ప్రేక్షితం సన్ న చాహన్త్వం నాన్తర్ న బహిర్ అస్తి చ । మాయైషా భాత్య్ అసద్రూపా స్వాలోచనపలాయినీ
ఈ 'నేను' అనే భావనను ఎంత పరిశీలించినా, అది లోపల కూడా లేదు, బయట కూడా లేదు. ఇదే మాయ, అసత్యంగా కనిపిస్తూ, తన చూపు నుండి తప్పించుకుంటుంది.
యద్ అసన్ మృగతృష్ణామ్బు భాసతే తత్ పరీక్షితమ్ । కథం విలాప్యతే తద్వద్ ఏవాహన్తాదివిభ్రమః
ఎలా మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు కనిపించినా, అది నిజంగా లేదో పరిశీలిస్తే తెలుస్తుందో, అలాగే 'నేను' అనే భావన మొదలైన భ్రమలు కూడా విచారించినప్పుడు కరుగుతాయి.
ద్రష్టా దృశ్యం దర్శనం చ మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇతి త్రయమ్ । నాస్తి కస్యచిద్ ఏవాతశ్ శాన్తం శివమ్ ఇదం తతమ్
చూసేవాడు, కనిపించేది, చూడటం—ఈ మూడూ మృగతృష్ణలో నీళ్లు కనిపించడంలా వాస్తవంగా ఎవరికీ లేవు. అందుకే ఈ శాంతి, మంగళం అన్నీకి వ్యాపించి ఉంది.
ఇతి నిశ్చయవాన్ ఐక్యద్వైతాతీతవపుశ్ శివమ్ । సమమ్ ఆస్తే మహాసత్త్వḫ పఞ్చమీం భూమికామ్ ఇతః
ఈ విధంగా స్పష్టమైన నిశ్చయంతో, ఏకత్వం-ద్వైతం రెండింటినీ దాటి ఉన్న రూపంతో, గొప్ప స్థైర్యం కలిగి, ఐదవ స్థితిని చేరినవాడు సమంగా మంగళమయమైన స్థితిలో ఉంటాడు.
అన్తర్ముఖతయా తిష్ఠన్ బహిర్వృత్తిపరో ఽపి సన్ । పరిశాన్తతయా నిత్యం నిద్రాలుర్ ఇవ లక్ష్యతే
లోపల దృష్టి పెట్టి, బయట పనుల్లో ఉన్నా, అంతర్గతంగా పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉండి, ఎప్పుడూ నిద్రలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తాడు.
లోకసంవ్యవహారే ఽస్మిన్ నాన్తర్ న వ్యోమ్ని నో బహిః । రమతే ఽథ భ్రమతి వా వ్యోమరూపో గలన్మనాః
ఈ లోక వ్యవహారాల్లో, లోపల కాదు, ఆకాశంలో కాదు, బయట కూడా కాదు—ఆనందించడు, తిరుగడు; మనస్సు పూర్తిగా లీనమై, ఆకాశంలా రూపం లేని వాడిగా ఉంటాడు.
సుషుప్తవజ్ జాగ్రతి దృశ్యవిభ్రమం త్వ్ అభావయన్ భావపరిక్షయోదయీ । చితిత్వమ్ అప్య్ అన్తరసంవిదన్న్ ఇదం ప్రతిష్ఠతే చిత్రనరోపమో బుధః
ఒక జ్ఞాని, మెలకువలో ఉన్నప్పటికీ, లోకంలో కనిపించే వస్తువుల మాయను లెక్కచేయకుండా, ఆలోచనలు తగ్గిపోయినప్పుడు, అంతర్గతంగా ఉన్న ఆవగాహనను కూడా గ్రహిస్తూ, నిశ్చలంగా, చిత్రంలో ఉన్న మనిషిలా నిలబడతాడు.
