స కదాచిత్ సభాసంస్థẖ కథాప్రస్తావతః క్వచిత్ । నరమృత్యుకథామధ్యే గురుం పప్రచ్ఛ వాక్పతిమ్
ఒకసారి సభలో కూర్చొని సంభాషణ జరుగుతున్నప్పుడు, ఆ మహాపండితుడైన గురువును మానవ మృతి గురించి అడిగాడు.
భస్మీభూతస్య శాన్తస్య పునర్ ఆగమనం కుతః । పరలోకోపలమ్భశ్ చ శరీరేణ వినా కుతః
బూడిదగా మారిపోయి శాంతిగా ఉన్నవాడు మళ్లీ ఎలా వస్తాడు? శరీరం లేకుండా పరలోక అనుభవం ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
మృగతృష్ణామ్బువద్ దేహో జీవస్య ప్రతిభాసతే । అసత్యాత్మా స్వసంవిత్తేḫ పయసీవ తరఙ్గకః
జీవికి ఈ శరీరం మృగతృష్ణలోని నీటి లాంటిదిగా కనిపిస్తుంది; అది నిజంగా లేనిది, మనసులో అలగా తీరుతున్న నీటిలా అసత్యమే.
న తత్త్వతో దహ్యతే ఽసౌ జాయతే న చ తత్త్వతః । న తత్త్వతశ్ చ మ్రియతే దుẖఖం చానుభవత్య్ అతి
ఈ శరీరం నిజంగా కాలిపోదు, నిజంగా పుట్టదు, నిజంగా చనిపోదు కూడా; అయినా మాత్రం తీవ్రమైన బాధను అనుభవిస్తుంది.
యాదృగ్భావో భవత్య్ ఏష జీవస్ తత్ ఫలమ్ అశ్నుతే । నాసత్యత్వం న సత్యత్వం కిఞ్చిద్ అస్యోపయుజ్యతే
ఏ విధమైన భావన కలుగుతుందో, ఆ జీవుడు దానికి తగిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు. అది అబద్ధమా, నిజమా అనే విషయాలు జీవునికి ఉపయోగపడవు.
యయా కయాచిద్ యుక్త్యైవ రాజన్ భావనభావనే । వినివృత్తే క్వ జీవత్వం బన్ధమోక్షదృశౌ క్వ చ
ఏ విధమైన తర్కం లేదా ధ్యానం వల్ల అయినా, రాజా, ఊహ పూర్తిగా పోయినప్పుడు, అక్కడ జీవితం ఎక్కడుంది? బంధనమూ, విమోచనమూ అనే భావనలు ఎక్కడ ఉంటాయి?
సదేహో ఽహం హి జీవామి చిరమ్ అప్య్ ఉపలభ్య హ । చేతత్య్ అహం మృతో ఽస్మీతి జీవస్ స్వప్న ఇవావపుః
దేహంతో నేను చాలా కాలం జీవిస్తున్నాను అని అనిపిస్తుంది. మరణించినప్పుడు, 'నేను మృతుడినయ్యాను' అని ఆలోచిస్తాను. అప్పుడు జీవుడు కలలో కనిపించే రూపంలా ఉంటాడు.
పిణ్డదానాదినా భూయో భావితేనాశు పశ్యతి । జాతో ఽస్మీతి తతẖ కర్మభోక్తాస్మీతి చ చేతతి
పిండప్రదానం వంటి క్రియల ద్వారా, మళ్లీ ధ్యానం వల్ల వెంటనే చూస్తాడు. అప్పుడు 'నేను పుట్టాను', 'నేనే కర్మఫలాలను అనుభవిస్తున్నాను' అని భావిస్తాడు.
ఇయం మృతిర్ అయం వ్యాధిర్ ఇదం మరణమ్ ఆగతమ్ । ఇదం జీవితమ్ ఏతా మే యోనయస్ సుఖదుẖఖదాః
ఇది మరణం, ఇది వ్యాధి, ఇది మరణం వచ్చిందని తెలుసుకున్నాను. ఇది జీవితం — ఇవే నాకు సుఖదుఃఖాలకు కారణాలు.
ఇత్య్ అన్తశ్ చేతతి పుమాఞ్ జలద్రవవివృత్తివత్ । అభావితం భావితం చ స్వచమత్కారజం చ తత్
ఇలా మనిషి తనలో తాను ఆలోచిస్తాడు, నీరు ఎలా ప్రవహించి మారుతుందో అలాగే. ఏర్పడనిదైనా, ఏర్పడినదైనా, ఇవన్నీ తన మనసులోని ఆశ్చర్యం వల్లే పుట్టినవే.
