ఉపశాన్తశ్ చ కాన్తశ్ చ దీప్తో ఽప్య్ ఆలోకసున్దరః । చన్ద్రబిమ్బాద్ ఇవోత్కీర్ణస్ సోమ్య ఆహ్లాదకారకః
ఆయన ఎంతో శాంతంగా, ఆకర్షణీయంగా, వెలుగు పరచుతూ అందంగా కనిపిస్తాడు. చంద్రబింబం నుండి తయారైనట్టుగా, ఎంతో మృదువుగా, ఆనందాన్ని పంచేవాడిగా ఉంటాడు.
అన్తశ్శూన్యో బహిశ్శూన్యశ్ శూన్యకుమ్భ ఇవామ్బరే । అన్తḫపూర్ణో బహిḫపూర్ణḫ పూర్ణకుమ్భ ఇవార్ణవే
అతడు లోపల ఖాళీగా, బయట కూడా ఖాళీగా, ఆకాశంలో ఉన్న పొడవాటి గిన్నెలా ఉంటాడు. అలాగే లోపల నిండుగా, బయట కూడా నిండుగా, సముద్రంలో నిండిన గిన్నెలా ఉంటాడు.
విక్రియాదివినిర్ముక్తస్ సన్త్యక్తో మరణాద్ ఇవ । మహావ్యాధేర్ ఇవోత్తీర్ణస్ తీర్ణాపూర్ణభవార్ణవః
అతడు మార్పులకు, పరిణామాలకు దూరంగా, మరణాన్ని వదిలేసినవాడిలా, పెద్ద వ్యాధిని దాటి వచ్చినవాడిలా, జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి నిండుగా నిలిచాడు.
దీర్ఘాధ్వశ్రమఖిన్నాత్మా సుఖసుప్త ఇవాక్షయమ్ । ప్రబుద్ధ ఇతి నిద్రాలుర్ ఇవ దృశ్యే ప్రసుప్తధీః
దీర్ఘ ప్రయాణంలో అలసిపోయిన మనస్సుతో, సుఖంగా నిద్రపోతున్నవాడిలా, అలసట లేకుండా ఉంటాడు. మేలుకుని ఉన్నా, ఇంకా నిద్రలో ఉన్నట్టు, చూసినప్పుడు అతని బుద్ధి విశ్రాంతిగా ఉంటుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం శీతస్ తుషారాద్ ఇవ నిర్మితః । సబాహ్యాభ్యన్తరం పూర్ణ ఆలోకేనామలామ్బ్వ్ ఇవ
అతడు బయటా, లోపలా పూర్తిగా చల్లగా ఉంటాడు, మంచుతో తయారైనట్టు. అంతే కాదు, బయటా, లోపలా అంతా నిర్మలమైన వెలుతురుతో నిండిపోయి, స్వచ్ఛమైన నీటిలా కనిపిస్తాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం స్వచ్ఛẖ కచన్ మణిర్ ఇవాత్మని । సబాహ్యాభ్యన్తరం శూన్యో నభసేవ వినిర్మితః
అతడు బయటా, లోపలా అంతా పారదృష్టంగా, లోపల మణిపడవిలా నిర్మలంగా ఉంటాడు. అలాగే, బయటా, లోపలా పూర్తిగా ఖాళీగా, ఆకాశంతో తయారైనట్టు కనిపిస్తాడు.
నిర్మనస్కతయా జిత్వా సంస్థితస్ సాలభఞ్జికామ్ । యన్త్రాకృతిర్ ఇవ స్వైరం స్పన్దికర్మేన్ద్రియవ్రజః
మనస్సు లేనివాడిగా ఉండటం వల్ల, అతడు స్తంభించిన శిల్పంలా నిలిచి ఉంటాడు. అతని ఇంద్రియాలు, క్రియాశక్తులు యంత్రం లాగా స్వేచ్ఛగా కదులుతుంటాయి.
