రాగద్వేషాత్మికా చైషా కలనా నేతరాత్మికా । ఇదమ్ ఏవమ్ ఇదం నైవమ్ ఇత్య్ ఏకాత్మస్వరూపిణీ
ఈ కల్పన ఆకర్షణ, ద్వేషాల రూపంలో ఉండి, వేరే స్వభావం కలిగి ఉండదు. ఇదే నిజం, ఇది కాదు అని అనుకునే ఒకే స్వరూపంగా ఉంటుంది.
సోదితా సర్గశబ్దార్థకలనా మానమానినీ । బ్రహ్మాదినాదిపురుషరూపేణాహన్త్వరూపిణీ
ఈ కల్పనను 'సృష్టి' అని పిలుస్తారు. ఇది తనదైన పరిమాణాన్ని గర్వంగా భావించి, బ్రహ్మ మొదలైన మొదటి జీవులలో 'నేను' అనే భావంతో కనిపిస్తుంది.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి నియమేన వినా చ సా । న భవత్య్ ఆత్మనైతావన్మాత్రరూపైకజీవితా
ఇది ఎలాంటి నియమం లేకుండా 'ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు' అని ఆలోచిస్తుంది. అయినా, ఈ రూపమే ఆత్మకు జీవం, దాని నుండి వేరుగా లేదు.
బ్రహ్మాదితాం గతాయాస్ తు తస్యాస్ తవమమాత్మికామ్ । న భవత్య్ అన్యతా తస్మాత్ స్వభావాత్ పరమాత్మనః
ఇది బ్రహ్మ మొదలైన స్థితిని చేరినప్పుడు, పరమాత్మ యొక్క స్వభావం తప్ప వేరే స్వరూపం దానికి ఉండదు.
తేన బ్రహ్మాదితామ్ ఏత్య స్వరూపస్థైవ తిష్ఠతి । నోపశామ్యతి నోదేతి నిరిచ్ఛత్వాత్ పరాత్మికా
అందువల్ల, బ్రహ్మ మొదలైన స్థితిని చేరుకొని, అది తన సహజ స్వరూపంలోనే నిలిచి ఉంటుంది; అది క్షీణించదు, ఉద్భవించదు, ఎందుకంటే అది పరమాత్మ స్వభావంతో, ఏ ఆశయమూ లేకుండా ఉంటుంది.
భావాభావౌ సమావ్ అస్యా నిష్కలఙ్కాత్మకస్థితేః । తేనైషాస్తే సమం వేత్తి నాభావం భవనం న చ
ఆమెకు ఉనికీ, లేనిదీ రెండూ సమానమే, ఎందుకంటే ఆమె మలినతలేని స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది; అందువల్ల ఆమె ఎలాంటి మార్పు లేకుండా ఉంటుంది, ఉనికీ, లేనిదీ ఏదీ తెలుసుకోదు.
యదోత్పన్నైవ సా సంవిద్ బ్రహ్మాదికలనామయీ । ఆత్మన్య్ ఏవ నిరిచ్ఛాస్తే శాన్తానుత్పన్నసన్నిభమ్
బ్రహ్మ మొదలైన భావనలు కలిగి ఆ జ్ఞానం ఉద్భవించినప్పుడు, అది తనలోనే, ఆశలు లేకుండా, ప్రశాంతంగా, ఉద్భవించనట్టుగా ఉంటుంది.
తద్ ఏవమ్ అఖిలం శాన్తం వ్యోమేవానన్తకం స్థితమ్ । కమ్ అప్య్ అకలితం కాలం నాస్మాభిస్ తద్ విచార్యతే
అందువల్ల, ఈ సమస్తం ప్రశాంతంగా, అనంతమైన ఆకాశంలా నిలిచి ఉంది; ఆ లెక్కలేనితనాన్ని, కాలాన్ని మనం పరిశీలించము.
యదా తు సా మనస్సత్తా ప్రసరన్తీ స్వభావతః । ఆస్తే తదా తదాకారస్ సర్గ ఇత్య్ ఏవ తిష్ఠతి
మనస్సు యొక్క స్వరూపం సహజంగా విస్తరించినప్పుడు, అది సృష్టి రూపంగా నిలుస్తుంది.
ప్రసరన్త్యా యథా నద్యాస్ స్వావర్తాదిస్వరూపకమ్ । తథా సఙ్కల్పసత్తాయా జగదాద్యాత్మకం వపుః
నది విస్తరించినప్పుడు దాని లోపల తురుసులు, వలయాలు ఎలా ఏర్పడతాయో, అలాగే సంకల్పశక్తి విస్తరించినప్పుడు ఈ జగత్తు మొదలైనవి అవి రూపం దాలుస్తాయి.
