నీహారసదృశం దూరాద్ దృశ్యమానబృహద్వపుః । నకిఞ్చిన్ నిపుణాలోకే జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
జ్ఞాని దూరం నుంచి చూసినప్పుడు మూడు లోకాలు పొగమంచు లా విస్తరించి కనిపిస్తాయి. కానీ దగ్గరగా, జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, అక్కడ ఏమీలేదు అని గ్రహిస్తాడు.
శరదభ్రసమం స్ఫారమ్ ఆమృష్టం సన్ నకిఞ్చన । నకార్యకారి శూన్యాత్మ జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
జ్ఞాని మూడు లోకాలను శరదృతువు మేఘాల్లా ఘనంగా కనిపించేలా చూస్తాడు. అయితే వాటిని తాకినప్పుడు, అవి అసలు లేవు, ఏ పనీ చేయవు, అసలు లోపల ఖాళీగా ఉన్నట్టు తెలుసుకుంటాడు.
పరామర్శాసహానేకరాగనిర్మితమణ్డలమ్ । బర్హిబర్హసమాకారం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
అనేక ఆశలు, ఆకర్షణలతో ఏర్పడిన, కానీ అందుకోలేని వలయంలా, నెమలి పింఛం ఆకారంలో మూడు లోకాలను జ్ఞాని చూస్తాడు.
అవిద్యమానం భ్రమదం ప్రేక్షితం ప్రశమం గతమ్ । త్రస్తబాలకయక్షాభం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
జ్ఞాని మూడు లోకాలను అసలు లేనివిగా, మాయను కలిగించేవిగా, చూశాక ప్రశాంతంగా మారినవిగా, భయపడిన చిన్నపిల్లకు యక్షుడు కనిపించినట్టు చూస్తాడు.
విస్తీర్ణమ్ అప్య్ అనాక్రాన్తదేశం పశ్యతి సర్గకమ్ । ఆఖ్యాయికారమ్భమ్ ఇవ చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
సృష్టి ఎంత విస్తృతంగా ఉన్నా, అది ఎవరూ ఆక్రమించని ఖాళీ ప్రదేశంలా కనిపిస్తుంది. కథలో నాలుగో అంకం మొదలైనట్టు, కానీ పూర్తిగా స్థిరపడని దశగా అతడు చూస్తాడు.
అస్పృష్టదేశకాలాంశమ్ అసత్యమ్ ఇవ సత్యవత్ । మహారవం మౌనమయం మహారమ్భమ్ అపక్రియమ్
ఆ సృష్టి స్థలం, కాలం, భాగాలు ఏవీ తాకని దానిలా, అసత్యమైనదే అయినా నిజమైనట్టు కనిపించేది. అది గొప్ప శబ్దంలా ఉన్నా, వాస్తవానికి నిశ్శబ్దమే. ఎంత పెద్ద పని మొదలైనట్టు కనిపించినా, ఫలితం లేనిదిగా అతడు చూస్తాడు.
స్థూలం కర్మేన్ద్రియాలభ్యం జగత్ పశ్యత్య్ అసద్వపుః । సఙ్కల్పసైన్యసఙ్కాశం చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ఈ లోకాన్ని అతడు స్థూలంగా, కార్యేంద్రియాలతో చేరగలిగినదిగా చూస్తాడు. కానీ దాని రూపం వాస్తవంగా లేదు. ఆలోచనలు సైన్యంలా, నాలుగో స్థితిలా అది అతడికి కనిపిస్తుంది.
చిత్తభిత్తిగతం భావి చిత్రతన్త్రమ్ ఇవ స్థితమ్ । పశ్యత్య్ అసర్గకం సర్వం చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
మనస్సు గోడపై వేసిన చిత్రంలా, అద్భుతమైన అల్లికగా, వాస్తవ సృష్టి ఏమీ లేనట్టు అతడు అన్నింటినీ చూస్తాడు. అది నాలుగో స్థితిలా అతడికి అనిపిస్తుంది.
ఇన్ద్రజాలజలాదర్శప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాస్థితమ్ । సర్గం సదానుభవతి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ఇంద్రజాలం లాంటి నీటిలో ప్రతిబింబం కనిపించునట్లు, ఈ స్థితిలో ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ నాలుగో స్థితిని అనుభవిస్తూ, ఈ లోకాన్ని అలా చూస్తూ ఉంటాడు.
ద్రవ్యభావక్రియేహానామ్ అజ్ఞత్వాన్ మూకతాం గతః । దుర్దేశమ్ ఇవ విక్రీతో జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
వస్తువు, ఉనికి, చర్యల గురించి తెలియక, అతడు మౌనంగా మారిపోతాడు. పరదేశంలో అమ్మబడినవాడిలా, ఆ జ్ఞాని ఈ మూడు లోకాల్నీ చూస్తూ ఉంటాడు.
