బహిర్ అబహిర్ అపీశం జ్ఞం వినిర్మాణమ్ అగ్ర్యం కమ్ అపి తమ్ ఉపగమ్యం సారమ్ ఆభాసమ్ ఆహుః
అహన్తాదేహతాద్యర్థశ్ చిరమ్ ఏవ లయం గతః । జీవన్ముక్తస్య తేనాసౌ జ్ఞో ఽపి వ్యోమ్నైకతాం గతః
'నేను' అనే భావన, శరీరమూ ఇతర వస్తువుల భావన చాలా కాలంగా లయమైపోయాయి. అందువల్ల జీవన్ముక్తునికి, జ్ఞానమున్న వాడికీ, ఆకాశంతో ఏకత్వం కలుగుతుంది.
అగమ్యా వచసాం సా తు సా సీమా భవభూమిషు । సంసారసరసḫ పారమ్ అపారస్యేహ సా పరమ్
ఆ పరిమితి మాటలతో చెప్పలేనిది. అది భవభూముల్లో సరిహద్దు. అది సంసార సముద్రానికి అంచు, ఇక్కడ ఉన్నది, అయినా దాటి ఉన్నది.
కైశ్చిత్ సా శివ ఇత్య్ ఉక్తా కైశ్చిద్ బ్రహ్మేత్య్ ఉదాహృతా । కైశ్చిజ్ జ్ఞప్తిర్ ఇతి ప్రోక్తా కైశ్చిచ్ ఛూన్యమ్ ఇతి స్మృతా
దీనిని కొందరు శివుడు అంటారు, మరికొందరు బ్రహ్మం అంటారు; ఇంకొందరు ఇది జ్ఞానం అంటారు, ఇంకొందరు శూన్యం అని గుర్తుపెడతారు.
అర్థ ఇత్య్ ఊహితా కైశ్చిత్ కైశ్చిత్ కాల ఇతి శ్రితా । కైశ్చిత్ ప్రకృతిపుంభావవిభాగ ఇతి భావితా
దీనిని కొందరు అర్థం అని ఊహిస్తారు, మరికొందరు కాలం అని ఆధారపడతారు; ఇంకొందరు ఇది ప్రకృతి-పురుషుల మధ్య భేదం అని భావిస్తారు.
అన్యైర్ అప్య్ అన్యథా నానాభేదైర్ ఆత్మవికల్పితైః । నిత్యమ్ అవ్యపదేశ్యాపి కిలాన్యైవోపదిశ్యతే
ఇంకా మరికొందరు తమ మనస్సులో ఏర్పడిన రకరకాల భేదాలతో దీనిని వేరేలా వివరిస్తారు; ఇది ఎప్పుడూ వివరించలేనిది అయినా, వేరేలా చెప్పబడుతుంది.
విదేహముక్తైర్ ఏవైషా విదేహైకాన్తముక్తతా । బుధ్యతే తాదృశైర్ ఏవ సమనస్కైస్ తు నేతరైః
ఈ శరీరరహిత విముక్తిని శరీరాన్ని దాటి విముక్తులైనవారు మాత్రమే తెలుసుకుంటారు; అలాంటి మనస్సు ఉన్నవారికే ఇది గ్రహించగలిగేది, ఇతరులకు కాదు.
న సత్త్వస్థైర్ న చిత్తస్థైẖ కైశ్చిద్ ఏవావగమ్యతే । విదేహముక్తత్వమ్ ఋతే విదేహా ముక్తతేతి హి
శరీరం లేని విముక్తి స్థితిని తప్ప, సత్వగుణంలో లేదా మనస్సులో స్థిరంగా ఉండేవారికి అది తెలియదు. అందుకే దానిని శరీరరహిత విముక్తి అంటారు.
అసంసక్తధియో యే హి జ్ఞత్వాత్ ప్రక్షీణవాసనాః । తృతీయాం భూమికాం ప్రాప్తాస్ తేషాం చిత్తం న విద్యతే
ఎవరికి మనస్సు ఏ విషయానికీ అంటుకోకుండా, జ్ఞానంతో వారి Vasanaలు పూర్తిగా కరిగిపోతాయో, వారు మూడవ స్థాయికి చేరుకుంటారు. అలాంటి వారిలో మనస్సు ఉండదు.
అజ్ఞత్వే ఘనభావత్వం చిత్తమ్ ఆహుర్ మనీషిణః । పునర్జన్మాన్తరకరం కారణం భవభూరుహామ్
అజ్ఞానం ఉన్నప్పుడు మనస్సు ఘనంగా, బలంగా ఉంటుంది అని పండితులు అంటారు. అదే మనస్సు, జన్మల మళ్లీ మళ్లీ కలిగే కారణం.
