నిర్విభాగమ్ అనాద్యన్తం యోగినో యుక్తచేతసః । సమం సర్వం ప్రపశ్యన్తి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతాః
మనస్సు ఏకాగ్రత సాధించిన యోగులు, ఆది అంతం లేని, ఏకత్వంగా ఉన్న నాలుగో స్థాయికి చేరినవారు, అన్ని విషయాలను సమంగా, విడిపోని వాటిలా చూస్తారు.
అద్వైతే స్థైర్యమ్ ఆయాతే ద్వైతే చ ప్రశమం గతే । పశ్యన్తి స్వప్నవల్ లోకం చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతాః
అద్వైతంలో స్థిరత వచ్చినప్పుడు, ద్వైత భావం పూర్తిగా శాంతించినప్పుడు, నాలుగో స్థాయికి చేరినవారు ఈ లోకాన్ని కలలాగానే చూస్తారు.
భేదే త్వ్ అప్రసృతప్రజ్ఞా అభేదే శాన్తబుద్ధయః । ఈషచ్ఛేషవిదో భాన్తి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతాః
విభేదంలో వారికి జ్ఞానం విస్తరించదు; అభేదంలో వారి మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. కొద్దిగా మిగిలిన అవశేషాన్ని తెలిసినవారు, నాలుగో స్థితిని చేరుకొని ప్రకాశిస్తారు.
ఈషచ్ఛేషాతివిలయా అర్ధసుప్తాభసంవిదః । బాలకా ఇవ చేష్టన్తే చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతాః
అవశేషం కూడా పూర్తిగా కలిసిపోయినప్పుడు, వారి అవగాహన అర్ధనిద్రలో ఉన్నట్టుగా ఉంటుంది; వారు పిల్లలవలె ప్రవర్తిస్తారు, నాలుగో స్థితిని చేరినవారు.
భూభృతామ్ ఇవ కాఠిన్యమ్ అర్కరశ్మిఘనోపమమ్ । పశ్యన్తి కల్పనాంశాత్మ చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతాః
భూమికి ఉన్న కఠినతను, సూర్యకిరణాల ఘనత్వంలా, కేవలం ఊహగా మాత్రమే చూస్తారు, నాలుగో స్థితిని చేరినవారు.
ఈప్సితానీప్సితానర్థైర్ జగద్ దుẖఖే నిమజ్జతి । తన్ మనాగ్ అపి నోపైతి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి వల్ల ఈ లోకం బాధలో మునిగిపోతుంటే, నాలుగో స్థితిని చేరిన వారి మనస్సు దానికి కొద్దిగా కూడా చేరదు.
భూమికాత్రితయం యావత్ తావజ్ జాగ్రద్ ఇతి స్థితమ్ । చతుర్థీం భూమికాం ప్రాప్య స్వప్నాభం దృశ్యతే జగత్
మూడు స్థితులు ఉన్నంతవరకు దాన్ని మేల్కొనడం అంటారు. నాలుగో స్థితిని చేరినప్పుడు, ఈ లోకం కలలాంటిదిగా కనిపిస్తుంది.
ఉత్తమప్రతిబిమ్బాభమ్ అవ్యవస్థితి భఙ్గురమ్ । దృశ్యం ద్రష్టా న జానాతి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
నాలుగో స్థితి అతి ఉన్నతమైన ప్రతిబింబంలా ఉంటుంది — అది స్థిరంగా ఉండదు, మారుతూ ఉంటుంది. ఆ స్థితిలో చూసేవాడు చూసినదాన్ని తెలుసుకోడు.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తానాం యథావద్ బ్రూహి లక్షణమ్ । తుర్యస్య తుర్యాతీతస్య మునే యది న ఖిద్యసే
ఓ మునీంద్రా! మేల్కొనడం, కలలు, గాఢనిద్ర ఇవి ఎలా ఉంటాయో, అలాగే నాలుగో స్థితి, దానిని మించి ఉన్నదాని లక్షణాలను కూడా, నీకు ఇబ్బంది లేకపోతే చెప్పు.
అపరామృష్టతత్త్వస్య యత్ పదార్థైకభావనమ్ । అమ్లానం తద్ భవేజ్ జాగ్రద్ అసద్ అస్తు సద్ అస్తు వా
నిజమైన తత్వాన్ని అనుభవించని వాడు, వస్తువుల గురించే ఆలోచిస్తూ ఉంటే, అది మేల్కొనడం. అది నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, ఎప్పటికీ మారదు.
భావిన్యా క్షణవిధ్వంసధియానుత్ఫుల్లరూపయా । అసత్యప్రత్యయతయా యుక్తం గర్భనిషణ్ణయా
ఒక క్షణంలో నశించబోయే, ఇంకా పూర్తిగా వికసించని, అసత్యమైన భావాలతో కూడిన మనస్సు గర్భంలో ఉన్న స్థితికి సంబంధించినదిగా ఉంటుంది.
