జీవన్ముక్తో గతరసో నిర్భేదో ఽమ్బరసున్దరః । అనిర్వాణో ఽపి నిర్వాణశ్ చిత్రదీప ఇవ స్థిరః
జీవన్ముక్తుడు లోకపు విషయాలకు ఆసక్తి లేకుండా, ఏ భేదాలు లేకుండా, ఆకాశంలా అందంగా, ఇంకా శరీరంతో ఉన్నప్పటికీ, రంగురంగుల దీపంలా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అవాసనత్వాద్ వైరస్యాన్ న కిఞ్చన కరోత్య్ అసౌ । కరోత్య్ ఏవంస్థితిర్ యచ్ చ తత్రాకర్తైవ కాష్ఠవత్
ఆయనకు లోపలి వాసనలు లేకపోవడం వల్ల, ఏ విషయంలోను ఆసక్తి లేకపోవడం వల్ల, ఏ పనీ చేయడు. ఏదైనా చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి ఆయన చేయనివాడే, మట్టికట్టె లాంటివాడు.
సమ్యగ్దర్శనసమ్పన్నో జీవన్ముక్తపదం గతః । యథాస్థితమ్ ఇదం పశ్యన్ కర్మభిర్ న నిబధ్యతే
సరైన జ్ఞానం కలిగి, జీవన్ముక్త స్థితిని పొందినవాడు, ఈ లోకాన్ని యథాతథంగా చూస్తూ, తన చేత చేసిన పనులకు బంధించబడడు.
కుర్వన్ న కిఞ్చిత్ కురుతే గన్తాపి చ న గచ్ఛతి । భుఞ్జానో ఽపి చ నో భుఙ్క్తే వక్తాపి చ న వక్త్య్ అసౌ
ఆయన చేయడంలో ఏదీ చేయడు; పోయినప్పుడు నిజంగా పోడు; అనుభవించినా అనుభవించడు; మాట్లాడినా మాట్లాడడు.
జాగ్రతి స్వప్నదృష్టస్య పుంసẖ కర్తృత్వభోక్తృతే । యాదృశ్యౌ తత్స్థితీ విద్ధి జీవన్ముక్తస్య రాఘవ
రాఘవా, జాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు మనిషి కలలో తాను చేసే పనులు, అనుభవించే విషయాలు నిజంగా తాను చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తాయి కదా. అలాగే, జీవన్ముక్తునికి కూడా తాను చేసే పనులు, అనుభవాలు అలా కనిపిస్తాయి.
సమశ్ శాన్తమతిర్ మౌనీ జీవన్ముక్తో వివాసనః । ద్రష్టారం దర్శనం దృశ్యమ్ ఆకాశమ్ ఇవ పశ్యతి
సమతతో, ప్రశాంతమైన మనసుతో, మౌనంగా, వాసనలేని జీవన్ముక్తుడు, చూసేవాడు, చూడటం, కనిపించేది అన్నీ ఆకాశాన్ని చూసినట్టు ఒకటిగా చూస్తాడు.
నిర్వాణమతిర్ ఆత్మానం పరం చాద్రిమ్ అణుం తనుమ్ । శ్వానం బ్రాహ్మణమ్ ఆదిత్యం సర్వం ఖమ్ ఇవ పశ్యతి
నిర్వాణంలో లీనమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు, తాను, పరమాత్మ, కొండ, అణువు, శరీరం, కుక్క, బ్రాహ్మణుడు, సూర్యుడు—ఇవి అన్నీ ఆకాశాన్ని చూసినట్టు సమానంగా చూస్తాడు.
సమ్పన్నశ్ శాన్తమ్ ఆభాసం పరమ్ ఏకమ్ అకృత్రిమమ్ । క్వాస్తమ్ ఏతు క్వ వోదేతు కీదృగ్వపుర్ అసావ్ ఇహ
పూర్తిగా నిండినవాడు, ప్రశాంతంగా, పరమమైన రూపంలో, ఒక్కటిగా, సహజంగా ఉన్నవాడు—ఇక్కడ ఇతడు ఎక్కడ అస్తమించాడు, ఎక్కడ ఉదయించాడు, ఇతనికి ఏ రూపం ఉంది చెప్పగలవా?
