పురుషాయత్తజననమరణాయామ్ అఖిన్దతః । యథావద్ అస్యాం బుద్ధాయాం మోక్ష ఏవావశిష్యతే
పుట్టడం, చనిపోవడం అన్నీ మనిషిపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇవి పూర్తిగా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఈ స్పష్టమైన జ్ఞానంలో చివరికి ముక్తి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
అద్రిద్యూర్వీనదీశాదికల్పనామాత్రకాత్మకామ్ । పీత్వాకల్పనమాత్రేణ నిర్వాతి నిపుణం పుమాన్
పర్వతాలు, భూమి, నదులు మొదలైనవన్నీ ఊహతోనే ఏర్పడినవే. ఊహను పూర్తిగా విడిచిపెట్టినవాడు, ఆ స్థితిలో నిశ్చలమైన శాంతిని పొందుతాడు.
యది శైలాది సత్యం స్యాత్ తత్ కేన వినివార్యతే । నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః
పర్వతాలు నిజంగా ఉన్నాయంటే, వాటిని ఎవరు తొలగించగలరు? అసత్యానికి ఎప్పుడూ ఉనికి ఉండదు; సత్యానికి ఎప్పుడూ నాశనం ఉండదు.
యథా ప్రసరతి స్పన్దాచ్ చక్రవృన్దమ్ అసజ్ జలే । తథోల్లసతి సఙ్కల్పాచ్ చిత్ఖే సంసారమణ్డలమ్
నీటిపై అలలు ఎలా ఒకదానికొకటి వ్యాపించునో, అలాగే మనసులో ఒక ఆలోచన వల్ల ఈ సంసారచక్రం కూడా చైతన్యాకాశంలో ఉద్భవిస్తుంది.
నిజస్పన్దవశాద్ ఏకం శతావర్తం పయో యథా । నిజస్పన్దవశాద్ ఏకం జగదాత్మ పరం తథా
నీటి లో ఒకే ఒక తురుగు దాని స్వంత కదలిక వల్ల ఏర్పడినట్లు, పరమాత్మ కూడా తన స్వంత చలనం వల్ల ఈ లోకంగా మారుతుంది.
ప్రవిచారితమ్ అన్విష్టం యావచ్ చక్రాది నామ్భసి । అస్తి నాపి చ సర్గాది చిద్వ్యోమ్ని న చ కల్పనా
నీటిలో చక్రం లాంటివి ఏవీ నిజంగా లేవని పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది. అలాగే, చైతన్య ఆకాశంలో సృష్టి గాని, ఊహ గాని నిజంగా లేవు.
స్వయత్నమాత్రసఙ్కల్పప్రాప్యౌ సర్గాపవర్గకౌ । య ఏవ రోచతే యస్మై తయోస్ తం సో ఽనుగచ్ఛతి
సృష్టి గానీ, మోక్షం గానీ మన స్వంత సంకల్పంతోనే సాధ్యమవుతాయి. ఎవరికైతే ఏది ఇష్టం వుంటుందో, వారు అదే దారిని అనుసరిస్తారు.
అవిత్త్వాద్ అపవర్గత్వం విత్త్వాజ్ జన్మచమత్కృతిః । వేద్యమ్ అస్తి చ నో సత్యం యథేచ్ఛసి తథా కురు
తెలియకపోవడం వల్ల మోక్షం వస్తుంది; తెలిసినప్పుడు జన్మ ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. తెలిసేది ఉంది, కానీ అది నిజం కాదు. నీవు కోరినట్లు చేయు.
అసద్ వేద్యం వినిర్మాయ భుఙ్క్తే క ఇవ దుẖఖదమ్ । ప్రక్షాలనాద్ ధి పఙ్కస్య దూరాద్ అస్పర్శనం వరమ్
అసత్యమైనదాన్ని సృష్టించి, బాధను కలిగించే దాన్ని ఎవరూ ఆస్వాదించరు కదా? మట్టిని కడగడం కన్నా, దాన్ని దూరంగా ఉండి తాకకుండా ఉండటం మంచిది.
క ఈదృశో ఽస్తి ముక్తాత్మా యో వినిర్మాయ యక్షకమ్ । తేనైవ ఘట్టయత్య్ ఆర్తం స్వయమ్ ఆత్మానమ్ అక్షతమ్
స్వతంత్రుడైన ఆత్మ ఎవరు, దెయ్యాన్ని సృష్టించి, దానితో తానే తాను బాధపడి, అయినా తానేమీ కాకుండా ఉంటాడు?
యస్మై వా సర్గవేతాలసముత్థానం విరోచతే । ఆత్మనాశాయ సఙ్కల్పాద్ ఉత్థాపయతు సో ఽఙ్గ తమ్
ఈ సృష్టి, దాని మాయలు ఎవరికైనా ఇష్టమైతే, ఆత్మను నాశనం చేసుకోవడానికి తన సంకల్పంతో వాటిని లేపుకోవచ్చు, ప్రియమైనవాడా.