జాగ్రద్ ఏవానుభూతం యద్ అసత్యం సత్యమ్ ఏవ వా । మ్లానమ్ ఆబిలబుద్ధిత్వాత్ స్వప్నమ్ ఆహుస్ తమ్ ఉత్తమాః
జాగ్రత్త స్థితిలో అనుభవించినది అది అబద్ధమైనదైనా, నిజమైనదైనా, మనస్సు మసకబారినప్పుడు అది మసకబారిన కలగా జ్ఞానులు అంటారు.
జాగ్రత్స్వప్నానుభవయోర్ అవశ్యమ్భావినోḫ పునః । కమ్ అప్య్ అస్తమయẖ కాలం యస్ తమ్ ఆహుః సుషుప్తకమ్
జాగ్రత్త, కలల అనుభవాల తర్వాత తప్పనిసరిగా ఒక అంతరాయం వస్తుంది. దానిని వారు సుషుప్తి అని పిలుస్తారు.
బుద్ధత్వాచ్ ఛాన్తభేదం యద్ అజాగ్రత్స్వప్నమ్ అక్షయమ్ । అసుషుప్తం స్థితం స్వచ్ఛం తత్ తుర్యమ్ ఇతి కథ్యతే
అక్కడ జ్ఞానం ఉండి, భేదాలు నిశ్శబ్దంగా ఉండి, అది జాగ్రత్త కూడా కాదు, కల కూడా కాదు, ఎప్పటికీ నశించదు, స్పష్టంగా నిలిచి ఉంటుంది. దానిని తురీయ స్థితి అంటారు.
యత్ పరామృష్టతత్త్వానామ్ అపదార్థవిభావనమ్ । అవస్థాత్రయనిర్ముక్తం తత్ తురీయమ్ ఇతి స్థితమ్
పరమసత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారికి, అన్ని వస్తువుల లేని స్థితి అనుభూతిగా కనిపిస్తుంది. అది మూడవ స్థితులనుండి పూర్తిగా విముక్తమైనది. ఆ స్థితిని 'తురీయము' అని అంటారు.
ఏతద్దశాత్రయం పూర్వం సర్వేణైవానుభూయతే । జీవన్ముక్తాద్ ఋతే త్వ్ ఏషా తుర్యావస్థా న లభ్యతే
ఈ మూడు స్థితులు ముందుగా అందరికీ అనుభవంలోకి వస్తాయి. కానీ జీవన్ముక్తుడిని తప్ప మరెవరికీ ఈ తురీయ స్థితి లభించదు.
సమ్యగ్జ్ఞానవతైవాన్తర్ అవస్థాత్రితయక్షయే । చిదాకాశాత్మనాచ్ఛేన తుర్యావస్థానుభూయతే
సమగ్ర జ్ఞానం కలవారిలో, లోపల మూడవ స్థితులు పోయినప్పుడు, స్వచ్ఛమైన చైతన్యమయమైన ఆకాశం ద్వారా తురీయ స్థితి అనుభవించబడుతుంది.
విదేహముక్తైర్ యావస్థా తుర్యాతీతానుభూయతే । తుర్యస్థితిచిరాభ్యాసైర్ న వాగ్గోచరమ్ ఏతి సా
దేహం లేని ముక్తులకు అనుభవమయ్యే స్థితి తురీయాన్ని కూడా దాటి ఉంటుంది. తురీయ స్థితిని ఎంతకాలం సాధించినా, ఆ స్థితి మాటల్లో చెప్పలేనిది.
న జీవన్ముక్తవిషయా తుర్యాతీతదశా యతః । తతో ఽస్యాẖ కథనం నాస్తి బ్రహ్మత్వాద్ ఇతరత్ క్వచిత్
జీవన్ముక్తునికి తురీయాతీత స్థితి వరదు కాదు. అందుకే దాని గురించి ఎలాంటి వివరమూ లేదు. అది శుద్ధ బ్రహ్మమే, ఇంకొకటి ఎక్కడా లేదు.
న స్వప్నసుప్తతాజాగ్రత్కారణం కార్యకోవిద । జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తానాం పరమ్ ఏవ హి తిష్ఠతి
జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి—ఇవి కలిగే కారణం ఏదీ లేదు, ఓ జ్ఞానివా. ఎందుకంటే, జాగ్రత్త, స్వప్నం, నిద్రలన్నింటికంటే మించినది పరమాత్మ మాత్రమే నిలిచిఉంటుంది.
జాగ్రత్ స్వప్నత్వమ్ ఆయాతి బుద్ధిశ్యామలతావశాత్ । స్వప్నశ్ చ జాగ్రద్ భవతి బుద్ధినిర్మలతోదయాత్
బుద్ధి మబ్బుగా ఉన్నప్పుడు జాగ్రత్త స్వప్నంగా మారుతుంది. అలాగే, బుద్ధి శుద్ధిగా, స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు స్వప్నం జాగ్రత్తగా మారుతుంది.