స్థితాయాస్ సర్గసంవిత్తేర్ ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇదం త్వ్ ఇతి । ఇతి సంస్థానరచనాద్ ఋతే సత్తా న విద్యతే
సృష్టి గురించి 'ఇది ఇలా ఉంది, అది అలా ఉంది' అనే జ్ఞానం స్థిరపడినప్పుడు, ఆ ఏర్పాటూ, నిర్మాణం తప్ప ఇంకెక్కడా ఆస్తిత్వం కనిపించదు.
విరిఞ్చతాదిసమ్పన్నా యదాత్మన్య్ ఏవ శామ్యతి । ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇదం చేతి తదా న భవతి క్రమః
బ్రహ్మ మొదలైన స్థితులు తనలోనే లీనమైపోయినప్పుడు, 'ఇది ఇలా, అది అలా' అనే క్రమం ఉండదు.
శాన్తం సర్వగతం శూన్యమ్ ఆస్తే బ్రహ్మైవ కేవలమ్ । వారీవావర్తవత్ సత్యం తద్ అస్మాభిర్ న చర్చ్యతే
ప్రపంచం నిశ్శబ్దంగా, ఎక్కడికక్కడ వ్యాపించి, శూన్యంగా ఉన్నప్పుడు, చివరికి బ్రహ్మమే మిగిలిపోతుంది. అది నీటిలో అలలు లేని స్థితిలా ఉంటుంది. అలాంటి సత్యాన్ని మనం చర్చించము.
యదా త్వ్ ఆశు న నిర్వాతి స్వాత్మసత్తాత్మకం తదా । ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి సర్గదృష్ట్యా ప్రసర్పతి
కానీ మన సొంత స్వరూపం త్వరగా లయమవకపోతే, సృష్టి దృష్టిలో 'ఇది ఫలితం, ఇది కాదు' అనే భావనలు వ్యాపించసాగుతాయి.
యత్ కల్పనావిసరణం తత్ సర్గ ఇతి దృశ్యతే । విసారీ చక్రకవ్యూహస్ తైలబిన్దుర్ ఇవామ్భసి
మన ఊహ విస్తరించేది ఎంతైతే, అదే సృష్టిగా కనిపిస్తుంది. అది చక్రాకారంగా వ్యాపించడమో, లేక నీటిలో నూనె బొట్టు పడి వ్యాపించడమో లాంటిది.
యద్ ఏవ సర్గసంస్థానం సర్గసత్తాకరం పరమ్ । తద్ ఏవేత్థమ్ ఇదం త్వ్ ఇత్థమ్ ఇదమ్ అత్యర్థజృమ్భణమ్
సృష్టి నిర్మాణం ఏదైతే ఉందో, అదే సృష్టికి ఆధారంగా నిలుస్తుంది. 'ఇది ఇలా ఉంది, అది అలా ఉంది' అని భావాలు మరింత విస్తరించడమే ఈ ప్రక్రియ.
ఇదమ్ ఇత్థమ్ ఇదం చేత్థమ్ ఇత్య్ ఆస్తే యది నేహ తత్ । కథమ్ ఊర్ధ్వం భవేద్ ఊర్ధ్వమ్ అధశ్ చాధẖ కథం భవేత్
ఇది ఇలా ఉంది, అది అలా ఉంది అంటారు. కానీ ఇక్కడ అలాంటిది ఏదీ లేదు. అప్పుడు పైకి, కిందకి అనే భేదాలు ఎలా ఉంటాయి?
ప్రతిభాత్మని సమ్పన్నే సన్నివేశే జగత్స్థితేః । బ్రహ్మాదిరూపమననం మరుమార్గవృథామ్భసి
మనసులో జ్ఞానం పూర్తిగా వెలుగుతో నిండినప్పుడు, బ్రహ్మ మొదలైన రూపాల గురించి ఆలోచించడం ఎడారి మార్గంలో నీళ్లు వెతకడంలా వ్యర్థమే.
శబ్దస్పర్శాదయస్ తస్యాస్ స్వ ఏవావయవాస్ తతః । సఙ్కల్పాత్మాన ఏవాశు సరూపాలోకవేదనైః
శబ్దం, స్పర్శ మొదలైనవి అన్నీ ఆత్మ యొక్క భాగాలే. అందుకే మనసు ఊహించే రూపాలు కూడా వాటి స్వరూపాన్ని తక్షణమే అనుభవిస్తాయి.
పరస్పరం వివర్తన్తే పయాంసీవ ద్రవౌజసః । అర్థస్ సత్తామ్ ఉపాదత్తే శబ్దో ఽర్థమ్ అనుధావతి
వాటన్నీ పరస్పరం ఒకదానికొకటి మారిపోతుంటాయి, నీళ్ళు కలిసిపోవడంలా. అర్థం స్థిరంగా నిలుస్తుంది, శబ్దం ఆ అర్థాన్ని అనుసరిస్తుంది.
