అద్వైతైక్యం సమం శాన్తం విజ్ఞానైకఘనం పరమ్ । ఆకాశకోశవిశదం జ్ఞḫ పశ్యన్ న వినశ్యతి
అద్వైత భావాన్ని, సమానంగా, శాంతంగా, పరిపూర్ణమైన జ్ఞానరూపంగా, ఆకాశం లా నిర్మలంగా చూసే జ్ఞాని నశించడు.
భేదబుద్ధ్యా పురాత్తానాం సమ్ప్రత్య్ అద్వయభావనమ్ । స్థిరీకుర్వన్ పదార్థానాం సమమ్ ఆస్తే సుషుప్తవత్
ఇంతకుముందు భేద భావన కలిగి ఉన్నవాడు, ఇప్పుడు అద్వైత ధ్యానాన్ని స్థిరంగా ఉంచుకుంటూ, అన్ని వస్తువుల మధ్యలో, గాఢ నిద్రలో ఉన్నట్టు సమంగా ఉంటాడు.
సుషుప్తఘనవిజ్ఞానభాసురావరణక్షయః । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి న తిష్ఠతి న గచ్ఛతి
గాఢ నిద్రలోని ప్రకాశవంతమైన జ్ఞానమయమైన ఆవరణం తొలగిపోయినప్పుడు, అది అస్తమించదు, ఉదయించదు, నిలవదు, కదలదు కూడా.
గలితద్వైతనిర్భాసమ్ ఉదితో ఽన్తḫ ప్రబోధవాన్ । సుషుప్తఘనమ్ ఏవాస్తే పఞ్చమీం భూమికామ్ ఇతః
ద్వైత భావం పూర్తిగా పోయి, లోపల జ్ఞానం ఉదయించినప్పుడు, వాడు గాఢ నిద్ర స్థితిలోనే ఉంటాడు — ఇదే ఐదవ స్థితి.
అహన్త్వం చేతమానస్య న కదాచన శామ్యతి । హృత్పద్మకోశభ్రమరీ సంసృత్యాఖ్యావిషూచికా
మనస్సులోని 'నేను' అనే భావన ఎప్పుడూ ఆగదు; అది హృదయ పద్మాన్ని చుట్టే తేనెటీగలా, జనన మరణాల చక్రంలో తిరుగుతూ కలిగే బాధలా ఉంటుంది.
అమనోబుద్ధ్యహఙ్కారమ్ ఆవర్తాది యథా పయః । సంవేత్తి దేశకాలాది తథా బ్రహ్మ జగత్త్రయమ్
నీరు ఎలా చక్రాలు, అలలు లాంటి రూపాలు తీసుకుని, దిక్కులు, కాలం వంటివాటిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే పరబ్రహ్మం కూడా మూడు లోకాలను గ్రహిస్తుంది.
అహన్త్వం చేతమానస్య న కదాచన శామ్యతి । అహన్త్వతిలతైలశ్రీస్ సంసారోగ్రవిషూచికా
మనస్సులోని 'నేను' అనే భావన ఎప్పుడూ ఆగదు; అదే 'నేను' అనే నూనె, ఈ జనన మరణాల బాధలకు మూలధనం.
అహన్త్వముకులస్యాన్తర్ యత్ స్వం సంసారసౌరభమ్ । తద్ అస్య సవికాసస్య బహిర్ దృశ్యతయా స్థితమ్
'నేను' అనే మొగ్గలో ఉన్న సంసార సువాసన, అది పూర్తిగా వికసించినప్పుడు బయట కనిపించేలా నిలుస్తుంది.
న యథా పద్మసౌగన్ధ్యే వ్యతిరిక్తే కదాచన । అహన్త్వదృశ్యే న తథా వ్యతిరిక్తే కదాచన
ఎలా పద్మానికి పరిమళం ఎప్పుడూ వేరుగా ఉండదో, అలాగే 'నేను' అనే భావన కూడా దాని నుండి ఎప్పుడూ వేరుగా ఉండదు.
అహన్త్వం స్వస్వరూపస్య ద్రష్టృదృశ్యమయాత్మనీ । అన్తర్ బహిర్ ఇతి స్వైరం కృతవన్ నామ నామనీ
ఈ 'నేను' అనే భావన మన సహజ స్వరూపమే, అది చూచేవాడు, చూచబడేది అన్నీ కలిపి ఉంటుంది. ఇది తనకు తానే లోపల, బయట అని పేర్లు పెట్టుకుంది.
ప్రేక్షితం సన్ న చాహన్త్వం నాన్తర్ న బహిర్ అస్తి చ । మాయైషా భాత్య్ అసద్రూపా స్వాలోచనపలాయినీ
ఈ 'నేను' అనే భావనను ఎంత పరిశీలించినా, అది లోపల కూడా లేదు, బయట కూడా లేదు. ఇదే మాయ, అసత్యంగా కనిపిస్తూ, తన చూపు నుండి తప్పించుకుంటుంది.