దృశ్యం నిర్మాయ ద్రష్టృత్వమ్ ఏత్యాత్మానం నిబధ్య చ । య ఇచ్ఛతి సుఖం స స్వం విదధాతు యథేప్సితమ్
కనిపించేదాన్ని సృష్టించి, చూసేవాడిగా మారి, తానే తాను బంధించుకున్నవాడు, ఎవడు సుఖాన్ని కోరుతాడో, అతడు తనకు నచ్చినట్లు జీవితం గడపాలి.
యథాభూతార్థకథనే వయం నామ సముద్యతాః । శ్రుత్వా సత్యమ్ అసత్యం తు గృహ్ణాతు స్వేచ్ఛయా జనః
మేము నిజంగా ఉన్నదాన్ని మాత్రమే చెబుతున్నాము. ఎవరు వినినా, వారు నిజమా, అబద్ధమా అనుకోవాలనుకుంటే, వారి ఇష్టం ప్రకారం నమ్ముకోవచ్చు.
సర్గార్థీ సర్గయుక్తీహో మోక్షార్థీ మోక్షయుక్తిమాన్ । భవత్వ్ అత్ర మహాబాహో న నẖ కశ్చిద్ అపి గ్రహః
ఎవరైనా సృష్టి గురించి తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వారు సృష్టి విషయాల్లో తర్కించొచ్చు. ఎవరికైనా మోక్షం కావాలంటే, వారు మోక్షం గురించి ఆలోచించొచ్చు. ఓ మహాబాహూ, ఇక్కడ మేమెవరినీ బలవంతంగా ఏదీ నమ్మించము.
సర్గాద్ వ్యావృత్తసంవిద్ యస్ సబాహ్యాభ్యన్తరాత్మనః । సర్గాసత్తావబోధాత్మా సో ఽమృతత్వాయ కల్పతే
ఎవరి మనస్సు సృష్టి నుండి పూర్తిగా వెనక్కి తిప్పబడిందో, లోపల బయటా సృష్టి అనుభూతి లేకుండా, సృష్టి అసత్యమని బోధ కలిగిందో, ఆ వ్యక్తి అమృతత్వానికి యోగ్యుడు.
సర్గాసత్తాప్రత్యయేన సర్గసంవిన్ నివర్తతే । సాహన్తా సమనస్కారా శిష్యతే యద్ అనామ తత్
సృష్టి అసత్యమనే నమ్మకం వల్ల, సృష్టి గురించిన జ్ఞానం పోతుంది. చివరికి, 'నేను' అనే భావన, మనస్సు తో పాటు, పేరు లేని స్థితి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
సువిచారితమ్ అన్విష్టం యావత్ సర్గో న విద్యతే । సాహన్తాదిమనస్కారẖ కిమ్ అన్యద్ భ్రమకారణమ్
సూక్ష్మంగా విచారించి, గమనించి చూస్తే సృష్టి అసలు లేదని తెలుస్తుంది. అప్పుడు 'నేను' అనే భావన, మనస్సు తప్ప మరేదీ మాయకు కారణం కాదు.
పాతాలమ్ ఆవిశసి యాసి నభో విలఙ్ఘ్య దిఙ్మణ్డలం భ్రమసి చేత్ తద్ అనాత్మతాత్మా । భ్రాన్తీతరో ఽహమ్ ఇతి నాస్తి న సర్గవర్గస్ స్పన్దేతరో ఽనిల ఇవామ్బ్వితరేవ ధారా
నీవు పాతాళంలోకి వెళ్లినా, ఆకాశంలో ఎగిరినా, దిక్కులన్నీ తిరిగినా, ఇవన్నీ 'నాది కాదు' అనే దానికే పనులు. మాయ తప్ప, 'నేను' అనే భావన, సృష్టి, లేదా చలనం ఏదీ లేదు. నీటిలో గాలి కదలకపోవడం లాగానే.
కలనామాత్రకార్యత్వాద్ ఇమే మేర్వాదయో ఽద్రయః । మృదవో లఘవస్ సాక్షాత్ కౌశేయనికరాద్ అపి
ఈ మెరు మొదలైన పర్వతాలు మన ఊహ వల్లే కనిపిస్తున్నవి. నిజానికి ఇవి పట్టు గుచ్చిన గుత్తులకన్నా మృదువుగా, తేలికగా ఉంటాయి.
నిస్స్పన్దపవనాకారశరీరా భూతజాతయః । బ్రహ్మాద్యా అపి విద్యన్తే పిశాచపటలాదివత్
భూతాలు, బ్రహ్మ మొదలైనవారు కూడా కదలని గాలి లాంటి శరీరాలతో ఉంటారు. ఇవి పిశాచ గుంపుల్లా కనిపిస్తాయి.
అహోరాత్రాత్మనీ తుచ్ఛే ప్రకాశతమసీ తతే । జన్తోḫ పవనదేహస్య చ్ఛాయావిహసనే ఇవ
పగలు, రాత్రి అనే భావనలు లేని, వెలుతురు చీకటి రెండూ కలిసిన ఆత్మలో, ఊపిరితో కూడిన ఈ జీవి, నీడలా ఆడుకుంటూ కనిపిస్తుంది.