అన్య ఆధారతాం ధత్తే పర ఆధేయతామ్ అపి । ప్రయచ్ఛత్య్ ఆర్తవమ్ ఋతుకాలశ్ చేద్ ఋతుతాం వహన్
ఒకటి ఆధారంగా నిలుస్తుంది, మరొకటి ఆధేయంగా ఉంటుంది. ఇది వసంతకాలంలో స్త్రీకి రుతుమతి అయినప్పుడు, ఆ కాలం తన స్వభావాన్ని ప్రసాదించడంలా ఉంటుంది.
ఏవం క్రమే వికసితే వస్తుసత్తానియామకే । నియతిస్ స్థిరతామ్ ఏతి స్వయం నిమ్నే యథా పయః
ఇలా, వస్తువుల ఉనికిని నియంత్రించే శక్తి క్రమంగా వికసిస్తే, ఆ నియమం కూడా స్థిరతను పొందుతుంది. ఇది నీరు సహజంగా దిగువకు పారిపోవడంలా ఉంటుంది.
వేదా ఇత్య్ ఏవ నియతేస్ తతస్ తే నామ తద్గతాః । భావయన్త్య్ అర్థరూపేణ నియన్త్రితజగత్స్థితేః
ఆ నియమాన్ని 'వేదాలు' అని పిలుస్తారు. అందుకే, వేదాలు అనే పేరు పొందినవి, ఆ నియమాన్ని తమలో కలిగి, లోకాన్ని అర్థరూపంలో నిలబెడతాయి.
జగత్స్థితేర్ అథాకల్పం జ్ఞానాయాపి చ సిద్ధయే । స్థైర్యాయ చాశు నియతిం తే వేదా ఇతి కల్పితామ్
లోక స్థిరత కోసం, జ్ఞానం సిద్ధించేందుకు, స్థిరత కోసం కూడా, ఆ నియమాన్ని త్వరగా 'వేదాలు' అని ఊహించబడింది.
శబ్దరాశిమయీం కృత్వా బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః । ధారయన్తి చిరారూఢాం హృద్య్ అర్థగణనామ్ ఇవ
బ్రహ్మ, విష్ణు, హరుడు మొదలైన వారు పదాల సముదాయాన్ని సృష్టించి, మనసులో అర్థాలను ఎలా గుర్తుంచుకుంటారో అలా దాన్ని గాఢంగా నిలిపి ఉంచారు.
తస్యా వేదాభిధానాయాస్ స్థితేర్ అవయవా ఇమే । పిణ్డదానాదయస్ తేన సైవ రూఢిమ్ ఉపాగతా
వేదం అనే స్థితికి ఇవే భాగాలు. పిండప్రదానం వంటి కర్మలు దానికి అవయవాలు. అందువల్ల అది స్థిరమైన రూపాన్ని పొందింది.
భావితాస్ తే యథాభావం ఫలన్తి మనసి స్థితాః । పక్షీవాణ్డరసాచ్ చిత్త్వాత్ కాలేనోద్యన్తి సన్తి చ
వాటిని మనసులో స్థిరపరిచి, యథావిధిగా అభ్యసిస్తే, అవి తగిన ఫలితాలు ఇస్తాయి. పక్షి గూళ్లో గుడ్లు ఎలా కాలానుగుణంగా బయటపడతాయో, అలాగే మనసులోని ఆలోచనలు కూడా తగిన సమయంలో ఉద్భవిస్తాయి.
శ్రుతిస్మృత్యర్థభావాత్మా మృతో భావితమ్ అగ్రగమ్ । సర్వం పశ్యతి సద్రూపం తచ్ చ తస్య ఫలప్రదమ్
శ్రుతి, స్మృతి అర్థస్వరూపంతో మనస్సు అభ్యసించినవాడు మరణించినప్పుడు, అన్ని విషయాలను నిజమైన రూపంలో చూస్తాడు. అది అతనికి తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శ్రుతిస్మృతిగతిర్ యేన న మనాగ్ అపి భావితా । స మృతో మోహమ్ ఆయాతి ఘనమ్ ఆత్మజ్ఞతాం వినా
వేదాలు లేదా స్మృతులు మనసులో కొంచెం కూడా ప్రభావితం కాలేని వాడు, అతడు చనిపోయిన తర్వాత ఆత్మజ్ఞానం లేకుండా బలమైన మాయలో పడిపోతాడు.
మనాగ్ అపి చ సా యేన భావితా స మృతḫ పుమాన్ । తావన్మాత్రఫలం భుక్త్వా పునర్జన్మని జాయతే
అయితే, వాటి ప్రభావం కొద్దిగా అయినా ఉన్నవాడికి, చనిపోయిన తర్వాత ఆ పరిమిత ఫలితాన్ని అనుభవించి, మళ్ళీ జన్మిస్తాడు.