జ్ఞత్వాత్ క్షీణరసం చిత్తమ్ అజన్మమయవాసనమ్ । సత్త్వమ్ ఇత్య్ ఉచ్యతే తజ్జ్ఞైస్ తత్స్థాస్ సత్త్వపదే స్థితాః
జ్ఞానంతో మనస్సు రుచి పోయి, దాని Vasanaలు జనించని, మాయగా ఉన్నప్పుడు, దాన్ని జ్ఞానులు సత్వం అంటారు. ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండేవారు సత్వపదంలో ఉంటారు.
సత్త్వస్థా జ్ఞానదహనైర్ దగ్ధవాసనతాం గతాః । జీవాẖ క్షీణాḫ ప్రయచ్ఛన్తి న సంసారాఙ్కురం పునః
శుద్ధమైన మనస్సుతో, జ్ఞానాగ్ని ద్వారా వాసనలన్నీ కాలిపోయిన జీవులు, బలహీనమై, మళ్లీ సంసారానికి మొక్కెడు కూడా పుట్టించరు.
చిత్తస్థైర్ అథ సత్త్వస్థైర్ ఏతైర్ యా నావబుధ్యతే । సప్తమీభూమికా సైషా విదేహా ముక్తతోచ్యతే
మనస్సులో లేదా శుద్ధతలో స్థిరమైనవారు కూడా గ్రహించలేని స్థితి, అదే ఏడవ స్థానం, దేహరహిత విముక్తి అని పిలవబడుతుంది.
ఏతాస్ తా భూమికాḫ ప్రోక్తా మయా తవ రఘూద్వహ । ఆసామ్ అభ్యాసయోగేన న దుẖఖమ్ అనుభూయతే
రఘువంశశ్రేష్ఠా, ఈ భూమికలను నేను నీకు వివరించాను. వీటి సాధన వల్ల బాధలు అనుభవించబడవు.
ఏతాసు భూమిషు పదం కురు కారణజ్ఞ కార్యాన్తరాణ్య్ అవికలాని నిజాని కుర్వన్ । జీవన్ విముక్త ఇహ తిష్ఠ చిరం తతో ఽన్తే భూత్వా విదేహ ఉదితం పదమ్ ఏకమ్ ఆస్స్వ
హేతువిజ్ఞా, ఈ స్థితుల్లో నిలిచి, నీ స్వకర్తవ్యాలను నిర్బంధం లేకుండా నిర్వర్తిస్తూ, ఈ లోకంలో జీవన్ముక్తుడిగా ఉండు. చివరికి దేహాన్ని విడిచిన తరువాత, పరమ పదాన్ని చేరుకొని, అందులో స్థిరమవు.
అస్త్య్ అనన్తా సదా మత్తా మృదుమన్థరచారిణీ । కరిణీ విగ్రహవ్యగ్రా మహాదశనశాలినీ
ఒక అంతులేని, ఎప్పుడూ మత్తులో ఉన్న ఏనుగు ఉంది. అది మృదువుగా, మందంగా నడుస్తూ, తన రూపంలోనే మునిగిపోయి, గొప్ప దంతాలతో ఉంటుంది.
సా చేన్ నిహన్యతే నూనమ్ అనర్థానర్థకారిణీ । తద్ ఏతాసు సమగ్రాసు భూమికాసు నరో జయీ
ఈ ఏనుగు ఎవరైనా నిజంగా సంహరిస్తే, ఎన్నో అనర్థాలకు కారణమైనదాన్ని జయిస్తే, ఈ భూముల్లో ఆ మనిషి నిజంగా విజేత అవుతాడు.
కరిణీ మదసమ్మత్తా యావత్ సా న విజీయతే । కో నామ సుభటస్ తావజ్ జయేత్ స మరభూమిషు
ఈ మత్తులో మునిగిపోయిన ఏనుగును ఎవరూ జయించనంతవరకు, యుద్ధరంగంలో ఎవరు ధైర్యవంతుడు అయినా గెలవలేరు.
కాసౌ ప్రమత్తా కరిణీ కాశ్ చ తా రణభూమయః । కథం విహన్యతే చైషా క్వ చైషా రచితస్థితిః
ఈ మత్తులో ఉన్న ఏనుగు అంటే ఏమిటి? యుద్ధభూములు అంటే ఏవి? దాన్ని ఎలా సంహరిస్తారు? అది ఎక్కడ నిలుస్తుంది?