కుర్వన్న్ అభ్యాసమ్ ఏతస్యాం భూమికాయాం వివాసనః । షష్ఠీం తుర్యాభిధామ్ అన్యాం క్రమాత్ పతతి భూమికామ్
ఈ స్థితిలో సాధన చేస్తూ, మిగిలిన వాసనలను వదిలిపెట్టి, క్రమంగా 'తురీయ' అని పిలిచే ఆరవ స్థితిని చేరుకుంటాడు.
యత్ర నాసన్ న సద్రూపో నాహం నాప్య్ అనహఙ్కృతిః । కేవలం క్షీణమననం తద్ ఆస్తే గతవాసనః
అక్కడ నాశమూ లేదు, ఉనికిని పోలిన రూపమూ లేదు, 'నేను' అనే భావమూ లేదు, అహంకారమూ లేదు; ఆలోచనలు పూర్తిగా తగ్గిపోయినవాడు, వాసనలన్నీ పోయినవాడు మాత్రమే అక్కడ ఉంటాడు.
నిర్గ్రన్థిశ్ శాన్తసద్రూపో జీవన్ముక్తో విభావనః । సకృద్విభాతా విమలమ్ ఆస్తే ద్వైతైక్యనిర్గతః
అతడు అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, శాంతమైన స్వరూపంతో, బ్రతికుండగానే ముక్తుడై, పరిపూర్ణ జ్ఞానంలో నిలిచి, ఒక్కసారి ప్రకాశించి, నిర్మలంగా, ద్వంద్వమూ ఏకత్వమూ దాటి నిలుస్తాడు.
జీవన్ముక్తో గతరసో నిర్భేదో ఽమ్బరసున్దరః । అనిర్వాణో ఽపి నిర్వాణశ్ చిత్రదీప ఇవ స్థిరః
జీవన్ముక్తుడు లోకపు విషయాలకు ఆసక్తి లేకుండా, ఏ భేదాలు లేకుండా, ఆకాశంలా అందంగా, ఇంకా శరీరంతో ఉన్నప్పటికీ, రంగురంగుల దీపంలా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అవాసనత్వాద్ వైరస్యాన్ న కిఞ్చన కరోత్య్ అసౌ । కరోత్య్ ఏవంస్థితిర్ యచ్ చ తత్రాకర్తైవ కాష్ఠవత్
ఆయనకు లోపలి వాసనలు లేకపోవడం వల్ల, ఏ విషయంలోను ఆసక్తి లేకపోవడం వల్ల, ఏ పనీ చేయడు. ఏదైనా చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి ఆయన చేయనివాడే, మట్టికట్టె లాంటివాడు.
సమ్యగ్దర్శనసమ్పన్నో జీవన్ముక్తపదం గతః । యథాస్థితమ్ ఇదం పశ్యన్ కర్మభిర్ న నిబధ్యతే
సరైన జ్ఞానం కలిగి, జీవన్ముక్త స్థితిని పొందినవాడు, ఈ లోకాన్ని యథాతథంగా చూస్తూ, తన చేత చేసిన పనులకు బంధించబడడు.
కుర్వన్ న కిఞ్చిత్ కురుతే గన్తాపి చ న గచ్ఛతి । భుఞ్జానో ఽపి చ నో భుఙ్క్తే వక్తాపి చ న వక్త్య్ అసౌ
ఆయన చేయడంలో ఏదీ చేయడు; పోయినప్పుడు నిజంగా పోడు; అనుభవించినా అనుభవించడు; మాట్లాడినా మాట్లాడడు.
జాగ్రతి స్వప్నదృష్టస్య పుంసẖ కర్తృత్వభోక్తృతే । యాదృశ్యౌ తత్స్థితీ విద్ధి జీవన్ముక్తస్య రాఘవ
రాఘవా, జాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు మనిషి కలలో తాను చేసే పనులు, అనుభవించే విషయాలు నిజంగా తాను చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తాయి కదా. అలాగే, జీవన్ముక్తునికి కూడా తాను చేసే పనులు, అనుభవాలు అలా కనిపిస్తాయి.
