సుఖీ దుẖఖీ భవో ఽభావో నరో నాగో ఽమరో ఽసురః । బకẖ కాకశ్ శుకశ్ శఙ్ఖస్ తిత్తిరిర్ హరిణో వృషః
సంతోషంగా ఉన్నవాడు, దుఃఖంగా ఉన్నవాడు, ఉన్నదీ, లేనిదీ, మనిషి, పాము, దేవుడు, రాక్షసుడు, బకపక్షి, కాకి, శుకపక్షి, శంఖం, టిట్టిరిపక్షి, జింక, ఎద్దు—
భవత్య్ అభవ్యతామ్ ఏత్య దుẖఖాద్ దుẖఖం భయాద్ భయమ్ । పతన్న్ ఆపాతరమ్యేషు రమతే భోగభస్మసు
ఒకసారి యోగ్యుడై, మరొకసారి అయోగ్యుడవై, ఒక దుఃఖం నుంచి మరొక దుఃఖానికి, ఒక భయం నుంచి మరొక భయానికి వెళుతూ, త్వరలో నశించిపోయే చిన్న ఆనందాల్లో తలదూర్చి ఆనందపడుతుంది.
అశరీరో నిరాకారస్ సఙ్కల్పాత్మామ్బరాస్పదః । పిశాచో ఽస్మీతి సంవిత్త్యా క్వచిద్ ధత్తే పిశాచతామ్
దేహం లేని, ఆకారం లేని, ఆలోచనలతో కూడిన, ఆకాశంలో తిరిగే అది, 'నేను పిశాచినే' అని భావించి, కొన్ని సార్లు పిశాచ స్థితిని కూడా పొందుతుంది.
యద్ యత్ సర్గే యథా రూఢం తత్ తథా తు నిషేవతే । జీవం సర్వాత్మకం తజ్జ్ఞమ్ అతజ్జ్ఞమ్ అపి వానఘ
సృష్టిలో ఏ రూపం ఎలా ఏర్పడిందో, జీవుడు అదే విధంగా ఆచరిస్తాడు. ఆ జీవుడు అన్నింటికీ మూలమైనవాడైనా, తెలియని వాడైనా, ఇంకేదైనా అయినా పరవాలేదు, పాపరహితుడా!
యక్షరక్షḫపిశాచాదిభావనాభ్రమభేదతః । జన్మనామ్ అత్ర సఙ్ఖ్యాం న కర్తుం మమ సమార్థతా
యక్షుడు, రాక్షసుడు, పిశాచుడు అని తప్పుడు ఊహల వల్ల నాకు ఎన్నో జన్మలు ఎత్తానో లెక్కపెట్టడం అసాధ్యం. అవన్నీ ఎన్నో విధాలుగా కలగలిపి ఉంటాయి.
పదార్థభావనామాత్రాద్ అతిదుẖఖపరమ్పరాః । అహన్తాత్మన ఉద్యన్తి సత్యాసత్యఘనభ్రమాః
వస్తువుల గురించి ఊహించడమే కారణంగా, నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, బలమైన మాయలు కలిగి, 'నేను' అనే భావనతో అనేక బాధల పరంపరలు పుట్టుకొస్తుంటాయి.
ఏవం ఖ ఏవ జాయన్తే ఖరూపాస్ సంసృతిభ్రమాః । న దేశకాలావరణం కుర్వన్త్య్ ఏతే మనాగ్ అపి
ఇలా, ఈ సంసార మాయలు ఖాళీ స్థలంలోనే పుట్టుకొస్తాయి. ఇవి స్థలం, కాలానికి ఏ మాత్రం పరిమితి పెట్టవు.
అనారతం సర్గపరమ్పరాణామ్ అరూపిణీనామ్ అథ రూపిణీనామ్ । జలద్రవానుక్రమసంస్థితానాం క్రాన్తో ఽస్మి ఖే ఖాత్మతయోదితానామ్
రూపం లేని, రూపం గల సృష్టులన్నీ, నీటి ప్రవాహాల్లా వరుసగా వస్తూ, ఖాళీ స్థలంలో ఆత్మ రూపంగా పుట్టినవన్నీ నేను దాటి వచ్చాను.
యోగభూమికయోత్క్రాన్తజీవితస్య శరీరిణః । భూమికాంశానుసారేణ క్షీయతే పూర్వదుష్కృతమ్
యోగమార్గంలో ఉన్న జీవుడు, సాధనలో ఎంత దూరం వెళ్లాడో దానికి అనుగుణంగా, గతంలో చేసిన చెడు పనుల ఫలితాలు తగ్గిపోతాయి.
పురాభూవమ్ అహం జన్తుర్ మృతో ఽహం తత్ర బన్ధుషు । చిరేణేహాహమ్ ఉత్పన్న ఇతి పశ్యత్య్ అసౌ తతః
"మునుపు నేను ఒక ప్రాణిగా ఉండేవాడిని; అప్పుడు బంధువుల మధ్య మరణించాను; చాలా కాలం తర్వాత ఇప్పుడు ఇక్కడ జన్మించాను" అని అతడు అనుభవిస్తాడు.