అత్యన్తాపూర్వసంస్థానం దేశాన్తరమ్ ఇవాల్పధీః । అశూన్యం శూన్యమ్ ఏవాతి జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
చిన్న మనస్సుతో, ఈ మూడు లోకాల్నీ అతడు పూర్తిగా కొత్తదిగా, పరదేశంలా, ఖాళీగా ఉన్నట్టు కాని, నిజంగా ఖాళీ కానట్టు చూస్తాడు.
అనూఢమ్ ఉహ్యమానాత్మ స్థిరం చలమ్ అసచ్ చ సత్ । సరిద్బిమ్బస్థపురవజ్ జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
పెళ్లి కాలేదు, ఆత్మ చేత తాను నడిపించబడుతున్నాడు, స్థిరంగా, చంచలంగా, అసత్యంగా, సత్యంగా కూడా — నదిలో ప్రతిబింబమై కనిపించే నగరంలా ఆ జ్ఞాని ఈ మూడు లోకాల్నీ చూస్తాడు.
ప్రతిబిమ్బితమ్ అమ్భోధావ్ ఇవ నిర్మజ్జద్ ఏవ వా । చలితే శఫరస్పన్దాజ్ జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
బుద్ధిమంతుడు మూడు లోకాలను సముద్రంలో ప్రతిబింబంలా, లేదా చేపవేలు కదిలినప్పుడు నీటిలో కదిలిపోతున్నట్టు చూస్తాడు.
జాత్యన్ధరూపానుభవమ్ ఇవ నాసన్ న సన్మయమ్ । అన్ధప్రాగ్దృష్టరూపాభం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
బుద్ధిమంతుడు మూడు లోకాలను పుట్టుకతో అంధుడైనవాడి అనుభవంలా, ఏదీ లేదు, ఏదీ లేదు అనిపించేలా, గతంలో అంధుడు చూసిన రూపంలా చూస్తాడు.
మసృణైకమహాభిత్తౌ సఙ్కల్పోల్లిఖితాత్మకమ్ । చిత్రసైన్యమ్ ఇవాభాతి జగజ్ జ్ఞం ప్రత్య్ అరోధకమ్
ఒక మృదువైన పెద్ద గోడపై ఊహతో వ్రాసిన స్వరూపంలా, బుద్ధిమంతుడికి ఈ లోకమంతా చిత్రంగా, అతడిని అడ్డుకునే సైన్యంలా కనిపిస్తుంది.
ఆకాశభిత్తిలిఖితమ్ అలబ్ధమ్ అపి వాయునా । చిత్తచిత్రకృతశ్ చిత్రం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
బుద్ధిమంతుడు మూడు లోకాలను ఆకాశపు గోడపై మనస్సు వేసిన చిత్రంలా, గాలితో అందుకోలేని చిత్రంలా చూస్తాడు.
దృశ్యే పతత్య్ అదృశ్యే ఽపి పరయత్నావబోధితః । బహిర్ ద్రష్టైవ నాన్తర్ జ్ఞో హృదయేనాపరాజితః
కనిపించే దాన్ని దర్శించేవాడు, కనపడని దానిని కూడా గొప్ప ప్రయత్నంతో తెలుసుకుంటాడు. ఆ దర్శికుడు బయటే ఉంటాడు, లోపల ఏమి తెలియదు, కానీ హృదయంలో ఎవరూ ఓడించలేరు.
విచ్ఛిన్నశరదభ్రాంశవిలయం ప్రవిలీయతే । సత్తావశేష ఏవాస్తే పఞ్చమీం భూమికామ్ ఇతః
విభిన్నంగా ఉన్న శరదృతువులోని మేఘాలు కరిగిపోయినట్టు, చివరికి మిగిలేది కేవలం స్వచ్ఛమైన ఉండటమే. ఇదే ఐదవ స్థితి.
సమస్తశబ్దశబ్దార్థభావనాభావనాత్మకమ్ । బీజాఙ్కురసముత్సేధసత్తాసుషమమ్ ఆస్యతామ్
అన్ని శబ్దాలు, వాటి అర్థాలు, వాటి గురించి ఆలోచనలు లేదా ఆలోచనల లేమి అన్నీ కలిసిపోయేలా, విత్తనం మొలకెత్తే సున్నితమైన స్థితి ఉండాలి.
అనహన్తాదిమననం సమం సర్వగతం స్థిరమ్ । అవేద్యవేదనం పుష్పవికాససమమ్ ఆస్యతామ్
అహంకారం లేని, సమంగా, అన్నిటిలో వ్యాపించిన, స్థిరమైన ధ్యానం ఉండాలి. తెలిసినదీ తెలియనిదీ లేని, పువ్వు వికసించడంలా మృదువైన అవగాహన కలిగి ఉండాలి.