జీవితప్రతిభాసో ఽథ మరణప్రతిభాసనమ్ । అన్యతాప్రతిభాసాశ్ చ జీవస్యైవ వ్యవస్థితాః
జీవితం కనిపించడమూ, మరణం కనిపించడమూ, ఇంకా వేరే స్థితులు కనిపించడమూ — ఇవన్నీ జీవిలోనే స్థిరంగా ఉంటాయి.
న దేహḫ పరమార్థేన విద్యతే న చ భూతతా । అసద్ ఏవేదమ్ ఆభాతి సద్ ఇవ భ్రమమాత్రకమ్
దేహం నిజంగా లేదు, దాని మూల స్వరూపమూ లేదు. ఇది అసత్యమే అయినా నిజంలా కనిపిస్తుంది — ఇది మాయ మాత్రమే.
వేదనం విద్ధి సంసారమ్ అవేదనమ్ అసంసృతిమ్ । జీవో యాదృక్సంసృతిస్ స్యాత్ తాదృగ్ ఏవ చ చేతతి
భావాలను అనుభవించడమే సంసారం, భావాల లేనితనమే ముక్తి. జీవుడు ఎలాంటి సంసారంలో ఉంటాడో, అతని మనసు కూడా అలాగే ఉంటుంది.
ఏతావన్మాత్రకైవేయం యుక్తిర్ ఉక్తా మనీషిభిః । అనుభూయత ఏవైతత్ కిమ్ ఏతావతి విభ్రమః
ఇంతటి సరళమైన విషయాన్ని జ్ఞానులు చెప్పారు. ఇది ప్రతి ఒక్కరికీ అనుభవంలోకి వస్తుంది. అయితే, ఇంత స్పష్టమైన విషయంపై ఎందుకు అయోమయం?
జీవే ఽన్తర్ అస్తి సంసారస్ తిలే తైలమ్ ఇవాబిలమ్ । న సంసారాన్తరే జీవస్ స్వప్నాదావ్ ఇతి దృశ్యతే
జీవునిలో సంసారం ఉండేలా ఉంటుంది, అది నువ్వులలో నూనె ఉన్నట్లుగా. కానీ సంసారాన్ని దాటి పోయిన స్థితిలో జీవుడు కనబడడు, అది కలలో ఉండేలా.
కటకత్వం సువర్ణే ఽస్తి కటకత్వే న హేమతా । అవిచారణయాస్త్య్ ఏతత్ ప్రేక్షయా నేహ విద్యతే
బంగారంలో కంకణం ఉండొచ్చు, కానీ కంకణంలో బంగారం ఉండదు. విచారణ లేకపోతే ఇది కనిపిస్తుంది, కానీ జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే ఇక్కడ అది ఉండదు.
అధికప్రేక్షయా కైశ్చిన్ న హేమాప్య్ అనుభూయతే । అతో న హేమ నో జీవẖ కటకత్వం చ నాఙ్గ సత్
కొంతమంది ఎక్కువగా పరిశీలించడంవల్ల బంగారం కూడా అనుభవించబడదు. అందుకే, బంగారం లేదనో, జీవుడు లేదనో, గాజు రూపంలో ఏదైనా అసలు ఉందనో చెప్పలేం.
యద్ అన్తర్ అస్తి తద్ రాజన్న్ అన్తర్ ఏవానుభూయతే । మనాగ్ అప్య్ అత్ర నో బాహ్యసాధనాద్య్ ఉపయుజ్యతే
ఓ రాజా! మనలోపల ఉన్నది మనలోపలే అనుభవించబడుతుంది; దీనికోసం బయట ఎలాంటి సాధనాలు, ఉపాయాలు కూడా ఉపయోగపడవు.
మృగతృష్ణామ్బు జీవాది తత్సమాశ్ చానుభూతయః । వేదనావేదనాద్యాస్ తద్ యచ్ ఛిష్టం తద్ అవాగ్గతి
మృగతృష్ణలోని నీరు, జీవుడు, వీటితో పోల్చదగిన అనుభవాలు అన్నీ ఒకేలా ఉంటాయి. భావాలు, అభావాలు, ఇంకా మిగిలినవన్నీ మాటలకు అందని విషయాలే.
భ్రమ ఏవోదితో మిథ్యా భ్రమో మిథ్యా విలీయతే । శేషం శాన్తమ్ అవాగ్యోగ్యం యత్ తద్ అస్తి న చాస్తి వా
భ్రమ మాత్రమే తప్పుడు రూపంలో ఉద్భవిస్తుంది, తప్పుడు భ్రమ మళ్లీ కలిసిపోతుంది. మిగిలినది శాంతంగా, మాటలకు అందని దానిగా ఉంటుంది; అది ఉంది అనో లేదు అనో చెప్పలేం.
