విప్రయుక్తో హి రామేణ ముహూర్తమ్ అపి నోత్సహే । జీవితుం జీవితాకాఙ్క్షీ న రామం నేతుమ్ అర్హసి
రాముని నుండి వేరుపడి, నాకు బతకాలని ఎంత ఆశ ఉన్నా, ఒక్క క్షణం కూడా జీవించలేను. కాబట్టి, నువ్వు రాముని తీసుకుపోవడం తగదు.
నవవర్షసహస్రాణి మమ యాతాని కౌశిక । దుఃఖేనోత్పాదితాస్ త్వ్ ఏతే చత్వారః పుత్రకా మయా
కౌశికా, నాకు తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు బాధతో గడిచిపోయాయి. ఎంతో కష్టపడి ఈ నలుగురు కుమారులను పొందాను.
ప్రధానభూతస్ తేష్వ్ ఏషు రామః కమలలోచనః । తం వినా తే త్రయో ఽప్య్ అన్యే ధారయన్తి న జీవితమ్
ఈ నలుగురిలో రాముడు, పద్మవిలాస నేత్రుడు, ముఖ్యుడు. అతని లేకుండా మిగతా ముగ్గురు కూడా బతకలేరు.
స ఏవ రామో భవతా నీయతే రాక్షసాన్ ప్రతి । యది తత్ పుత్రహీనం త్వం మృతమ్ ఏవాశు విద్ధి మామ్
ఇప్పుడు నువ్వే రాముని రాక్షసులను ఎదుర్కొనడానికి తీసుకుపోతున్నావు. నన్ను కుమారుడిని కోల్పోయినవాడిని చేస్తే, నేను వెంటనే చనిపోయినట్టే అని తెలుసుకో.
చతుర్ణామ్ ఆత్మజానాం హి ప్రీతిర్ అత్ర హి మే పరా । జ్యేష్ఠం ధర్మమయం తస్మాన్ న రామం నేతుమ్ అర్హసి
ఈ నలుగురు కుమారుల మీద నాకు ఎంతో ప్రేమ ఉంది. అందులోనూ పెద్దవాడైన రాముడు ధర్మమయుడైనందున, నీవు రాముని తీసుకెళ్లకూడదు.
నిశాచరబలం హన్తుం మునే యది తవేప్సితమ్ । చతురఙ్గసమాయుక్తం మయా సహ బలం నయ
ఓ మునివరా! నీవు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను సంహరించాలనుకుంటే, నాతో పాటు నాలుగు విభాగాలతో కూడిన సైన్యాన్ని తీసుకెళ్లు.
కింవీర్యా రాక్షసాస్ తే తు కస్య పుత్రాః కథం చ తే । కియత్ప్రమాణాః కే చైతే ఇతి వర్ణయ మే స్ఫుటమ్
ఆ రాక్షసులకు ఎంత శక్తి ఉంది? వారు ఎవరి కుమారులు? వారు ఎలా ఉంటారు? వారి పరిమాణం ఎంత? వారు ఎవరూ? ఇవన్నీ నాకు స్పష్టంగా వివరించు.
కథం తేన ప్రహర్తవ్యం తేషాం రామేణ రక్షసామ్ । మామకైర్ వా బలైర్ బ్రహ్మన్ మయా వా కూటయోధినామ్
బ్రాహ్మణా! ఆ మాయయుద్ధంలో నిపుణులైన రాక్షసులను రాముడు లేదా నా సైన్యం లేదా నేనే ఎలా ఎదుర్కోవాలో చెప్పు.
సర్వం మే శంస భగవన్ యథా తేషాం మయా రణే । స్థాతవ్యం దుష్టసత్త్వానాం వీర్యోత్సిక్తా హి రాక్షసాః
భగవంతుడా, ఆ దుష్టులపై యుద్ధంలో నేను ఎలా ధైర్యంగా నిలబడాలో నాకు పూర్తిగా చెప్పండి. ఆ రాక్షసులు బలంతో మదించి ఉన్నారు.
శ్రూయతే హి మహావీరో రావణో నామ రాక్షసః । సాక్షాద్ వైశ్రవణభ్రాతా పుత్రో విశ్రవసో మునేః
ఒక మహాప్రతాపి రాక్షసుడు రావణుడు అని వినిపిస్తోంది. అతడు వైశ్రవణుని సోదరుడు, ముని విశ్రవసుని కుమారుడు.
