భావిన్యా క్షణవిధ్వంసధియానుత్ఫుల్లరూపయా । అసత్యప్రత్యయతయా యుక్తం గర్భనిషణ్ణయా
ఒక క్షణంలో నశించబోయే, ఇంకా పూర్తిగా వికసించని, అసత్యమైన భావాలతో కూడిన మనస్సు గర్భంలో ఉన్న స్థితికి సంబంధించినదిగా ఉంటుంది.
జాగ్రద్ ఏవానుభూతం యద్ అసత్యం సత్యమ్ ఏవ వా । మ్లానమ్ ఆబిలబుద్ధిత్వాత్ స్వప్నమ్ ఆహుస్ తమ్ ఉత్తమాః
జాగ్రత్త స్థితిలో అనుభవించినది అది అబద్ధమైనదైనా, నిజమైనదైనా, మనస్సు మసకబారినప్పుడు అది మసకబారిన కలగా జ్ఞానులు అంటారు.
జాగ్రత్స్వప్నానుభవయోర్ అవశ్యమ్భావినోḫ పునః । కమ్ అప్య్ అస్తమయẖ కాలం యస్ తమ్ ఆహుః సుషుప్తకమ్
జాగ్రత్త, కలల అనుభవాల తర్వాత తప్పనిసరిగా ఒక అంతరాయం వస్తుంది. దానిని వారు సుషుప్తి అని పిలుస్తారు.
బుద్ధత్వాచ్ ఛాన్తభేదం యద్ అజాగ్రత్స్వప్నమ్ అక్షయమ్ । అసుషుప్తం స్థితం స్వచ్ఛం తత్ తుర్యమ్ ఇతి కథ్యతే
అక్కడ జ్ఞానం ఉండి, భేదాలు నిశ్శబ్దంగా ఉండి, అది జాగ్రత్త కూడా కాదు, కల కూడా కాదు, ఎప్పటికీ నశించదు, స్పష్టంగా నిలిచి ఉంటుంది. దానిని తురీయ స్థితి అంటారు.
యత్ పరామృష్టతత్త్వానామ్ అపదార్థవిభావనమ్ । అవస్థాత్రయనిర్ముక్తం తత్ తురీయమ్ ఇతి స్థితమ్
పరమసత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారికి, అన్ని వస్తువుల లేని స్థితి అనుభూతిగా కనిపిస్తుంది. అది మూడవ స్థితులనుండి పూర్తిగా విముక్తమైనది. ఆ స్థితిని 'తురీయము' అని అంటారు.
ఏతద్దశాత్రయం పూర్వం సర్వేణైవానుభూయతే । జీవన్ముక్తాద్ ఋతే త్వ్ ఏషా తుర్యావస్థా న లభ్యతే
ఈ మూడు స్థితులు ముందుగా అందరికీ అనుభవంలోకి వస్తాయి. కానీ జీవన్ముక్తుడిని తప్ప మరెవరికీ ఈ తురీయ స్థితి లభించదు.
సమ్యగ్జ్ఞానవతైవాన్తర్ అవస్థాత్రితయక్షయే । చిదాకాశాత్మనాచ్ఛేన తుర్యావస్థానుభూయతే
సమగ్ర జ్ఞానం కలవారిలో, లోపల మూడవ స్థితులు పోయినప్పుడు, స్వచ్ఛమైన చైతన్యమయమైన ఆకాశం ద్వారా తురీయ స్థితి అనుభవించబడుతుంది.
విదేహముక్తైర్ యావస్థా తుర్యాతీతానుభూయతే । తుర్యస్థితిచిరాభ్యాసైర్ న వాగ్గోచరమ్ ఏతి సా
దేహం లేని ముక్తులకు అనుభవమయ్యే స్థితి తురీయాన్ని కూడా దాటి ఉంటుంది. తురీయ స్థితిని ఎంతకాలం సాధించినా, ఆ స్థితి మాటల్లో చెప్పలేనిది.
న జీవన్ముక్తవిషయా తుర్యాతీతదశా యతః । తతో ఽస్యాẖ కథనం నాస్తి బ్రహ్మత్వాద్ ఇతరత్ క్వచిత్
జీవన్ముక్తునికి తురీయాతీత స్థితి వరదు కాదు. అందుకే దాని గురించి ఎలాంటి వివరమూ లేదు. అది శుద్ధ బ్రహ్మమే, ఇంకొకటి ఎక్కడా లేదు.
న స్వప్నసుప్తతాజాగ్రత్కారణం కార్యకోవిద । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తానాం పరమ్ ఏవ హి తిష్ఠతి
జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి—ఇవి కలిగే కారణం ఏదీ లేదు, ఓ జ్ఞానివా. ఎందుకంటే, జాగ్రత్త, స్వప్నం, నిద్రలన్నింటికంటే మించినది పరమాత్మ మాత్రమే నిలిచిఉంటుంది.