అన్విష్యమాణమ్ అప్రాప్యం జగత్ స్ఫురతి ఖే పరే । కేశపిఞ్ఛలవభ్రాన్తిర్ ఇవానిర్మలచక్షుషః
ఈ ప్రపంచం, ఆకాశంలో కనిపిస్తూ, ఎంత వెతికినా అందని దానివలె ఉంటుంది. మళ్లి మళ్లీ కనపడే వెంట్రుకల ముద్దలు మాయగా, చూపు స్పష్టంగా లేని వారికి కనిపించునట్లు ఇది కూడా భ్రమగా కనిపిస్తుంది.
సురాసురాస్ స్ఫురన్తీమే ఛిన్నవృక్షపిశాచవత్ । పరిపశ్యన్తి సంసారం దగ్ధదేహకజీవవత్
ఈ దేవతలు, రాక్షసులు, కూలిపోయిన చెట్టు చుట్టూ తిరిగే పిశాచాల్లా మెరుస్తూ, పుట్టి మళ్లీ మంటలో కాలిన శరీరాల నుంచి వచ్చిన ప్రాణాల్లా, సంసారాన్ని చూస్తూ ఉంటారు.
నిశ్శ్వసన్తి చ భస్త్రావద్ వివర్తన్తే ఖధూమవత్ । చిన్వన్త్య్ అర్ధప్రసుప్తాభం పశ్యన్త్య్ ఉద్భ్రాన్తమ్ ఆబిలమ్
వారు ముచ్చటగా ఊపిరాడుతూ, ఆకాశంలో పొగలా తిరుగుతూ, అరవైపు నిద్రలో ఉన్నవారిలా వెతుకుతూ, అన్ని విషయాలను కలవరంగా, మబ్బుగా చూస్తారు.
జడాస్ స్ఫురన్తి జనతా నదీరయతరఙ్గవత్ । బుధ్యన్తే ఽన్యాత్మకాశ్ చాన్యత్ కోకిలాẖ కాకతామ్ ఇవ
మందబుద్ధి గలవారు నదిలో అలలు ఎలాగో అలా కదిలిపోతుంటారు; కొందరు తమ అసలు స్వభావాన్ని మరిచి, కోయిలలు కాకపక్షులలా మారిపోతారు.
ఉద్యన్తి స్థావరా భూమౌ రయరేఖా ఇవామ్భసి । భావాḫ పరిణమన్త్య్ అన్తర్ జలానీవ రయాజ్ జలే
అచలమైన జీవులు భూమిపై నీటిలో నురుగు గీతల్లా పుట్టుకొస్తాయి; మనస్సులోని భావాలు నీటిలో అలలు ఏర్పడినట్టు మారిపోతుంటాయి.
అనుభూతయ ఆత్మస్థా ఇక్షోర్ మధురతా ఇవ । క్షోభ్యన్తే విక్రియన్తే చ పవనస్పర్శపీడనైః
అనుభవాలు మనసులో ఉండే చెక్కరలో తీపిలా ఉంటాయి; గాలి తాకిడితో అవి కదిలిపోతూ, మారిపోతూ ఉంటాయి.
కలనైకాత్మికా లఘ్వీ సకులాద్రీన్ద్రమణ్డలా । తులామ్ ఆరోపితా భూమిర్ న భవత్య్ అర్ధరక్తికా
ఈ భూమి ఒక లెక్కపాటు మాత్రమే, తేలికగా ఉన్నా, పర్వతాలు, సముద్రాలు, చంద్రుడు అన్నీ కలిగి ఉంది; దాన్ని తూకంలో వేసినా, అర రక్తి కూడా తూకం తుల్యమవదు.
భవిష్యద్భూతకోశస్థం ద్యౌḫ పాతాలతలం గతా । అగ్నేశ్ చిత్రకృతస్యేవ శైత్యమ్ ఏవానుభూయతే
భవిష్యత్తులో ఉండే ప్రాణుల నిలయంగా ఆకాశం, భూమి అడుగున ఉన్న లోకానికి చేరింది. అగ్ని కళాకారుడి చేతిలో చల్లదనం అనుభవించబడినట్టు, ఇక్కడ కూడా చల్లదనం మాత్రమే అనుభూతి అవుతుంది.
అధూమాత్మ నిరాధారమ్ అవాతాదిసమీరితమ్ । ఖమ్ ఊర్ధ్వమ్ అమ్బు యాత్య్ అభ్రైర్ బాన్ధవైర్ ఇవ శిక్షితమ్
పొగ లేకుండా, ఆధారం లేకుండా, గాలి వంటి దేనివల్లా కదలకుండా, నీరు పైకి ఆకాశంలోకి ఎక్కుతుంది. మేఘాలే దానికి బంధువుల్లా నేర్పినట్టు అది జరుగుతుంది.