స్యామ్ ఇత్య్ అన్తర్ అహన్తాత్మసత్తాస్నేహపరిక్షయాత్ । జీవదీపో వినిర్వాణ ఆత్మన్య్ ఏవ స లీయతే
‘నేను’ అనే భావం, ఆత్మతత్వానికి ఉన్న మమకారం పూర్తిగా పోయినప్పుడు, జీవదీపం ఆత్మలోనే ఆరిపోతుంది, కలిసిపోతుంది.
నిత్యతృప్తో నిరానన్దో నిర్దుẖఖో నిరుపాశ్రయః । నిస్సఙ్గో నిరభిప్రాయో జ్ఞో ఽనీహో నావబధ్యతే
ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉండే వాడు, ఆనందం లేకుండా, బాధలు లేకుండా, ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా, ఏదీ అంటుకోకుండా, మనసులో ఉద్దేశం లేకుండా, జ్ఞానంతో నిశ్చలంగా ఉండే వాడు బంధించబడడు.
నాస్య దేహో న కర్మాది న దృశ్యద్రష్టృదర్శనమ్ । న జీవితం న మరణం నాసన్ న సదసన్ న సత్
ఆయనకు శరీరం లేదు, కర్మలు లేవు, చూడడమూ, చూసేవాడూ, చూసే దృష్టీ లేవు. జీవితం లేదు, మరణం లేదు, లేనిదీ లేదు, ఉన్నదీ లేదు, సత్కూడా లేదు.
కిఞ్చిద్ ఏవైష సమ్పన్నẖ కో ఽపి వా వా న కిఞ్చన । శుద్ధం వేదనమాత్రం వా కిఞ్చిద్ వా జ్ఞప్తిర్ ఏవ వా
అతడు ఏదో ఒకటి సాధించినవాడై ఉండవచ్చు, లేదా అది కూడా కాదు. కేవలం పవిత్రమైన జ్ఞానం మాత్రమే, లేదా కొంత జ్ఞాపకం మాత్రమే ఉండవచ్చు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం నాన్యద్ ఏకమ్ ఏవ పదార్థవత్ । స్థితో దూరే ఽప్య్ అదూరే చ ప్రసృతానన్తతన్తువత్
బయటగా, లోపలగా వేరే ఏదీ లేదు—ఒకటే ఉంది, అది ఒక పదార్థంలా. అది దూరంగా ఉన్నా దగ్గరగా ఉన్నట్టు, అనంతంగా వ్యాపించే దారంలా విస్తరించి ఉంటుంది.
స బహ్వీష్వ్ అప్య్ అవస్థాసు నిత్యైకాత్మా సమో ఽమలః । సంశాన్తగుణభేదశ్రీర్ మహాకాల ఇవాకలః
అతడు ఎన్నో స్థితుల్లో ఉన్నా, ఎప్పుడూ ఒకటే, సమంగా, నిర్మలంగా ఉంటాడు. అతని మహిమ అనగా అన్ని లక్షణాల తేడాలు శాంతించిపోవడం. అతడు మహాకాలుడిలా, కానీ కాలానికి అతీతుడు.
అజమ్ అమరమ్ అనాద్యం బుద్ధమ్ ఆద్యన్తశుద్ధం శివమ్ అమలమ్ అజల్పం సర్వగం శాన్తమ్ ఏకమ్ । బహిర్ అబహిర్ అపీశం జ్ఞం వినిర్మాణమ్ అగ్ర్యం కమ్ అపి తమ్ ఉపగమ్యం సారమ్ ఆభాసమ్ ఆహుః
అహన్తాదేహతాద్యర్థశ్ చిరమ్ ఏవ లయం గతః । జీవన్ముక్తస్య తేనాసౌ జ్ఞో ఽపి వ్యోమ్నైకతాం గతః
'నేను' అనే భావన, శరీరమూ ఇతర వస్తువుల భావన చాలా కాలంగా లయమైపోయాయి. అందువల్ల జీవన్ముక్తునికి, జ్ఞానమున్న వాడికీ, ఆకాశంతో ఏకత్వం కలుగుతుంది.
