భగవన్ భూమికామధ్యమరణోక్తిప్రసఙ్గతః । ఏతద్ ఉక్తం త్వయా సారమ్ ఇదానీం తద్ ఉదాహర
ప్రభూ, మీరు మధ్య మరణ స్థితి గురించి చెప్పిన సందర్భంలో ఇప్పుడు అసలు విషయాన్ని వివరించారు. దయచేసి దానికి ఒక ఉదాహరణ చెప్పండి.
పరలోకగతో యోగీ శుభసఙ్కల్పసంసృతౌ । భోగాన్ సురపురే భుక్త్వా భూయో భవతి కీదృశః
ఒక యోగి పరలోకానికి వెళ్లి, మంచి సంకల్పాలతో దేవతల లోకంలో ఆనందాలు అనుభవించిన తర్వాత, తిరిగి అతని స్థితి ఎలా ఉంటుంది?
తతస్ సుకృతసమ్భారే దుష్కృతే చ పురాకృతే । భోగక్షయే పరిక్షీణే జాయన్తే యోగినో భువి
అప్పుడప్పుడు, గత జన్మల్లో చేసిన మంచి చెడు పనుల ఫలితాలు పూర్తిగా తీరిపోయిన తర్వాత, అనుభవాలు కూడా ముగిసినపుడు, యోగులు భూమిపై జన్మిస్తారు.
శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే గుప్తే గుణవతాం సతామ్ । అసతాం నైవ పశ్యన్తి పైశున్యాభిముఖం ముఖమ్
వారు పవిత్రులైన, ధనికులైన, సద్గుణాలున్న, మంచి మనుషుల ఇళ్లలో జన్మిస్తారు; దుష్టులు, అపవాదం చేయడంలో ఆసక్తి ఉన్నవారి ముఖాలను వారు చూడరు.
తత్ర ప్రాగ్వాసనాభ్యస్తం యోగభూమిక్రమం బుధాః । స్పృష్ట్వా పరిపతన్త్య్ ఉచ్చైర్ ఉత్తరం భూమికాక్రమమ్
అక్కడ, గత జన్మల్లో యోగ సాధనను అభ్యసించిన జ్ఞానులు, యోగంలో ఉన్నత స్థాయిలను తేలికగా తాకుతూ, త్వరగా పై స్థాయిలకు ఎదుగుతారు.
తత్రోద్వేగమదగ్లానిమోహమాత్సర్యవిభ్రమైః । దూరోజ్ఝితాḫ ప్రతిష్ఠన్తే సమం సోమ్యా ఇవేన్దవః
అక్కడ, కలవరము, అహంకారం, అలసట, మాయ, అసూయ, అయోమయం లాంటివన్నీ దూరంగా పారద్రోలిన వారు, చంద్రునిలా ప్రశాంతంగా, మృదువుగా స్థిరంగా ఉంటారు.
అసంసక్తధియో ధీరా ధన్యా ధవలబుద్ధయః । భవన్తి భవభారస్థాస్ తృతీయాం భూమికామ్ ఇతాః
మనసు ఏ విషయానికీ అంటుకోని, స్థిరంగా ఉండే ధీరులు, నిజంగా ధన్యులు, నిర్మలమైన బుద్ధి కలవారు, ఈ జనన మరణాల భారాన్ని భరిస్తూ, మూడవ స్థాయిని చేరుకుంటారు.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తాంశతుర్యతుర్యాతిగాభిధా । సప్తప్రకారా బ్రహ్మాత్మసత్తేయం పారమాత్మికీ
జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి, తురీయ స్థితి, ఆ తురీయ స్థితిని దాటి ఉన్నది — ఇవి ఏడు విధాలుగా పరమాత్మ స్వరూపమైన ఆత్మ తత్వంగా ఉంటాయి.