అయం మృతో ఽహమ్ అస్మీతి జీవో భావితభావనః । అజాతో మ్రియతే ఽన్యత్ర జాతో ఽస్మీత్య్ అవగచ్ఛతి
ఈ జీవుడు తాను మృతుడినని, లేదా "నేనే ఇదినని" అనుకుంటూ, తన భావాలతోనే రూపుదిద్దుకుంటాడు. ఇంకొక్కడ చోట తాను పుట్టకుండానే చనిపోతున్నానని, లేదా పుట్టినవాడినని భావిస్తాడు.
దేశకాలక్రియాద్రవ్యరాశీన్ స్వమననాత్మకాన్ । జీవకో ఽనుభవత్య్ అన్తర్ జలం ద్రవరయాన్ ఇవ
దేశం, కాలం, క్రియలు, పదార్థాల సమూహాలు—all ఇవన్నీ తన మనసులోనే ఉన్నవిగా జీవుడు లోపల అనుభవిస్తాడు. ఇది నీరు ద్రవత్వంలో కలిసిపోయినట్టు.
ప్రమాణాతీతచిద్రూపరూపత్వాజ్ జీవకో ఽప్య్ అసన్ । తేనానుభావ్యానుభవౌ న సన్తౌ నానుభావకః
జీవుడు కొలవలేని, చైతన్య స్వరూపుడై ఉండడం వల్ల వాస్తవంగా లేడు. అందువల్ల అనుభవించేది, అనుభవించేవాడు కూడా నిజంగా లేరు.
అసత్యమ్ ఏవ సత్యాభం జీవస్ స్వప్రతిభాత్మకమ్ । సభూమ్యమ్బరశైలార్కం వపుḫ పశ్యతి వా న వా
జీవుడు తన స్వప్రతిభతోనే ఉన్నవాడుగా, అసత్యమైనదే అయినా సత్యంలా కనిపిస్తాడు. భూమి, ఆకాశం, కొండ, సూర్యుడు లాంటి రూపంగా తనను తాను చూడవచ్చు, లేదా చూడకపోవచ్చు కూడా.
జీవḫ పశ్యతి చేద్ ఏతత్ తద్ అనర్థవిజృమ్భణా । న చేత్ పశ్యతి చాత్మైవ తత్ పరోపశమశ్ శివః
జీవుడు ఇది చూస్తే, అది కేవలం దురదృష్టం విస్తరించడమే. ఇది చూడకపోతే, అతడు తానే పరమాత్మ, ఆ పరమశాంతి నిజమైన మంగళం.
నిరస్తశాస్త్రార్థవిచారచాపలం విలీననానాకులకార్యగౌరవమ్ । అసమ్భవత్సానుభవోద్భవభ్రమం ప్రశాన్తనిర్వాణమ్ అశేషమ్ ఈశ్వరః
శాస్త్రార్థాలపై విచారణలో చంచలత లేకుండా, అనేక లోకకర్తవ్యాల భారాన్ని విడిచిపెట్టి, అసాధ్యమైన లేదా ఊహాజనిత అనుభవాల మాయను దాటి, సంపూర్ణంగా ప్రశాంతంగా విముక్తుడై ఉన్నవాడు నిజమైన పరమేశ్వరుడు.
సతాసతా వా జీవేన కేనాప్య్ అన్యేన వా గురో । తథా న కేనచిద్ వాపి దేహేనైవాథ వాపి చ
నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, జీవుడు చేసినా, మరొకరైనా, గురువు చేసినా, ఎవరూ చేయకపోయినా, లేక శరీరమే చేసినా,
భావితం పిణ్డదానాదేḫ ఫలం యద్య్ అనుభూయతే । తదాకర్తుర్ న దోషేణ సమ్బన్ధ ఇతి మే మతిః
పిండదానం వంటి కార్యఫలం అనుభవించబడితే, దాన్ని చేయని వాడికి ఎలాంటి తప్పు లేదా సంబంధం ఉండదని నా అభిప్రాయం.
అకర్తుḫ పిణ్డదానాదేẖ క్రియాపీఠస్య సన్మతే । విరోధభావనం చిత్తాత్ క్వ గచ్ఛతి వదాశు మే
పిండప్రదానం లాంటి క్రియలు చేయని వాడు చేస్తే, మనసులో కలిగే వ్యతిరేక భావన ఎక్కడికి పోతుంది? నాకు త్వరగా చెప్పు.
పరస్పరానపేక్షిత్వాత్ క్రియాత్యాగాత్ ప్రజాహితమ్ । భవేత్ తేనేహ సంయోగో జాయతే మహతైనసా
ఒకరికి మరొకరిపై ఆధారం లేక, పనులు వదిలేసినప్పుడు, ఇక్కడ ఎవరు ఇతరుల కోసం మంచిగా వ్యవహరించినా, ఆ కలయిక వల్ల పెద్ద పాపమే కలుగుతుంది.