అగమ్యా వచసాం సా తు సా సీమా భవభూమిషు । సంసారసరసḫ పారమ్ అపారస్యేహ సా పరమ్
ఆ పరిమితి మాటలతో చెప్పలేనిది. అది భవభూముల్లో సరిహద్దు. అది సంసార సముద్రానికి అంచు, ఇక్కడ ఉన్నది, అయినా దాటి ఉన్నది.
కైశ్చిత్ సా శివ ఇత్య్ ఉక్తా కైశ్చిద్ బ్రహ్మేత్య్ ఉదాహృతా । కైశ్చిజ్ జ్ఞప్తిర్ ఇతి ప్రోక్తా కైశ్చిచ్ ఛూన్యమ్ ఇతి స్మృతా
దీనిని కొందరు శివుడు అంటారు, మరికొందరు బ్రహ్మం అంటారు; ఇంకొందరు ఇది జ్ఞానం అంటారు, ఇంకొందరు శూన్యం అని గుర్తుపెడతారు.
అర్థ ఇత్య్ ఊహితా కైశ్చిత్ కైశ్చిత్ కాల ఇతి శ్రితా । కైశ్చిత్ ప్రకృతిపుంభావవిభాగ ఇతి భావితా
దీనిని కొందరు అర్థం అని ఊహిస్తారు, మరికొందరు కాలం అని ఆధారపడతారు; ఇంకొందరు ఇది ప్రకృతి-పురుషుల మధ్య భేదం అని భావిస్తారు.
అన్యైర్ అప్య్ అన్యథా నానాభేదైర్ ఆత్మవికల్పితైః । నిత్యమ్ అవ్యపదేశ్యాపి కిలాన్యైవోపదిశ్యతే
ఇంకా మరికొందరు తమ మనస్సులో ఏర్పడిన రకరకాల భేదాలతో దీనిని వేరేలా వివరిస్తారు; ఇది ఎప్పుడూ వివరించలేనిది అయినా, వేరేలా చెప్పబడుతుంది.
విదేహముక్తైర్ ఏవైషా విదేహైకాన్తముక్తతా । బుధ్యతే తాదృశైర్ ఏవ సమనస్కైస్ తు నేతరైః
ఈ శరీరరహిత విముక్తిని శరీరాన్ని దాటి విముక్తులైనవారు మాత్రమే తెలుసుకుంటారు; అలాంటి మనస్సు ఉన్నవారికే ఇది గ్రహించగలిగేది, ఇతరులకు కాదు.
న సత్త్వస్థైర్ న చిత్తస్థైẖ కైశ్చిద్ ఏవావగమ్యతే । విదేహముక్తత్వమ్ ఋతే విదేహా ముక్తతేతి హి
శరీరం లేని విముక్తి స్థితిని తప్ప, సత్వగుణంలో లేదా మనస్సులో స్థిరంగా ఉండేవారికి అది తెలియదు. అందుకే దానిని శరీరరహిత విముక్తి అంటారు.
అసంసక్తధియో యే హి జ్ఞత్వాత్ ప్రక్షీణవాసనాః । తృతీయాం భూమికాం ప్రాప్తాస్ తేషాం చిత్తం న విద్యతే
ఎవరికి మనస్సు ఏ విషయానికీ అంటుకోకుండా, జ్ఞానంతో వారి Vasanaలు పూర్తిగా కరిగిపోతాయో, వారు మూడవ స్థాయికి చేరుకుంటారు. అలాంటి వారిలో మనస్సు ఉండదు.
అజ్ఞత్వే ఘనభావత్వం చిత్తమ్ ఆహుర్ మనీషిణః । పునర్జన్మాన్తరకరం కారణం భవభూరుహామ్
అజ్ఞానం ఉన్నప్పుడు మనస్సు ఘనంగా, బలంగా ఉంటుంది అని పండితులు అంటారు. అదే మనస్సు, జన్మల మళ్లీ మళ్లీ కలిగే కారణం.