సమశ్ శాన్తమతిర్ మౌనీ జీవన్ముక్తో వివాసనః । ద్రష్టారం దర్శనం దృశ్యమ్ ఆకాశమ్ ఇవ పశ్యతి
సమతతో, ప్రశాంతమైన మనసుతో, మౌనంగా, వాసనలేని జీవన్ముక్తుడు, చూసేవాడు, చూడటం, కనిపించేది అన్నీ ఆకాశాన్ని చూసినట్టు ఒకటిగా చూస్తాడు.
నిర్వాణమతిర్ ఆత్మానం పరం చాద్రిమ్ అణుం తనుమ్ । శ్వానం బ్రాహ్మణమ్ ఆదిత్యం సర్వం ఖమ్ ఇవ పశ్యతి
నిర్వాణంలో లీనమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు, తాను, పరమాత్మ, కొండ, అణువు, శరీరం, కుక్క, బ్రాహ్మణుడు, సూర్యుడు—ఇవి అన్నీ ఆకాశాన్ని చూసినట్టు సమానంగా చూస్తాడు.
సమ్పన్నశ్ శాన్తమ్ ఆభాసం పరమ్ ఏకమ్ అకృత్రిమమ్ । క్వాస్తమ్ ఏతు క్వ వోదేతు కీదృగ్వపుర్ అసావ్ ఇహ
పూర్తిగా నిండినవాడు, ప్రశాంతంగా, పరమమైన రూపంలో, ఒక్కటిగా, సహజంగా ఉన్నవాడు—ఇక్కడ ఇతడు ఎక్కడ అస్తమించాడు, ఎక్కడ ఉదయించాడు, ఇతనికి ఏ రూపం ఉంది చెప్పగలవా?
ప్రజ్ఞాప్రాసాదమ్ ఆరూఢస్ త్వ్ అశోచ్యశ్ శోచతే జనాన్ । భూమిష్ఠాన్ ఇవ శైలస్థస్ సర్వాన్ ప్రాజ్ఞో ఽనుపశ్యతి
బుద్ధి అనే గొప్ప భవనంపైకి ఎక్కినవాడు ఇక బాధలకు అతీతుడవుతాడు. అలాంటి వాడు, పర్వతంపై నిలబడి నేలపై ఉన్నవారిని చూసినట్టు, మిగతా జనులు అనుభవించే దుఃఖాన్ని చూసి వారి కోసం విచారిస్తాడు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిద్ అర్థవ్యపాశ్రయః
అతనికి ఇక్కడ చేసేది అయినా, చేయకుండా వదిలేది అయినా, ఏదీ ప్రయోజనం కలిగించదు. అంతే కాదు, అన్ని జీవుల్లో ఏదైనా వస్తువు మీద అతను ఆశ్రయించాల్సిన అవసరం కూడా లేదు.
జలే జలమ్ ఇవ క్షిప్తం బ్రహ్మణ్య్ ఏవైకతాం గతః । గలితద్వైతనిర్భాసో జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తకమ్
నీటిలో నీరు కలిసిపోయినట్టు, అతను పరబ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందాడు. అతనిలో ద్వైత భావన పూర్తిగా పోయింది. మెలకువలో ఉన్నా, అతను నిద్రలో ఉన్నట్టు నిశ్చలంగా ఉంటాడు.
చరాచరమ్ ఇదం విష్వక్ చేతమానో న చేతతి । భేదమ్ అస్తఙ్గతాహన్త్వḫ పశ్యన్న్ అపి న పశ్యతి
ఈ జగత్తులోని చలించేవాటిని, నిశ్చలమైనవాటిని చూసినా, అతనికి అవి కనిపించవు. భేద భావన పూర్తిగా పోయినందువల్ల, చూస్తున్నా కూడా అతనికి ఏదీ కనిపించదు.
భగ్నస్థాలీఘటాకాశమ్ ఇవ ఖే మిలితḫ పరే । సమామ్ ఏకామ్ అసద్రూపాం శాన్తామ్ ఉపగతో దశామ్
పగిలిన మట్టికుండలో ఉన్న ఆకాశం, విశాలమైన ఆకాశంలో కలిసిపోయినట్టు, అతడు ఒకేలా, రూపం లేని, నిశ్శబ్దమైన స్థితిని పొందాడు.