ఘనమోహతయా జాగ్రద్ అపి యాతి సుషుప్తతామ్ । స్వప్నశ్ చాపి తథైవైష స్వభావో రామ సంసృతేః
బలమైన మాయ వల్ల జాగ్రత్త కూడా నిద్రగా మారిపోతుంది. అలాగే, స్వప్నం కూడా అంతే. ఇదే సంసారానికి స్వభావం, రామా.
నిద్రాలోర్ అప్య్ అనిద్రాలో రాఘవైతద్ దశాత్రయమ్ । భవత్య్ ఆ తుర్యసమ్ప్రాప్తేẖ క్రమాన్ నో తుల్యకాలతః
ఓ రాఘవా, నిద్ర, జాగరణ, మధ్యస్థితి అనే ఈ మూడు స్థితులు ఒక్కదాని తర్వాత ఒక్కటి వస్తాయి. నాల్గవ స్థితిని పొందే వరకు ఇవి ఒక్కసారిగా కలసి రావు.
తుర్యావస్థస్య చాభ్యాసాద్ అవస్థాత్రితయం శనైః । శామ్యతి ప్రౌఢరూపాయాం శరదీవ ఘనభ్రమః
నాల్గవ స్థితిని సాధనచేసినప్పుడు, ముందు చెప్పిన మూడు స్థితులు మెల్లగా తగ్గిపోతాయి. ఇది శరదృతువులో మేఘమాలికలు క్రమంగా కనబడకుండా పోయినట్టు ఉంటుంది.
తుర్యావస్థాస్థితో భూయో నావస్థాత్రయమ్ ఏతి హి । జీవన్న్ అపి చిరం భృష్టం బీజమ్ అఙ్కురతామ్ ఇవ
నాల్గవ స్థితిలో స్థిరమైనవాడు మళ్లీ ఆ మూడు స్థితులకు తిరిగి వెళ్ళడు. ఎంతకాలం బ్రతికినా, కాల్చిన విత్తనం మొలకెత్తదు కదా, అలాగే అతనిలో అవి మళ్లీ పుట్టవు.
భాసురాకారమ్ అస్కన్ధస్తమ్భశాఖాదలాదికమ్ । ఛాయావృక్షం జగద్ వేత్తి చతుర్థీం భూమికామ్ ఇతః
ప్రపంచాన్ని, దాని ప్రకాశవంతమైన రూపాలు, కాండం, కొమ్మలు, ఆకులు మొదలైనవన్నీ, అతడు నీడవృక్షంలా చూస్తాడు. అందువల్ల నాల్గవ స్థితిని తెలుసుకుంటాడు.
అర్థశూన్యసమారమ్భం దృశ్యమానమ్ అసన్మయమ్ । బాలేనేవ కృతం పఙ్కాజ్ జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
బాలుడు మట్టితో చేసిన బొమ్మను జ్ఞాని ఎలా చూస్తాడో, అలాగే ఈ మూడు లోకాలు కూడా నిజమైనవి కావు, అర్థం లేని, శూన్యమైనవి మాత్రమే అనిపిస్తాయి.
నానేవైతామ్ అనానాత్తాం తరఙ్గరచనామ్ ఇవ । నిర్వాసనాం స్పన్దమయీం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్స్థితిమ్
ఈ లోకంలో ఎన్నో రకాలుగా కనిపించే వస్తువులు, అలల వలె ఒకే తరంగాలుగా ఉండి, లోపల ఎలాంటి వాసనలూ లేకుండా కేవలం చలనం మాత్రమే ఉన్నట్టు జ్ఞాని చూస్తాడు.
అదృష్టమ్ ఇతరాచారం శ్రుతం దూరే క్షణక్షయమ్ । అజ్ఞో దేశమ్ ఇవాపూర్వం తజ్జ్ఞస్ సర్వం ప్రపశ్యతి
ఇతరులు చూడని, అనుభవించని, దూరంగా లేదా క్షణికంగా వినిపించే విషయాలను మూర్ఖుడు తెలియని దేశంలా భావిస్తాడు; కానీ జ్ఞాని వాటిని అన్నింటినీ స్పష్టంగా గ్రహిస్తాడు.
అజిహ్వస్వప్నకథనం భావనానుభవోపమమ్ । భ్రమాభ్రమాత్రం విభ్రాన్తం జ్ఞḫ పశ్యతి జగత్త్రయమ్
నోరు లేని వాడు కలలో మాట్లాడినట్టు, ఊహలో అనుభవించినట్టు, భ్రమా భ్రమ మధ్యలో ఉన్నట్టు, ఈ మూడు లోకాలను జ్ఞాని చూస్తాడు.