రామేచ్ఛా నామ కరిణీ సేదమ్ అస్త్వ్ ఇతిరూపిణీ । శరీరకాననే మత్తా వివిధోల్లాసకారిణీ
రామా, 'ఇది నా కావాలి' అనే ఆకాంక్ష అనే ఏనుగు, శరీరమనే అడవిలో మత్తుతో సంచరిస్తూ, ఎన్నో రకాల ఆనందాలను కలిగిస్తుంది.
మత్తేన్ద్రియోగ్రకలభా రసనాకలభాషిణీ । మనోగహనసంలీనా స్వేహావంశవిహారిణీ
ఆ మత్తుతో ఉన్న ఇంద్రియాల బలమైన కాళ్లతో, రుచి అనే నాలుకతో మాట్లాడుతూ, మనస్సు అనే పొదల్లో దాగి, తన వంశంలో ఆనందంగా తిరుగుతుంది.
ఏతయా కర్మబృంహాభిర్ బృంహ్యతే ప్రతికాననమ్ । దేహాఖ్యమదనద్యో యాస్ తాసాం ప్రవిసృతా ఇవ
ఆ ఆకాంక్ష, కర్మ అనే కొమ్మలతో ప్రతి అడవిని పుష్టిగా చేస్తుంది. శరీరం అనే నదులు వాటి నుండి ప్రవహిస్తున్నట్టు కనిపిస్తాయి.
సుఖదుẖఖే సురభయḫ పృషతస్ స్పన్దసమ్పదః । కల్లోలా ఏవ కల్లోలాస్ తటౌ సుకృతదుష్కృతే
సుఖం, దుఃఖం, భయం, ధైర్యం, కదలికలు, నిశ్చలత—ఇవి అన్నీ మంచికీ చెడుకీ ఒడ్డున ఎగిసే అలలే.
స్వకర్మాణ్య్ ఉరుకూలాని శుభాన్య్ అప్య్ అశుభాని చ । భావాభావా భవావర్తా వృత్తయḫ పరివర్తులాః
మనుష్యుని కార్యాలు, ఎంత విస్తృతంగా ఉన్నా, మంచివైనా, చెడ్డవైనా, ఇవే జీవన ప్రవాహాలు. ఇవి బయట కనిపించేవి గానీ, లోపల దాగి ఉన్నవైనా, జీవన చక్రంలో తిరుగుతూ ఉంటాయి.
ఊర్ధ్వాధోగతయో మత్తా మూలాగ్రాణి మహాన్త్య్ అపి । విలాసగతయో ఽనన్తా భవభూమిగమాగమాః
ఈ కార్యాల గమనాలు ఎప్పుడూ పైకి, కిందకి ఊగిపోతూ, మదంగా, మూలం నుంచి చివరకు సాగుతుంటాయి. ఎంత పెద్దవైనా, వీటి ఆటలు అంతం లేనివి, జీవన స్థాయిల మధ్య ఎప్పుడూ రాకపోకలు సాగుతుంటాయి.
మరణం బిససఞ్చారో జీవితం ఫేనసన్తతిః । మహోర్మయẖ క్రియాకారాస్ తృష్ణా ఉపసరిద్రయాః
మరణం అంటే తామర కాడ ప్రయాణంలా, జీవితం అంటే నురుగు తరంగాల పరంపరలా, పెద్ద అలలు అనేవి మన చర్యల రూపాలు, తృష్ణ చిన్న చిన్న ప్రవాహాల్లా ఎప్పుడూ పారుతుంటుంది.
స్వర్గẖ కలమసస్యాది నరకం పఙ్కపీఠికాః । పుత్రదారాశ్ శఫరికా మకరా భోగభూమయః
స్వర్గం అంటే వరి పంట, దాని ఫలితంలా ఉంటుంది. నరకం అంటే మట్టిలో మునిగిన చోటు. పిల్లలు, భార్యలు చిన్న చేపల్లా, मगरమచ్చలు అనేవి అనుభూతి భూములు.
అతడు పుట్టని వాడు, మరణించని వాడు, ఆది లేని వాడు, జ్ఞానముతో నిండిన వాడు, మొదటి నుండి చివరి వరకు పవిత్రుడు, మంగళకరుడు, మచ్చలేని వాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, అన్నింటిలో వ్యాపించిన వాడు, శాంతమయుడు, ఒక్కటైన వాడు. బయటా, లోపలా ఉన్న వాడు, ప్రభువు, తెలిసిన వాడు, సృష్టి లేని వాడు, అత్యుత్తముడు. కొందరు అతనిని సారంగా, రూపంగా, అందరికీ అందని వాడిగా అంటారు.