యద్ అసన్ మృగతృష్ణామ్బు భాసతే తత్ పరీక్షితమ్ । కథం విలాప్యతే తద్వద్ ఏవాహన్తాదివిభ్రమః
ఎలా మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు కనిపించినా, అది నిజంగా లేదో పరిశీలిస్తే తెలుస్తుందో, అలాగే 'నేను' అనే భావన మొదలైన భ్రమలు కూడా విచారించినప్పుడు కరుగుతాయి.
ద్రష్టా దృశ్యం దర్శనం చ మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇతి త్రయమ్ । నాస్తి కస్యచిద్ ఏవాతశ్ శాన్తం శివమ్ ఇదం తతమ్
చూసేవాడు, కనిపించేది, చూడటం—ఈ మూడూ మృగతృష్ణలో నీళ్లు కనిపించడంలా వాస్తవంగా ఎవరికీ లేవు. అందుకే ఈ శాంతి, మంగళం అన్నీకి వ్యాపించి ఉంది.
ఇతి నిశ్చయవాన్ ఐక్యద్వైతాతీతవపుశ్ శివమ్ । సమమ్ ఆస్తే మహాసత్త్వḫ పఞ్చమీం భూమికామ్ ఇతః
ఈ విధంగా స్పష్టమైన నిశ్చయంతో, ఏకత్వం-ద్వైతం రెండింటినీ దాటి ఉన్న రూపంతో, గొప్ప స్థైర్యం కలిగి, ఐదవ స్థితిని చేరినవాడు సమంగా మంగళమయమైన స్థితిలో ఉంటాడు.
అన్తర్ముఖతయా తిష్ఠన్ బహిర్వృత్తిపరో ఽపి సన్ । పరిశాన్తతయా నిత్యం నిద్రాలుర్ ఇవ లక్ష్యతే
లోపల దృష్టి పెట్టి, బయట పనుల్లో ఉన్నా, అంతర్గతంగా పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉండి, ఎప్పుడూ నిద్రలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తాడు.
లోకసంవ్యవహారే ఽస్మిన్ నాన్తర్ న వ్యోమ్ని నో బహిః । రమతే ఽథ భ్రమతి వా వ్యోమరూపో గలన్మనాః
ఈ లోక వ్యవహారాల్లో, లోపల కాదు, ఆకాశంలో కాదు, బయట కూడా కాదు—ఆనందించడు, తిరుగడు; మనస్సు పూర్తిగా లీనమై, ఆకాశంలా రూపం లేని వాడిగా ఉంటాడు.
సుషుప్తవజ్ జాగ్రతి దృశ్యవిభ్రమం త్వ్ అభావయన్ భావపరిక్షయోదయీ । చితిత్వమ్ అప్య్ అన్తరసంవిదన్న్ ఇదం ప్రతిష్ఠతే చిత్రనరోపమో బుధః
ఒక జ్ఞాని, మెలకువలో ఉన్నప్పటికీ, లోకంలో కనిపించే వస్తువుల మాయను లెక్కచేయకుండా, ఆలోచనలు తగ్గిపోయినప్పుడు, అంతర్గతంగా ఉన్న ఆవగాహనను కూడా గ్రహిస్తూ, నిశ్చలంగా, చిత్రంలో ఉన్న మనిషిలా నిలబడతాడు.
కుర్వన్న్ అభ్యాసమ్ ఏతస్యాం భూమికాయాం వివాసనః । షష్ఠీం తుర్యాభిధామ్ అన్యాం క్రమాత్ పతతి భూమికామ్
ఈ స్థితిలో సాధన చేస్తూ, మిగిలిన వాసనలను వదిలిపెట్టి, క్రమంగా 'తురీయ' అని పిలిచే ఆరవ స్థితిని చేరుకుంటాడు.
యత్ర నాసన్ న సద్రూపో నాహం నాప్య్ అనహఙ్కృతిః । కేవలం క్షీణమననం తద్ ఆస్తే గతవాసనః
అక్కడ నాశమూ లేదు, ఉనికిని పోలిన రూపమూ లేదు, 'నేను' అనే భావమూ లేదు, అహంకారమూ లేదు; ఆలోచనలు పూర్తిగా తగ్గిపోయినవాడు, వాసనలన్నీ పోయినవాడు మాత్రమే అక్కడ ఉంటాడు.
నిర్గ్రన్థిశ్ శాన్తసద్రూపో జీవన్ముక్తో విభావనః । సకృద్విభాతా విమలమ్ ఆస్తే ద్వైతైక్యనిర్గతః
అతడు అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, శాంతమైన స్వరూపంతో, బ్రతికుండగానే ముక్తుడై, పరిపూర్ణ జ్ఞానంలో నిలిచి, ఒక్కసారి ప్రకాశించి, నిర్మలంగా, ద్వంద్వమూ ఏకత్వమూ దాటి నిలుస్తాడు.