ఏవం భావనయోచ్ఛూనం జాతం పశ్యతి దేహకమ్ । సర్వావయవసమ్పన్నం పఙ్కాద్ ఇవ వినిర్మితమ్
ఇలా ధ్యానంలో కలిగిన భావన వల్ల ఏర్పడిన శరీరాన్ని, అన్ని అవయవాలతో కూడినదిగా, మట్టిలోంచి తయారైనదిలా చూస్తాడు.
శరీరమ్ అభిసమ్పన్నం పశ్యన్ ప్రోచ్ఛూనవాసనమ్ । పరలోకమ్ అథ స్ఫారం చినోత్య్ ఆశు చ పశ్యతి
పూర్వజన్మ సంస్కారాలు స్పష్టంగా కనిపించే సంపూర్ణమైన శరీరాన్ని చూసి, అతడు త్వరగా పరలోకాన్ని విశాలంగా గ్రహించి చూడగలుగుతాడు.
తతẖ కతిపయం కాలం శేషం దుష్కృతకర్మణామ్ । భుక్త్వా సుకృతభోగాయ యాతి పుణ్యవతాం పదమ్
తర్వాత, చెడు పనుల ఫలితాలు కొంతకాలం అనుభవించిన తరువాత, మంచి పనుల ఫలితాలను అనుభవించేందుకు, ధర్మవంతుల స్థితికి చేరుకుంటాడు.
తత్రోపరి విమానేషు లోకపాలపురేషు చ । మేరూపవనకుఞ్జేషు రమతే రమణీసఖః
అక్కడ, ఆకాశమందిరాలలోను, లోకపాలకుల నగరాలలోను, మెరుమలయపు తోటలలోను, తన ప్రియ స్త్రీలతో ఆనందంగా విహరిస్తాడు.
మన్దారదలదోలాసు పున్నాగగహనేషు చ । పారిజాతవనాగ్రేషు రమతే రమణీసఖః
మందారపువ్వుల దోళాలలోను, పున్నాగవనాలలోను, పారిజాత తోటల అంచుల్లోను, తన ప్రియ స్త్రీలతో సంతోషంగా విహరిస్తాడు.
సన్తానకవితానేషు పారిభద్రద్రుమేషు చ । కల్పపాదపకుఞ్జేషు రమతే రమణీసఖః
సంతానవృక్షాల కప్పు నీడలలోను, పారిభద్రవృక్షాల మధ్యలోను, కల్పవృక్షాల తోటలలోను, తన ప్రియ స్త్రీలతో ఆనందంగా విహరిస్తాడు.
యోగభూమిగతా యే యే మ్రియన్తే పురుషోత్తమాః । తే క్షీణదుష్కృతా మత్తా రమన్తే సురసద్మసు
యోగంలో స్థిరంగా ఉన్న మహాత్ములు, తమ పాపాలు పూర్తిగా నశించినవారు, పరమానందంలో మునిగి, దేవతల లోకాల్లో ఆనందంగా విహరిస్తారు.
స్వాస్తీర్ణకల్పతరుపల్లవసంస్తరేషు పుష్పావనద్ధమృదుహేమలతాలయేషు । సమ్యక్క్రియాస్ సురపురేషు సహాప్సరోభిర్ విద్యాధరాస్ సురతసారసుఖం రమన్తే
కల్పవృక్షాల మృదువైన ఆకులతో పరచిన మంచాలపై, పుష్పమాలలతో అలంకరించిన బంగారు మందిరాల్లో, విద్యాధరులు అప్సరసలతో కలిసి, దేవతల నగరాల్లో అన్ని కర్మలు సక్రమంగా నిర్వహిస్తూ, పరమానందాన్ని ఆస్వాదిస్తూ సంతోషంగా జీవిస్తారు.
ప్రత్యేకమ్ ఏవమ్ ఉదితḫ పృథక్సంసారషణ్డకః । ససురాసురపాతాలలోకాన్తరధరామ్బరః
ఇలా ప్రతి ఒక్క లోకవ్యవస్థ కూడా, దేవతలు, అసురులు, పాతాళాలు, భూమి, ఆకాశం అన్నీ కలిగి, వేరుగా ఏర్పడుతుంది.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాద్యా ఏవమ్ ఏవ గతాస్ స్థితిమ్ । సఙ్కల్పాత్మాన ఏవేమం సర్గసఙ్కల్పమ్ ఆశ్రితాః
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, రుద్రుడు మొదలైనవారు కూడా ఇలాగే తమ స్థితిని పొందుతారు. వారు సంకల్ప స్వరూపులై, ఈ సృష్టి సంకల్పాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉంటారు.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాదిḫ పూర్వమ్ ఏవ మనోమయీ । మాయేయమ్ ఉదితా మిథ్యా సర్గతా కల్పనాత్మికా
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు మొదలైనవారు ముందుగా మనస్సు ద్వారా కల్పించబడ్డవారు. ఈ మాయా ప్రపంచం అసత్యంగా పుట్టిన కల్పన మాత్రమే.