జాగ్రత్ స్వప్నత్వమ్ ఆయాతి బుద్ధిశ్యామలతావశాత్ । స్వప్నశ్ చ జాగ్రద్ భవతి బుద్ధినిర్మలతోదయాత్
బుద్ధి మబ్బుగా ఉన్నప్పుడు జాగ్రత్త స్వప్నంగా మారుతుంది. అలాగే, బుద్ధి శుద్ధిగా, స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు స్వప్నం జాగ్రత్తగా మారుతుంది.
ఘనమోహతయా జాగ్రద్ అపి యాతి సుషుప్తతామ్ । స్వప్నశ్ చాపి తథైవైష స్వభావో రామ సంసృతేః
బలమైన మాయ వల్ల జాగ్రత్త కూడా నిద్రగా మారిపోతుంది. అలాగే, స్వప్నం కూడా అంతే. ఇదే సంసారానికి స్వభావం, రామా.
నిద్రాలోర్ అప్య్ అనిద్రాలో రాఘవైతద్ దశాత్రయమ్ । భవత్య్ ఆ తుర్యసమ్ప్రాప్తేẖ క్రమాన్ నో తుల్యకాలతః
ఓ రాఘవా, నిద్ర, జాగరణ, మధ్యస్థితి అనే ఈ మూడు స్థితులు ఒక్కదాని తర్వాత ఒక్కటి వస్తాయి. నాల్గవ స్థితిని పొందే వరకు ఇవి ఒక్కసారిగా కలసి రావు.
తుర్యావస్థస్య చాభ్యాసాద్ అవస్థాత్రితయం శనైః । శామ్యతి ప్రౌఢరూపాయాం శరదీవ ఘనభ్రమః
నాల్గవ స్థితిని సాధనచేసినప్పుడు, ముందు చెప్పిన మూడు స్థితులు మెల్లగా తగ్గిపోతాయి. ఇది శరదృతువులో మేఘమాలికలు క్రమంగా కనబడకుండా పోయినట్టు ఉంటుంది.
తుర్యావస్థాస్థితో భూయో నావస్థాత్రయమ్ ఏతి హి । జీవన్న్ అపి చిరం భృష్టం బీజమ్ అఙ్కురతామ్ ఇవ
నాల్గవ స్థితిలో స్థిరమైనవాడు మళ్లీ ఆ మూడు స్థితులకు తిరిగి వెళ్ళడు. ఎంతకాలం బ్రతికినా, కాల్చిన విత్తనం మొలకెత్తదు కదా, అలాగే అతనిలో అవి మళ్లీ పుట్టవు.
భాసురాకారమ్ అస్కన్ధస్తమ్భశాఖాదలాదికమ్ । ఛాయావృక్షం జగద్ వేత్తి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ప్రపంచాన్ని, దాని ప్రకాశవంతమైన రూపాలు, కాండం, కొమ్మలు, ఆకులు మొదలైనవన్నీ, అతడు నీడవృక్షంలా చూస్తాడు. అందువల్ల నాల్గవ స్థితిని తెలుసుకుంటాడు.
అర్థశూన్యసమారమ్భం దృశ్యమానమ్ అసన్మయమ్ । బాలేనేవ కృతం పఙ్కాజ్ జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
బాలుడు మట్టితో చేసిన బొమ్మను జ్ఞాని ఎలా చూస్తాడో, అలాగే ఈ మూడు లోకాలు కూడా నిజమైనవి కావు, అర్థం లేని, శూన్యమైనవి మాత్రమే అనిపిస్తాయి.
నానేవైతామ్ అనానాత్తాం తరఙ్గరచనామ్ ఇవ । నిర్వాసనాం స్పన్దమయీం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్స్థితిమ్
ఈ లోకంలో ఎన్నో రకాలుగా కనిపించే వస్తువులు, అలల వలె ఒకే తరంగాలుగా ఉండి, లోపల ఎలాంటి వాసనలూ లేకుండా కేవలం చలనం మాత్రమే ఉన్నట్టు జ్ఞాని చూస్తాడు.
అదృష్టమ్ ఇతరాచారం శ్రుతం దూరే క్షణక్షయమ్ । అజ్ఞో దేశమ్ ఇవాపూర్వం తజ్జ్ఞస్ సర్వం ప్రపశ్యతి
ఇతరులు చూడని, అనుభవించని, దూరంగా లేదా క్షణికంగా వినిపించే విషయాలను మూర్ఖుడు తెలియని దేశంలా భావిస్తాడు; కానీ జ్ఞాని వాటిని అన్నింటినీ స్పష్టంగా గ్రహిస్తాడు.
అజిహ్వస్వప్నకథనం భావనానుభవోపమమ్ । భ్రమాభ్రమాత్రం విభ్రాన్తం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
నోరు లేని వాడు కలలో మాట్లాడినట్టు, ఊహలో అనుభవించినట్టు, భ్రమా భ్రమ మధ్యలో ఉన్నట్టు, ఈ మూడు లోకాలను జ్ఞాని చూస్తాడు.