జ్ఞత్వాత్ క్షీణరసం చిత్తమ్ అజన్మమయవాసనమ్ । సత్త్వమ్ ఇత్య్ ఉచ్యతే తజ్జ్ఞైస్ తత్స్థాస్ సత్త్వపదే స్థితాః
జ్ఞానంతో మనస్సు రుచి పోయి, దాని Vasanaలు జనించని, మాయగా ఉన్నప్పుడు, దాన్ని జ్ఞానులు సత్వం అంటారు. ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండేవారు సత్వపదంలో ఉంటారు.
సత్త్వస్థా జ్ఞానదహనైర్ దగ్ధవాసనతాం గతాః । జీవాẖ క్షీణాḫ ప్రయచ్ఛన్తి న సంసారాఙ్కురం పునః
శుద్ధమైన మనస్సుతో, జ్ఞానాగ్ని ద్వారా వాసనలన్నీ కాలిపోయిన జీవులు, బలహీనమై, మళ్లీ సంసారానికి మొక్కెడు కూడా పుట్టించరు.
చిత్తస్థైర్ అథ సత్త్వస్థైర్ ఏతైర్ యా నావబుధ్యతే । సప్తమీభూమికా సైషా విదేహా ముక్తతోచ్యతే
మనస్సులో లేదా శుద్ధతలో స్థిరమైనవారు కూడా గ్రహించలేని స్థితి, అదే ఏడవ స్థానం, దేహరహిత విముక్తి అని పిలవబడుతుంది.
ఏతాస్ తా భూమికాḫ ప్రోక్తా మయా తవ రఘూద్వహ । ఆసామ్ అభ్యాసయోగేన న దుẖఖమ్ అనుభూయతే
రఘువంశశ్రేష్ఠా, ఈ భూమికలను నేను నీకు వివరించాను. వీటి సాధన వల్ల బాధలు అనుభవించబడవు.
ఏతాసు భూమిషు పదం కురు కారణజ్ఞ కార్యాన్తరాణ్య్ అవికలాని నిజాని కుర్వన్ । జీవన్ విముక్త ఇహ తిష్ఠ చిరం తతో ఽన్తే భూత్వా విదేహ ఉదితం పదమ్ ఏకమ్ ఆస్స్వ
హేతువిజ్ఞా, ఈ స్థితుల్లో నిలిచి, నీ స్వకర్తవ్యాలను నిర్బంధం లేకుండా నిర్వర్తిస్తూ, ఈ లోకంలో జీవన్ముక్తుడిగా ఉండు. చివరికి దేహాన్ని విడిచిన తరువాత, పరమ పదాన్ని చేరుకొని, అందులో స్థిరమవు.
అస్త్య్ అనన్తా సదా మత్తా మృదుమన్థరచారిణీ । కరిణీ విగ్రహవ్యగ్రా మహాదశనశాలినీ
ఒక అంతులేని, ఎప్పుడూ మత్తులో ఉన్న ఏనుగు ఉంది. అది మృదువుగా, మందంగా నడుస్తూ, తన రూపంలోనే మునిగిపోయి, గొప్ప దంతాలతో ఉంటుంది.
సా చేన్ నిహన్యతే నూనమ్ అనర్థానర్థకారిణీ । తద్ ఏతాసు సమగ్రాసు భూమికాసు నరో జయీ
ఈ ఏనుగు ఎవరైనా నిజంగా సంహరిస్తే, ఎన్నో అనర్థాలకు కారణమైనదాన్ని జయిస్తే, ఈ భూముల్లో ఆ మనిషి నిజంగా విజేత అవుతాడు.
అతడు పుట్టని వాడు, మరణించని వాడు, ఆది లేని వాడు, జ్ఞానముతో నిండిన వాడు, మొదటి నుండి చివరి వరకు పవిత్రుడు, మంగళకరుడు, మచ్చలేని వాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, అన్నింటిలో వ్యాపించిన వాడు, శాంతమయుడు, ఒక్కటైన వాడు. బయటా, లోపలా ఉన్న వాడు, ప్రభువు, తెలిసిన వాడు, సృష్టి లేని వాడు, అత్యుత్తముడు. కొందరు అతనిని సారంగా, రూపంగా, అందరికీ అందని వాడిగా అంటారు.