యద్ యద్ ఆలోక్యతే కిఞ్చిన్ మాయాయాస్ తద్ అసన్ నభః । అన్తరన్తరసారాత్మరమ్భాస్తమ్భా ఇవోదితాః
ఈ మాయలో ఏది కనిపించినా, ఎంత చిన్నదైనా అది ఖాళీ ఆకాశంలా అసత్యమే. అవి అంతర్గత శూన్యంలోంచి పుట్టిన స్తంభాల్లా వెలిసినవే.
సఙ్కల్పపురుషా ఏతే బ్రహ్మరుద్రేన్ద్రకాదయః । అసత్యాశ్ చైవ సత్యాశ్ చ చిత్త్వాచిత్త్వైర్ ఇహ స్థితాః
ఈ బ్రహ్మ, రుద్రుడు, ఇంద్రుడు మొదలైనవారు మనస్సు కల్పన వల్ల ఏర్పడినవారు. ఇక్కడ వారు మనస్సుతోనూ, లేకపోయినా కూడా, నిజమైనవారు మరియు అసత్యమైనవారు కూడా.
భూతం ప్రతి పృథగ్భూతస్ సర్గో వికసితస్ స్వయమ్ । సఙ్కల్పస్వప్నపురవన్ మనోరాజ్యవద్ ఆతతః
ప్రతి జీవికి వేరుగా, తనదైన సృష్టి తానే విస్తరించుకుంటుంది. అది మనస్సు కల్పన వల్ల కలగలిపిన కలల నగరం లేదా ఊహా రాజ్యం లాంటిది.
సర్వగత్వాచ్ చ చిద్ధాతోర్ మిథశ్ చానుభవభ్రమాత్ । సర్గేష్వ్ ఏతేషు సద్రూపాస్ సమస్తా భూతజాతయః
ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని జీవజాతులు, చైతన్యం అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉండడం వల్ల, పరస్పర అనుభవ భ్రమతో ఒకే స్వభావంగా కనిపిస్తాయి.
సమ్మిలన్తి మిథẖ కేచిన్ నిరావరణసంవిదః । సర్గాḫ పరిణమన్త్య్ అన్యే త్వ్ అపరస్పరవేదినః
కొంతమంది జీవులు పరస్పరం స్పష్టమైన జ్ఞానంతో కలిసిపోతారు; మరికొంతమంది సృష్టిలో మార్పులకు లోనైనా, ఒకరినొకరు తెలిసుకోరు.
కాకతాలీయవత్ కేచిత్ సర్గాస్ సర్గే పతన్త్య్ అపి । దేశమ్ అన్యమ్ ఇమం ప్రాప్తా వయమ్ ఇత్య్ ఏవ భావితాః
కొన్ని సృష్టులు, కాకి తాటి చెట్టు దగ్గర కలిసినట్టు యాదృచ్ఛికంగా, వేరే సృష్టుల్లోకి చేరిపోతాయి; 'మేము ఇంకొక చోటికి వచ్చాము' అని భావిస్తారు.
క్రమేణానేన హే రామ తే స్వప్నపురుషా అపి । సఙ్కల్పపురుషాశ్ చైవ సత్యాశ్ చిత్త్వాద్ అఖణ్డితాత్
ఓ రామా, ఈ విధంగా, కలలో కనిపించే మనుషులు, ఆలోచనల ద్వారా ఏర్పడిన మనుషులు కూడా నిజమైనవారే, ఎందుకంటే చైతన్యం ఎప్పుడూ విభజించబడదు.
చిద్ఘనం చిత్త్వసారత్వాచ్ చిత్త్వమ్ ఏవావతిష్ఠతే । నాస్య విఘ్నో న వేధో ఽస్తి నాన్యతా న చ నాశితా
చైతన్యం ఘనంగా ఉండి, మనస్సుకు మూలంగా ఉన్నందున, చివరకు మనస్సే మిగిలిపోతుంది. దీనికి ఎలాంటి అడ్డంకి లేదు, విడిపోవడం లేదు, వేరుగా ఉండడం లేదు, నశించడమూ లేదు.
సఙ్కల్పపురుషాస్ సత్యాస్ సత్యాశ్ చ స్వప్నవిభ్రమాః । వర్తమానార్థకారిత్వాన్ నేహ కిఞ్చిద్ అసన్మయమ్
మనసులో ఊహించబడిన వ్యక్తులు నిజంగానే ఉన్నట్టే, కలలో వచ్చే భ్రమలు కూడా నిజమే. ఎందుకంటే ఇవి ప్రస్తుతంలో ఫలితాలు కలిగిస్తాయి కాబట్టి, ఇక్కడ అసత్యమైనది ఏదీ లేదు.