జీవన్ముక్తో గతరసో నిర్భేదో ఽమ్బరసున్దరః । అనిర్వాణో ఽపి నిర్వాణశ్ చిత్రదీప ఇవ స్థిరః
జీవన్ముక్తుడు లోకపు విషయాలకు ఆసక్తి లేకుండా, ఏ భేదాలు లేకుండా, ఆకాశంలా అందంగా, ఇంకా శరీరంతో ఉన్నప్పటికీ, రంగురంగుల దీపంలా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అవాసనత్వాద్ వైరస్యాన్ న కిఞ్చన కరోత్య్ అసౌ । కరోత్య్ ఏవంస్థితిర్ యచ్ చ తత్రాకర్తైవ కాష్ఠవత్
ఆయనకు లోపలి వాసనలు లేకపోవడం వల్ల, ఏ విషయంలోను ఆసక్తి లేకపోవడం వల్ల, ఏ పనీ చేయడు. ఏదైనా చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి ఆయన చేయనివాడే, మట్టికట్టె లాంటివాడు.
సమ్యగ్దర్శనసమ్పన్నో జీవన్ముక్తపదం గతః । యథాస్థితమ్ ఇదం పశ్యన్ కర్మభిర్ న నిబధ్యతే
సరైన జ్ఞానం కలిగి, జీవన్ముక్త స్థితిని పొందినవాడు, ఈ లోకాన్ని యథాతథంగా చూస్తూ, తన చేత చేసిన పనులకు బంధించబడడు.
కుర్వన్ న కిఞ్చిత్ కురుతే గన్తాపి చ న గచ్ఛతి । భుఞ్జానో ఽపి చ నో భుఙ్క్తే వక్తాపి చ న వక్త్య్ అసౌ
ఆయన చేయడంలో ఏదీ చేయడు; పోయినప్పుడు నిజంగా పోడు; అనుభవించినా అనుభవించడు; మాట్లాడినా మాట్లాడడు.
జాగ్రతి స్వప్నదృష్టస్య పుంసẖ కర్తృత్వభోక్తృతే । యాదృశ్యౌ తత్స్థితీ విద్ధి జీవన్ముక్తస్య రాఘవ
రాఘవా, జాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు మనిషి కలలో తాను చేసే పనులు, అనుభవించే విషయాలు నిజంగా తాను చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తాయి కదా. అలాగే, జీవన్ముక్తునికి కూడా తాను చేసే పనులు, అనుభవాలు అలా కనిపిస్తాయి.
సమశ్ శాన్తమతిర్ మౌనీ జీవన్ముక్తో వివాసనః । ద్రష్టారం దర్శనం దృశ్యమ్ ఆకాశమ్ ఇవ పశ్యతి
సమతతో, ప్రశాంతమైన మనసుతో, మౌనంగా, వాసనలేని జీవన్ముక్తుడు, చూసేవాడు, చూడటం, కనిపించేది అన్నీ ఆకాశాన్ని చూసినట్టు ఒకటిగా చూస్తాడు.
నిర్వాణమతిర్ ఆత్మానం పరం చాద్రిమ్ అణుం తనుమ్ । శ్వానం బ్రాహ్మణమ్ ఆదిత్యం సర్వం ఖమ్ ఇవ పశ్యతి
నిర్వాణంలో లీనమైన మనస్సుతో ఉన్నవాడు, తాను, పరమాత్మ, కొండ, అణువు, శరీరం, కుక్క, బ్రాహ్మణుడు, సూర్యుడు—ఇవి అన్నీ ఆకాశాన్ని చూసినట్టు సమానంగా చూస్తాడు.
సమ్పన్నశ్ శాన్తమ్ ఆభాసం పరమ్ ఏకమ్ అకృత్రిమమ్ । క్వాస్తమ్ ఏతు క్వ వోదేతు కీదృగ్వపుర్ అసావ్ ఇహ
పూర్తిగా నిండినవాడు, ప్రశాంతంగా, పరమమైన రూపంలో, ఒక్కటిగా, సహజంగా ఉన్నవాడు—ఇక్కడ ఇతడు ఎక్కడ అస్తమించాడు, ఎక్కడ ఉదయించాడు, ఇతనికి ఏ రూపం ఉంది చెప్పగలవా?
ప్రజ్ఞాప్రాసాదమ్ ఆరూఢస్ త్వ్ అశోచ్యశ్ శోచతే జనాన్ । భూమిష్ఠాన్ ఇవ శైలస్థస్ సర్వాన్ ప్రాజ్ఞో ఽనుపశ్యతి
బుద్ధి అనే గొప్ప భవనంపైకి ఎక్కినవాడు ఇక బాధలకు అతీతుడవుతాడు. అలాంటి వాడు, పర్వతంపై నిలబడి నేలపై ఉన్నవారిని చూసినట్టు, మిగతా జనులు అనుభవించే దుఃఖాన్ని చూసి వారి కోసం విచారిస్తాడు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిద్ అర్థవ్యపాశ్రయః
అతనికి ఇక్కడ చేసేది అయినా, చేయకుండా వదిలేది అయినా, ఏదీ ప్రయోజనం కలిగించదు. అంతే కాదు, అన్ని జీవుల్లో ఏదైనా వస్తువు మీద అతను ఆశ్రయించాల్సిన అవసరం కూడా లేదు.