ప్రజ్ఞాప్రాసాదమ్ ఆరూఢస్ త్వ్ అశోచ్యశ్ శోచతే జనాన్ । భూమిష్ఠాన్ ఇవ శైలస్థస్ సర్వాన్ ప్రాజ్ఞో ఽనుపశ్యతి
బుద్ధి అనే గొప్ప భవనంపైకి ఎక్కినవాడు ఇక బాధలకు అతీతుడవుతాడు. అలాంటి వాడు, పర్వతంపై నిలబడి నేలపై ఉన్నవారిని చూసినట్టు, మిగతా జనులు అనుభవించే దుఃఖాన్ని చూసి వారి కోసం విచారిస్తాడు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిద్ అర్థవ్యపాశ్రయః
అతనికి ఇక్కడ చేసేది అయినా, చేయకుండా వదిలేది అయినా, ఏదీ ప్రయోజనం కలిగించదు. అంతే కాదు, అన్ని జీవుల్లో ఏదైనా వస్తువు మీద అతను ఆశ్రయించాల్సిన అవసరం కూడా లేదు.
జలే జలమ్ ఇవ క్షిప్తం బ్రహ్మణ్య్ ఏవైకతాం గతః । గలితద్వైతనిర్భాసో జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తకమ్
నీటిలో నీరు కలిసిపోయినట్టు, అతను పరబ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందాడు. అతనిలో ద్వైత భావన పూర్తిగా పోయింది. మెలకువలో ఉన్నా, అతను నిద్రలో ఉన్నట్టు నిశ్చలంగా ఉంటాడు.
చరాచరమ్ ఇదం విష్వక్ చేతమానో న చేతతి । భేదమ్ అస్తఙ్గతాహన్త్వḫ పశ్యన్న్ అపి న పశ్యతి
ఈ జగత్తులోని చలించేవాటిని, నిశ్చలమైనవాటిని చూసినా, అతనికి అవి కనిపించవు. భేద భావన పూర్తిగా పోయినందువల్ల, చూస్తున్నా కూడా అతనికి ఏదీ కనిపించదు.
భగ్నస్థాలీఘటాకాశమ్ ఇవ ఖే మిలితḫ పరే । సమామ్ ఏకామ్ అసద్రూపాం శాన్తామ్ ఉపగతో దశామ్
పగిలిన మట్టికుండలో ఉన్న ఆకాశం, విశాలమైన ఆకాశంలో కలిసిపోయినట్టు, అతడు ఒకేలా, రూపం లేని, నిశ్శబ్దమైన స్థితిని పొందాడు.
అనిర్వాణో ఽపి నిర్వాణో బాలవత్ ప్రవిచేష్టతే । హేయోపాదేయతాముక్తో జీవన్ముక్తḫ ప్రతిష్ఠతే
ఇంకా పూర్తిగా లీనమవకపోయినా, లీనమైనవాడిలా, పిల్లాడిలా నిర్లిప్తంగా తిరుగుతాడు. తీసుకోవాలన్నా, వదిలేయాలన్నా భావాలు లేకుండా, బ్రతికుండగానే విముక్తుడిగా నిలుస్తాడు.
సమగ్రగతమ్ అప్య్ అన్తా రాగద్వేషభవామయాః । నాకాశమ్ ఇవ చేతన్తే సమస్తా మృగపక్షిణః
అతనిలో రాగద్వేషాల వల్ల కలిగే అన్ని వికారాలు వచ్చినా, అవి అతడిని ఏమాత్రం ప్రభావితం చేయవు. పక్షులు, జంతువులు ఆకాశాన్ని ఎటువంటి ప్రభావం కలిగించనట్టు.