భూమికాత్రితయం హ్య్ ఏతద్ రామ జాగ్రద్ ఇతి స్థితమ్ । తచ్ చ బ్రాహ్మమ్ అవస్థానమ్ అన్యాసమ్భవసమ్భృతమ్
రామా, ఈ మూడు స్థితులు జాగ్రత్త స్థితిగా స్థిరంగా ఉంటాయి. అవే బ్రాహ్మ స్థితి, మరెవరూ పొందలేని దివ్యమైన స్థితి.
భూమికాత్రితయే యోగీ సర్వం జాగ్రద్ ఇదం స్ఫుటమ్ । పరిపశ్యతి సంసారం పృథక్కార్యశతాకులమ్
ఈ మూడు స్థితుల్లో యోగి ఈ లోకాన్ని జాగ్రత్త స్థితిగా స్పష్టంగా చూస్తాడు; జనన మరణాల ప్రపంచంలో వేర్వేరు కార్యాలతో నిండిన దృశ్యాన్ని గమనిస్తాడు.
ఘటాదితా ఘటాంశాదౌ పటాంశాదౌ పటాదితా । వటాంశాదౌ వటాదిత్వమ్ అవస్థాత్రయసంస్థితౌ
ఒక మట్టి కుండలోని భాగాల్లో కుండ లక్షణం ఉన్నట్లే, బట్ట తాడుల్లో బట్ట లక్షణం ఉన్నట్లే, వటవృక్షం భాగాల్లో వటవృక్ష స్వభావం ఉన్నట్లే, మూడవిధాల స్థితుల్లో కూడా వాటి అసలు స్వరూపం ఉంటుంది.
యథావద్ భేదబుద్ధ్యేదం జగజ్ జాగ్రతి దృశ్యతే । ఉదేతి యోగయుక్తానామ్ అత్ర కేవలమ్ ఆర్యతా
జాగ్రత్త స్థితిలో ఈ లోకం వేర్వేరు రూపాల్లో కనబడుతుంది, భేదబుద్ధి కలవారికి. కానీ యోగంలో స్థిరమైనవారికి ఇక్కడ మంచి ప్రవర్తన మాత్రమే కలుగుతుంది.
అపరామృష్టతత్త్వస్య యత్ పదార్థైకభావనమ్ । అమ్లానం తద్ భవేజ్ జాగ్రద్ అసద్ అస్తు సద్ అస్తు వా
సత్యాన్ని గ్రహించని వాడికి, జాగ్రత్త స్థితిలో వస్తువులు నిజమైనవే అన్న భావన మారదు; అవి నిజమైనవైనా, అబద్ధమైనవైనా, ఆ భావన అలాగే ఉంటుంది.
కర్తవ్యమ్ ఆచరన్ కార్యమ్ అకర్తవ్యమ్ అనాచరన్ । తిష్ఠతి ప్రకృతాచారో యస్ స ఆర్య ఇతి స్మృతః
ఏది చేయాలో అది చేస్తూ, చేయకూడదనుకున్నదాన్ని దూరంగా ఉంచుతూ, సహజంగా ప్రవర్తించే వాడిని 'ఆర్యుడు' అని అంటారు.
యథాచారం యథాశాస్త్రం యథాచిత్తం యథాస్థితమ్ । వ్యవహారమ్ ఉపాదత్తే యస్ స ఆర్య ఇతి స్మృతః
ఎవరైనా సరిగ్గా ప్రవర్తిస్తూ, ధర్మశాస్త్రం చెప్పినట్లు, తన మనసుకు అనుగుణంగా, తన పరిస్థితిని బట్టి వ్యవహరిస్తే, అతడిని మంచి మనిషి అంటారు.
ప్రాప్తం కర్మేన్ద్రియైర్ యాతి నాప్రాప్తమ్ అభివాఞ్ఛతి । హర్షామర్షమదోన్ముక్తో యస్ స ఆర్య ఇతి స్మృతః
ఎవరైనా తన చేతులతో వచ్చినదాన్ని మాత్రమే స్వీకరించి, రాని దానికోసం ఆశపడకుండా, ఆనందం, కోపం, గర్వం లేని వాడైతే, అతడిని మంచి మనిషి అంటారు.