స చేత్ తవ మఖే విఘ్నం కరోతి కిల దుర్మతిః । తత్ సఙ్గ్రామే న శక్తాస్ స్మో వయం తస్య దురాత్మనః
ఆ దుర్మతి నీ యజ్ఞంలో అడ్డంకి కలిగిస్తే, యుద్ధంలో ఆ దురాత్ముని ఎదిరించగలిగేది మనం కాదు.
కాలే కాలే పృథగ్ బ్రహ్మన్ భూరివీర్యవిభూతయః । భూతేష్వ్ అభ్యుదయం యాన్తి ప్రలీయన్తే చ కాలతః
బ్రాహ్మణా, కాలానుగుణంగా మహాబలశాలి శక్తులు భూతాలలో ఉద్భవిస్తాయి, మళ్లీ కాలంతో కలిసిపోతాయి కూడా.
అద్యాస్మింస్ తే వయం కాలే రావణాదిషు శత్రుషు । న సమర్థాః పురస్ స్థాతుం నియతేర్ ఏష నిశ్చయః
ఈ సమయంలో రావణుడు వంటి శత్రువుల ఎదుట నిలబడటానికి మనం శక్తివంతులు కాదము. ఇది విధి నిర్ణయం.
తస్మాత్ ప్రసాదం ధర్మజ్ఞ కురు త్వం మమ పుత్రకే । మమ చైవాల్పభాగ్యస్య భవాన్ హ్య్ అసమదైవతమ్
కాబట్టి, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, నా కుమారుడికి మరియు తక్కువ అదృష్టం ఉన్న నాకూ దయ చూపించు. ఎందుకంటే, నీవే మా అంతిమ దైవం.
దేవదానవగన్ధర్వా యక్షప్లవగపన్నగాః । న శక్తా రావణం యోద్ధుం కిం పునః పురుషా యుధి
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, వానరులు, పాములు కూడా రావణుడితో యుద్ధం చేయలేరు. మరి మనుషులు యుద్ధంలో ఏమి చేయగలరు?
మహావీర్యవతాం వీర్యమ్ ఆదత్తే స సుధాభుజామ్ । తేన సార్ధం న శక్తాస్ స్మస్ సంయుగే తస్య వా వరైః
అతడు మహాశక్తి ఉన్నవారి బలాన్ని, అమృతాన్ని సేవించే వారి బలాన్ని కూడా తీసుకుంటాడు. అందువల్ల, వరాలు ఉన్నా కూడా యుద్ధంలో అతడితో పోరాడటానికి మనం శక్తివంతులు కాదము.
అయమ్ అన్యతమః కాలః పేలవీకృతసజ్జనః । రాఘవో ఽపి గతో దైన్యం యత్ర వార్ద్ధకజర్జరః
ఈ కాలం మంచి మనుషులను బలహీనులుగా మార్చింది. రాఘవుడికూడా వృద్ధాప్యంతో శరీరం క్షీణించి, మనసు దిగులుతో నిండిపోయాడు.
అథ వా లవణం బ్రహ్మన్ యజ్ఞఘ్నం తం మధోస్ సుతమ్ । కథయ త్వం సురప్రఖ్య క్వేవ మోక్ష్యామి పుత్రకమ్
లేదంటే, బ్రహ్మన్, యజ్ఞాలను నాశనం చేసిన మధువు కుమారుడు, దేవతల్లో ప్రసిద్ధుడైన లవణుని గురించి నీవు చెప్పు. నేను నా కుమారుణ్ణి ఎక్కడ విడిచిపెట్టాలి?
అథ నేచ్ఛసి చేద్ బ్రహ్మంస్ తద్ విధేయో ఽహమ్ ఏవ తే । అన్యథా తు న పశ్యామి శాశ్వతం జయమ్ ఆత్మనః
బ్రహ్మన్, నీకు ఇది ఇష్టమైతే నేను నీ చెప్పినదానికి లోబడతాను. లేదంటే నాకు శాశ్వతమైన విజయమేమీ కనిపించడంలేదు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మృదువచనం భయాకులో ఽసావ్ ఆలోలే మునిమతసంశయే నిమగ్నః । నాజ్ఞాసీత్ కణమ్ అపి నిశ్చయం మహాత్మా ప్రోద్వీచావ్ ఇవ జలధౌ సముహ్యమానః
ఇలా మృదువుగా మాట్లాడి, భయంతో, మునుల సందేహాలలో మునిగిపోయి, ఆ మహాత్ముడు సముద్రపు అలల్లో తడుముకుంటున్నవాడిలా, ఏ నిర్ణయానికీ రాలేకపోయాడు.