అనిర్వాణో ఽపి నిర్వాణో బాలవత్ ప్రవిచేష్టతే । హేయోపాదేయతాముక్తో జీవన్ముక్తḫ ప్రతిష్ఠతే
ఇంకా పూర్తిగా లీనమవకపోయినా, లీనమైనవాడిలా, పిల్లాడిలా నిర్లిప్తంగా తిరుగుతాడు. తీసుకోవాలన్నా, వదిలేయాలన్నా భావాలు లేకుండా, బ్రతికుండగానే విముక్తుడిగా నిలుస్తాడు.
సమగ్రగతమ్ అప్య్ అన్తా రాగద్వేషభవామయాః । నాకాశమ్ ఇవ చేతన్తే సమస్తా మృగపక్షిణః
అతనిలో రాగద్వేషాల వల్ల కలిగే అన్ని వికారాలు వచ్చినా, అవి అతడిని ఏమాత్రం ప్రభావితం చేయవు. పక్షులు, జంతువులు ఆకాశాన్ని ఎటువంటి ప్రభావం కలిగించనట్టు.
సంశాన్తాహన్త్వనీహారḫ ప్రసన్నవితతాకృతిః । అశూన్యమ్ ఇవ శూన్యాత్మ శరత్ఖమ్ ఇవ రాజతే
అహంకారం, ప్రయత్నాల మబ్బు పూర్తిగా తొలగిపోయి, అతని స్వరూపం నిర్మలంగా, విస్తృతంగా మెరిసిపోతుంది. అది ఖాళీగా ఉన్నప్పటికీ, ఖాళీగా లేనట్టు, శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశిస్తుంది.
క్షీవతాయాం ప్రశాన్తాయామ్ ఇవ సోమ్యత్వమ్ ఆగతః । భూతలే గాఢనిద్రస్ సన్ స్వర్గం నీత ఇవోదితః
శ్రమం తీరిపోయి, మనస్సు ప్రశాంతంగా మారినప్పుడు, చల్లదనమొకటి వచ్చినట్టుగా అనిపిస్తుంది. భూమిపై లోతైన నిద్రలో పడుకుని ఉండగా, ఆతడు పరలోకానికి తీసుకెళ్లినట్టు కనిపిస్తాడు.
ఆనన్దైకనిమగ్నత్వాద్ అనానన్దపదం గతః । కేవలం జ్ఞప్తిరూపత్వాద్ అజ్ఞప్తిర్ ఇవ సంస్థితః
ఆతడు పరమానందంలో పూర్తిగా మునిగిపోయి, ఆనందాన్ని దాటి ఉన్న స్థితికి చేరాడు. కేవలం జ్ఞాన స్వరూపుడై ఉండటంతో, అతను జ్ఞానం లేని వాడిలా కనిపిస్తున్నాడు.
నిర్మన్దర ఇవామ్భోధిర్ దగ్ధదాహ్య ఇవానలః । శాన్తభ్రమం చక్రమ్ ఇవ స్వాత్మన్య్ ఏవ శమం గతః
మందర పర్వతం లేని సముద్రంలా, దహించదగిన ద్రవ్యమంతా కాలిపోయిన అగ్నిలా, తిరుగుడు ఆగిపోయిన చక్రంలా, అతడు తనలోనే పూర్తిగా శాంతిని పొందాడు.
త్వష్ట్రేవ యన్త్రోల్లిఖితస్ సో ఽపూర్వాకారతాం గతః । ఋత్వన్తరే ద్రుమ ఇవ స ఏవాన్యతయోదితః
దేవశిల్పి త్వష్ట్రు తయారు చేసిన యంత్రంలా, అతడు ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ లేని రూపాన్ని ధరించాడు. ఋతువులు మారినప్పుడు చెట్టు కొత్తగా కనిపించడంలా, అతడు అదే అయినా కొత్త రూపంలో వెలుగుచూస్తున్నాడు.