ప్రథమాయామ్ అఙ్కురితం భూమౌ వికసితం తతః । ఫలీభూతం తృతీయాయామ్ ఆర్యత్వం యోగినో భవేత్
మొదటి దశలో మంచి లక్షణం మొలకెత్తుతుంది; తరువాత భూమిపై పుష్పిస్తుంది; మూడవ దశలో ఫలిస్తుంది. ఇలానే యోగులకు మంచితనం ఏర్పడుతుంది.
ఆర్యతాయాం మృతో యోగీ శుభసఙ్కల్పసమ్భృతాన్ । భోగాన్ భుక్త్వా కల్పితాంశ్ చ యోగవాఞ్ జాయతే పునః
మంచితనంలో స్థిరమైన యోగి మరణించిన తరువాత, శుభమైన మరియు ఊహించిన సుఖాలను అనుభవించి, మళ్లీ యోగంతో పుట్టుకొస్తాడు.
ఆదేహం భావితం యత్ స్యాత్ తద్ దేహాన్తే ఽనుభూయతే । తన్ ముహూర్తే యుగావస్థా కిం జీవేనానుభూయతే
మనిషి జీవితం మొత్తం మనసులో ఏది అలవాటు చేసుకుంటే, అది శరీరం విడిచే సమయంలో అనుభవంగా వస్తుంది. ఆ క్షణంలో ఒక యుగం అంతా గడిచినట్టు అనిపిస్తుంది. నిజంగా ఆ ప్రాణికి ఏమి అనుభవమవుతుంది?
యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । కాలత్రయవిభాగస్థమ్ ఆద్యన్తపరివర్జితమ్
ఈ లోకంలో మనకు కనిపించే స్థావరజంగమాలు అన్నీ మూడు కాలాల్లోనూ ఉంటాయి. అయినా వాటికి మొదలు, ముగింపు లేవు.
తద్ బ్రహ్మతిలతైలత్వం విద్ధి బ్రహ్మవిదాం వర । యథా తిలే స్థితం తైలం తథేదం బ్రహ్మణి స్థితమ్
బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకునే వారిలో ఉత్తముడా, నువ్వు తెలుసుకో. ఎలాగైతే నువ్వు నువ్వులలో నూనె దాగి ఉంటుందో, అలాగే ఈ సర్వం బ్రహ్మంలోనే ఉంది.
మరణం జీవితం చేష్టా జాడ్యచిత్త్వే సుఖాసుఖే । ఇతీదం బ్రహ్మణి బ్రహ్మ తిలే తైలమ్ ఇవ స్థితమ్
మరణం, జీవితం, కదలిక, మూర్ఖత్వం, చైతన్యం, సుఖం, దుఃఖం—ఇవి అన్నీ బ్రహ్మంలోనే బ్రహ్మరూపంగా ఉన్నాయి. నువ్వులో నూనె దాగి ఉన్నట్టు.
మాయా జీవో మనశ్ చిత్తమ్ ఈహానీహా గతిర్ జగత్ । ఇతీదం బ్రహ్మణి బృహత్ తిలే తైలమ్ ఇవ స్థితమ్
మాయ, జీవుడు, మనస్సు, చిత్తం, ఆశ, ద్వేషం, కదలిక, ఈ లోకం—ఇవి అన్నీ కూడా పరబ్రహ్మాండంలోనే పరబ్రహ్మాండంలా ఉన్నాయి. ఇవి నువ్వులలో నూనె ఎలా ఉంటుందో అలాగే పరబ్రహ్మాండంలోనే ఉన్నాయి.
తిలో ఽన్తస్సంస్థితం తైలం యథానుభవతి స్వయమ్ । తథానుభవతి బ్రహ్మ స్వస్మిన్న్ ఏవాన్తరే జగత్
నువ్వులోని నూనెను అది తానే అనుభవించునట్లు, పరబ్రహ్మాండం తనలోనే ఈ లోకాన్ని అంతర్గతంగా అనుభవిస్తుంది.