సంశాన్తాహన్త్వనీహారḫ ప్రసన్నవితతాకృతిః । అశూన్యమ్ ఇవ శూన్యాత్మ శరత్ఖమ్ ఇవ రాజతే
అహంకారం, ప్రయత్నాల మబ్బు పూర్తిగా తొలగిపోయి, అతని స్వరూపం నిర్మలంగా, విస్తృతంగా మెరిసిపోతుంది. అది ఖాళీగా ఉన్నప్పటికీ, ఖాళీగా లేనట్టు, శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశిస్తుంది.
క్షీవతాయాం ప్రశాన్తాయామ్ ఇవ సోమ్యత్వమ్ ఆగతః । భూతలే గాఢనిద్రస్ సన్ స్వర్గం నీత ఇవోదితః
శ్రమం తీరిపోయి, మనస్సు ప్రశాంతంగా మారినప్పుడు, చల్లదనమొకటి వచ్చినట్టుగా అనిపిస్తుంది. భూమిపై లోతైన నిద్రలో పడుకుని ఉండగా, ఆతడు పరలోకానికి తీసుకెళ్లినట్టు కనిపిస్తాడు.
ఆనన్దైకనిమగ్నత్వాద్ అనానన్దపదం గతః । కేవలం జ్ఞప్తిరూపత్వాద్ అజ్ఞప్తిర్ ఇవ సంస్థితః
ఆతడు పరమానందంలో పూర్తిగా మునిగిపోయి, ఆనందాన్ని దాటి ఉన్న స్థితికి చేరాడు. కేవలం జ్ఞాన స్వరూపుడై ఉండటంతో, అతను జ్ఞానం లేని వాడిలా కనిపిస్తున్నాడు.
నిర్మన్దర ఇవామ్భోధిర్ దగ్ధదాహ్య ఇవానలః । శాన్తభ్రమం చక్రమ్ ఇవ స్వాత్మన్య్ ఏవ శమం గతః
మందర పర్వతం లేని సముద్రంలా, దహించదగిన ద్రవ్యమంతా కాలిపోయిన అగ్నిలా, తిరుగుడు ఆగిపోయిన చక్రంలా, అతడు తనలోనే పూర్తిగా శాంతిని పొందాడు.
త్వష్ట్రేవ యన్త్రోల్లిఖితస్ సో ఽపూర్వాకారతాం గతః । ఋత్వన్తరే ద్రుమ ఇవ స ఏవాన్యతయోదితః
దేవశిల్పి త్వష్ట్రు తయారు చేసిన యంత్రంలా, అతడు ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ లేని రూపాన్ని ధరించాడు. ఋతువులు మారినప్పుడు చెట్టు కొత్తగా కనిపించడంలా, అతడు అదే అయినా కొత్త రూపంలో వెలుగుచూస్తున్నాడు.
ఉపశాన్తశ్ చ కాన్తశ్ చ దీప్తో ఽప్య్ ఆలోకసున్దరః । చన్ద్రబిమ్బాద్ ఇవోత్కీర్ణస్ సోమ్య ఆహ్లాదకారకః
ఆయన ఎంతో శాంతంగా, ఆకర్షణీయంగా, వెలుగు పరచుతూ అందంగా కనిపిస్తాడు. చంద్రబింబం నుండి తయారైనట్టుగా, ఎంతో మృదువుగా, ఆనందాన్ని పంచేవాడిగా ఉంటాడు.
అన్తశ్శూన్యో బహిశ్శూన్యశ్ శూన్యకుమ్భ ఇవామ్బరే । అన్తḫపూర్ణో బహిḫపూర్ణḫ పూర్ణకుమ్భ ఇవార్ణవే
అతడు లోపల ఖాళీగా, బయట కూడా ఖాళీగా, ఆకాశంలో ఉన్న పొడవాటి గిన్నెలా ఉంటాడు. అలాగే లోపల నిండుగా, బయట కూడా నిండుగా, సముద్రంలో నిండిన గిన్నెలా ఉంటాడు.