నీహారసదృశం దూరాద్ దృశ్యమానబృహద్వపుః । నకిఞ్చిన్ నిపుణాలోకే జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
జ్ఞాని దూరం నుంచి చూసినప్పుడు మూడు లోకాలు పొగమంచు లా విస్తరించి కనిపిస్తాయి. కానీ దగ్గరగా, జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, అక్కడ ఏమీలేదు అని గ్రహిస్తాడు.
శరదభ్రసమం స్ఫారమ్ ఆమృష్టం సన్ నకిఞ్చన । నకార్యకారి శూన్యాత్మ జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
జ్ఞాని మూడు లోకాలను శరదృతువు మేఘాల్లా ఘనంగా కనిపించేలా చూస్తాడు. అయితే వాటిని తాకినప్పుడు, అవి అసలు లేవు, ఏ పనీ చేయవు, అసలు లోపల ఖాళీగా ఉన్నట్టు తెలుసుకుంటాడు.
పరామర్శాసహానేకరాగనిర్మితమణ్డలమ్ । బర్హిబర్హసమాకారం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
అనేక ఆశలు, ఆకర్షణలతో ఏర్పడిన, కానీ అందుకోలేని వలయంలా, నెమలి పింఛం ఆకారంలో మూడు లోకాలను జ్ఞాని చూస్తాడు.
అవిద్యమానం భ్రమదం ప్రేక్షితం ప్రశమం గతమ్ । త్రస్తబాలకయక్షాభం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
జ్ఞాని మూడు లోకాలను అసలు లేనివిగా, మాయను కలిగించేవిగా, చూశాక ప్రశాంతంగా మారినవిగా, భయపడిన చిన్నపిల్లకు యక్షుడు కనిపించినట్టు చూస్తాడు.
విస్తీర్ణమ్ అప్య్ అనాక్రాన్తదేశం పశ్యతి సర్గకమ్ । ఆఖ్యాయికారమ్భమ్ ఇవ చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
సృష్టి ఎంత విస్తృతంగా ఉన్నా, అది ఎవరూ ఆక్రమించని ఖాళీ ప్రదేశంలా కనిపిస్తుంది. కథలో నాలుగో అంకం మొదలైనట్టు, కానీ పూర్తిగా స్థిరపడని దశగా అతడు చూస్తాడు.
అస్పృష్టదేశకాలాంశమ్ అసత్యమ్ ఇవ సత్యవత్ । మహారవం మౌనమయం మహారమ్భమ్ అపక్రియమ్
ఆ సృష్టి స్థలం, కాలం, భాగాలు ఏవీ తాకని దానిలా, అసత్యమైనదే అయినా నిజమైనట్టు కనిపించేది. అది గొప్ప శబ్దంలా ఉన్నా, వాస్తవానికి నిశ్శబ్దమే. ఎంత పెద్ద పని మొదలైనట్టు కనిపించినా, ఫలితం లేనిదిగా అతడు చూస్తాడు.
స్థూలం కర్మేన్ద్రియాలభ్యం జగత్ పశ్యత్య్ అసద్వపుః । సఙ్కల్పసైన్యసఙ్కాశం చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ఈ లోకాన్ని అతడు స్థూలంగా, కార్యేంద్రియాలతో చేరగలిగినదిగా చూస్తాడు. కానీ దాని రూపం వాస్తవంగా లేదు. ఆలోచనలు సైన్యంలా, నాలుగో స్థితిలా అది అతడికి కనిపిస్తుంది.
చిత్తభిత్తిగతం భావి చిత్రతన్త్రమ్ ఇవ స్థితమ్ । పశ్యత్య్ అసర్గకం సర్వం చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
మనస్సు గోడపై వేసిన చిత్రంలా, అద్భుతమైన అల్లికగా, వాస్తవ సృష్టి ఏమీ లేనట్టు అతడు అన్నింటినీ చూస్తాడు. అది నాలుగో స్థితిలా అతడికి అనిపిస్తుంది.
ఇన్ద్రజాలజలాదర్శప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాస్థితమ్ । సర్గం సదానుభవతి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ఇంద్రజాలం లాంటి నీటిలో ప్రతిబింబం కనిపించునట్లు, ఈ స్థితిలో ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ నాలుగో స్థితిని అనుభవిస్తూ, ఈ లోకాన్ని అలా చూస్తూ ఉంటాడు.
ద్రవ్యభావక్రియేహానామ్ అజ్ఞత్వాన్ మూకతాం గతః । దుర్దేశమ్ ఇవ విక్రీతో జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
వస్తువు, ఉనికి, చర్యల గురించి తెలియక, అతడు మౌనంగా మారిపోతాడు. పరదేశంలో అమ్మబడినవాడిలా, ఆ జ్ఞాని ఈ మూడు లోకాల్నీ చూస్తూ ఉంటాడు.