చేతత్య్ అన్తస్ తిలస్ తైలం క్వచిత్ పూర్వం క్వచిత్ పరమ్ । క్వచిద్ అల్పం క్వచిద్ భూరి మ్లానం శుద్ధం క్వచిద్ యథా
నువ్వులోని నూనె ఎప్పటికప్పుడు ఎలా ఉంటుందంటే—కొన్నిసార్లు ముందే, కొన్నిసార్లు తరువాతే, కొన్నిసార్లు తక్కువగా, ఇంకొన్ని సార్లు ఎక్కువగా, కొన్నిసార్లు ముద్దగా, మరికొన్ని సార్లు శుద్ధంగా కనిపిస్తుంది.
చేతత్య్ అన్తస్ తథా బ్రహ్మ క్వచిజ్ జాడ్యం క్వచిచ్ చితిమ్ । క్వచిచ్ చిత్తాది శైలాది క్వచిద్ ఆకాశతాం క్వచిత్
అలాగే పరబ్రహ్మాండం కూడా లోపల కొన్నిసార్లు జడత్వంగా, కొన్నిసార్లు చైతన్యంగా, కొన్నిసార్లు మనస్సు మొదలైన వాటిగా, కొన్నిసార్లు పర్వతాల్లా, మరికొన్ని సార్లు ఆకాశంలా అనిపిస్తుంది.
క్వచిచ్ ఛూన్యం క్వచిత్ స్పన్దం క్వచిత్ కాలం క్వచిద్ దిశమ్ । క్వచిచ్ ఛబ్దం క్వచిచ్ ఛాన్తం క్వచిత్ తను క్వచిద్ ఘనమ్
ఎక్కడో ఖాళీగా ఉంటుంది, ఎక్కడో కదలిక కనిపిస్తుంది, ఎక్కడో కాలం, ఎక్కడో దిక్కు, ఎక్కడో శబ్దం, ఎక్కడో నిశ్శబ్దం, ఎక్కడో సూక్ష్మంగా, ఎక్కడో ఘనంగా ఉంటుంది.
తమస్ తేజశ్ శుభం పాపమ్ అహం త్వం తాని తత్ర తత్ । దేశం తత్త్వమ్ అతత్త్వం ప్రాగ్ అద్య సత్త్వమ్ అసద్ బలమ్
చీకటి, వెలుగు, మంగళం, పాపం, నేను, నువ్వు—ఇవి అక్కడక్కడా కనిపిస్తాయి. స్థలం, నిజం, అబద్ధం, ముందు, ఇప్పుడు, ఉండటం, లేకపోవడం, బలం—ఇవి అన్నీ అక్కడక్కడా ఉంటాయి.
ఏవమ్ ఏకమ్ అనానైవ నానేవాస్తే పరం పదమ్ । దణ్డచక్రలతాకారైస్ తరఙ్గైర్ అమ్బ్వ్ ఇవామ్భసి
అలాగే, పరమ పదం ఒక్కటే; అది చాలావిధాలుగా ఉండదు, ఒక్కటిగా కూడా ఉండదు. నీటిలో దండం, చక్రం, లత, అలలు ఎలా కనిపిస్తాయో, అలాగే అది కనిపిస్తుంది.
ఏవం సర్వాత్మని తతే క్వచిత్ కిఞ్చిత్ ప్రకాశతే । అద్వితీయమ్ అనాద్యన్తే ద్రవత్వమ్ ఇవ వారిణి
ఇలా, అన్నింటిలోనూ వ్యాపించిన ఆత్మలో ఎక్కడో ఏదో కనిపిస్తుంది. అది ద్వంద్వం లేని, ఆది అంతం లేని, నీటిలో ద్రవత్వం లాంటిది.