విక్రియాదివినిర్ముక్తస్ సన్త్యక్తో మరణాద్ ఇవ । మహావ్యాధేర్ ఇవోత్తీర్ణస్ తీర్ణాపూర్ణభవార్ణవః
అతడు మార్పులకు, పరిణామాలకు దూరంగా, మరణాన్ని వదిలేసినవాడిలా, పెద్ద వ్యాధిని దాటి వచ్చినవాడిలా, జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి నిండుగా నిలిచాడు.
దీర్ఘాధ్వశ్రమఖిన్నాత్మా సుఖసుప్త ఇవాక్షయమ్ । ప్రబుద్ధ ఇతి నిద్రాలుర్ ఇవ దృశ్యే ప్రసుప్తధీః
దీర్ఘ ప్రయాణంలో అలసిపోయిన మనస్సుతో, సుఖంగా నిద్రపోతున్నవాడిలా, అలసట లేకుండా ఉంటాడు. మేలుకుని ఉన్నా, ఇంకా నిద్రలో ఉన్నట్టు, చూసినప్పుడు అతని బుద్ధి విశ్రాంతిగా ఉంటుంది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం శీతస్ తుషారాద్ ఇవ నిర్మితః । సబాహ్యాభ్యన్తరం పూర్ణ ఆలోకేనామలామ్బ్వ్ ఇవ
అతడు బయటా, లోపలా పూర్తిగా చల్లగా ఉంటాడు, మంచుతో తయారైనట్టు. అంతే కాదు, బయటా, లోపలా అంతా నిర్మలమైన వెలుతురుతో నిండిపోయి, స్వచ్ఛమైన నీటిలా కనిపిస్తాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం స్వచ్ఛẖ కచన్ మణిర్ ఇవాత్మని । సబాహ్యాభ్యన్తరం శూన్యో నభసేవ వినిర్మితః
అతడు బయటా, లోపలా అంతా పారదృష్టంగా, లోపల మణిపడవిలా నిర్మలంగా ఉంటాడు. అలాగే, బయటా, లోపలా పూర్తిగా ఖాళీగా, ఆకాశంతో తయారైనట్టు కనిపిస్తాడు.
నిర్మనస్కతయా జిత్వా సంస్థితస్ సాలభఞ్జికామ్ । యన్త్రాకృతిర్ ఇవ స్వైరం స్పన్దికర్మేన్ద్రియవ్రజః
మనస్సు లేనివాడిగా ఉండటం వల్ల, అతడు స్తంభించిన శిల్పంలా నిలిచి ఉంటాడు. అతని ఇంద్రియాలు, క్రియాశక్తులు యంత్రం లాగా స్వేచ్ఛగా కదులుతుంటాయి.
స్యామ్ ఇత్య్ అన్తర్ అహన్తాత్మసత్తాస్నేహపరిక్షయాత్ । జీవదీపో వినిర్వాణ ఆత్మన్య్ ఏవ స లీయతే
‘నేను’ అనే భావం, ఆత్మతత్వానికి ఉన్న మమకారం పూర్తిగా పోయినప్పుడు, జీవదీపం ఆత్మలోనే ఆరిపోతుంది, కలిసిపోతుంది.
నిత్యతృప్తో నిరానన్దో నిర్దుẖఖో నిరుపాశ్రయః । నిస్సఙ్గో నిరభిప్రాయో జ్ఞో ఽనీహో నావబధ్యతే
ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉండే వాడు, ఆనందం లేకుండా, బాధలు లేకుండా, ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా, ఏదీ అంటుకోకుండా, మనసులో ఉద్దేశం లేకుండా, జ్ఞానంతో నిశ్చలంగా ఉండే వాడు బంధించబడడు.
నాస్య దేహో న కర్మాది న దృశ్యద్రష్టృదర్శనమ్ । న జీవితం న మరణం నాసన్ న సదసన్ న సత్
ఆయనకు శరీరం లేదు, కర్మలు లేవు, చూడడమూ, చూసేవాడూ, చూసే దృష్టీ లేవు. జీవితం లేదు, మరణం లేదు, లేనిదీ లేదు, ఉన్నదీ లేదు, సత్కూడా లేదు.