తచ్ ఛ్రుత్వా వచనం తస్య స్నేహపర్యాకులాక్షరమ్ । సమన్యుః కౌశికో వాక్యం ప్రత్యువాచ మహీపతిమ్
ఆయన ప్రేమతో, భావోద్వేగంతో నిండిన మాటలు విని, కౌశిక మహర్షి కోపంతో రాజును ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
కరిష్యామీతి సంశ్రుత్య ప్రతిజ్ఞాం హాతుమ్ ఇచ్ఛసి । సత్త్వవాన్ కేసరీ భూత్వా మృగతామ్ అభివాఞ్ఛసి
‘నేను చేస్తాను’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఇప్పుడు దాన్ని వదిలేయాలని అనుకుంటున్నావు. ధైర్యంలో సింహంలా ఉండి, మృగంలా మారాలని కోరుకుంటున్నావు.
రాఘవానామ్ అయుక్తో ఽయం కులస్యాస్య విపర్యయః । న కదాచన జాయన్తే శీతాంశౌ కృష్ణరశ్మయః
రాఘవుల వంశానికి ఇలాంటి మార్పు తగదు. చల్లని చంద్రుని నుంచి ఎప్పుడూ నల్లని కిరణాలు పుట్టవు.
యది త్వం న క్షమో రాజన్ గమిష్యామి యథాగతః । హీనప్రతిజ్ఞః కాకుత్స్థ సుఖీ భవ సబాన్ధవః
రాజా! నీవు చేయలేకపోతే, నేను వచ్చినట్టు వెళ్తాను. కాకుత్స్థ వంశజా! నీ ప్రతిజ్ఞ నెరవేర్చకపోయినా, బంధువులతో కలిసి సుఖంగా ఉండు.
తస్మిన్ కోపపరీతే ఽథ విశ్వామిత్రే మహాత్మని । చచాల వసుధా కృత్స్నా సురాశ్ చ భయమ్ ఆవిశన్
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు విశ్వామిత్రుడు కోపంతో మునిగిపోవడంతో, మొత్తం భూమి కంపించిపోయింది, దేవతలందరికీ భయం పట్టుకుంది.
క్రోధాభిభూతం విజ్ఞాయ జగన్మిత్రం మహామునిమ్ । ధృతిమాన్ సువ్రతో ధీమాన్ వసిష్ఠో వాక్యమ్ అబ్రవీత్
ప్రపంచానికి మిత్రుడైన ఆ మహాముని కోపానికి లోనయ్యాడని గమనించిన ధైర్యవంతుడు, సద్గుణసంపన్నుడు, జ్ఞానవంతుడు వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతస్ సాక్షాద్ ధర్మ ఇవాపరః । భవాన్ దశరథశ్ శ్రీమాంస్ త్రైలోక్యే గుణభూషితః
ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించిన నీవు, ధర్మమే మరో రూపంలో వచ్చినట్టు ఉన్నావు. నీవు దశరథుడు, మూడు లోకాలలోనూ గుణాలతో అలంకరించబడ్డవాడవు.
నీతిమాన్ సువ్రతో భూత్వా న ధర్మం హాతుమ్ అర్హసి । మునేస్ త్రిభువనేశస్య వచనం కర్తుమ్ అర్హసి
నీవు నీతిమంతుడిగా, వ్రతపరుడిగా ఉండి, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. మూడు లోకాలకూ అధిపతైన ఆ ముని చెప్పిన మాటను నీవు పాటించాలి.
త్రిషు లోకేషు విఖ్యాతో ధర్మేణ యశసా యుతః । స్వధర్మం ప్రతిపద్యస్వ న ధర్మం హాతుమ్ అర్హసి
మూడు లోకాలలో నీకు మంచి పేరు, యశస్సు కలిగినవాడవు. నీ ధర్మాన్ని నీవు తప్పకుండా పాటించాలి; ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టకూడదు.
కరిష్యామీతి సంశ్రుత్య తత్ తే రాజన్న్ అకుర్వతః । ఇష్టాపూర్తః పతేద్ ధర్మస్ తస్మాద్ రామం విసర్జయ
నీవు 'నేను చేస్తాను' అని మాటిచ్చి, ఆ మాటను నిలబెట్టుకోకపోతే, నీవు చేసిన యజ్ఞాలు, మంచి పనుల ఫలితం పోతుంది రాజా! అందుకే రాముడిని పంపించు.