అద్వైతైక్యం సమం శాన్తం విజ్ఞానైకఘనం పరమ్ । ఆకాశకోశవిశదం జ్ఞḫ పశ్యన్ న వినశ్యతి
అద్వైత భావాన్ని, సమానంగా, శాంతంగా, పరిపూర్ణమైన జ్ఞానరూపంగా, ఆకాశం లా నిర్మలంగా చూసే జ్ఞాని నశించడు.
భేదబుద్ధ్యా పురాత్తానాం సమ్ప్రత్య్ అద్వయభావనమ్ । స్థిరీకుర్వన్ పదార్థానాం సమమ్ ఆస్తే సుషుప్తవత్
ఇంతకుముందు భేద భావన కలిగి ఉన్నవాడు, ఇప్పుడు అద్వైత ధ్యానాన్ని స్థిరంగా ఉంచుకుంటూ, అన్ని వస్తువుల మధ్యలో, గాఢ నిద్రలో ఉన్నట్టు సమంగా ఉంటాడు.
సుషుప్తఘనవిజ్ఞానభాసురావరణక్షయః । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి న తిష్ఠతి న గచ్ఛతి
గాఢ నిద్రలోని ప్రకాశవంతమైన జ్ఞానమయమైన ఆవరణం తొలగిపోయినప్పుడు, అది అస్తమించదు, ఉదయించదు, నిలవదు, కదలదు కూడా.
గలితద్వైతనిర్భాసమ్ ఉదితో ఽన్తḫ ప్రబోధవాన్ । సుషుప్తఘనమ్ ఏవాస్తే పఞ్చమీం భూమికామ్ ఇతః
ద్వైత భావం పూర్తిగా పోయి, లోపల జ్ఞానం ఉదయించినప్పుడు, వాడు గాఢ నిద్ర స్థితిలోనే ఉంటాడు — ఇదే ఐదవ స్థితి.
అహన్త్వం చేతమానస్య న కదాచన శామ్యతి । హృత్పద్మకోశభ్రమరీ సంసృత్యాఖ్యావిషూచికా
మనస్సులోని 'నేను' అనే భావన ఎప్పుడూ ఆగదు; అది హృదయ పద్మాన్ని చుట్టే తేనెటీగలా, జనన మరణాల చక్రంలో తిరుగుతూ కలిగే బాధలా ఉంటుంది.
అమనోబుద్ధ్యహఙ్కారమ్ ఆవర్తాది యథా పయః । సంవేత్తి దేశకాలాది తథా బ్రహ్మ జగత్త్రయమ్
నీరు ఎలా చక్రాలు, అలలు లాంటి రూపాలు తీసుకుని, దిక్కులు, కాలం వంటివాటిని తెలుసుకుంటుందో, అలాగే పరబ్రహ్మం కూడా మూడు లోకాలను గ్రహిస్తుంది.
అహన్త్వం చేతమానస్య న కదాచన శామ్యతి । అహన్త్వతిలతైలశ్రీస్ సంసారోగ్రవిషూచికా
మనస్సులోని 'నేను' అనే భావన ఎప్పుడూ ఆగదు; అదే 'నేను' అనే నూనె, ఈ జనన మరణాల బాధలకు మూలధనం.
అహన్త్వముకులస్యాన్తర్ యత్ స్వం సంసారసౌరభమ్ । తద్ అస్య సవికాసస్య బహిర్ దృశ్యతయా స్థితమ్
'నేను' అనే మొగ్గలో ఉన్న సంసార సువాసన, అది పూర్తిగా వికసించినప్పుడు బయట కనిపించేలా నిలుస్తుంది.
న యథా పద్మసౌగన్ధ్యే వ్యతిరిక్తే కదాచన । అహన్త్వదృశ్యే న తథా వ్యతిరిక్తే కదాచన
ఎలా పద్మానికి పరిమళం ఎప్పుడూ వేరుగా ఉండదో, అలాగే 'నేను' అనే భావన కూడా దాని నుండి ఎప్పుడూ వేరుగా ఉండదు.
అహన్త్వం స్వస్వరూపస్య ద్రష్టృదృశ్యమయాత్మనీ । అన్తర్ బహిర్ ఇతి స్వైరం కృతవన్ నామ నామనీ
ఈ 'నేను' అనే భావన మన సహజ స్వరూపమే, అది చూచేవాడు, చూచబడేది అన్నీ కలిపి ఉంటుంది. ఇది తనకు తానే లోపల, బయట అని పేర్లు పెట్టుకుంది.