ముహూర్తే సుచిరం కాలమ్ అశరీరశ్ శరీరకమ్ । చినోతి పశ్యత్య్ అభ్యేతి జీవస్ స్వప్నం భవాన్ ఇవ
ఒక క్షణంలోనైనా, లేక చాలాకాలం తర్వాతైనా, దేహం లేని జీవుడు తనకు ఒక శరీరాన్ని సృష్టించి, దాన్ని చూచి, లోనికి ప్రవేశిస్తాడు. ఇది మనిషి కలలోకి వెళ్లినట్టు ఉంటుంది.
అశ్రేష్ఠయా వాసనయా దుష్టాత్మఫలవాన్ అహమ్ । దుẖఖవాన్ అధమో జాత ఇతి పశ్యతి జీవకః
తక్కువమైన వాసనలతో, చెడు మనసు ఫలితంగా, ఆ జీవుడు తాను బాధతో, దిగజారినవాడినని చూస్తాడు.
ప్రధానయా వాసనయా ప్రధానఫలవాన్ అహమ్ । జాతḫ ప్రధాన ఏవేతి చినోత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
ప్రధానమైన వాసనలతో, వాటి ముఖ్యమైన ఫలితాలతో, ఆత్మ తాను ముఖ్యమైన స్థితిలో పుట్టినవాడినని తనంతట తానే గుర్తిస్తుంది.
జీవ ఏవమ్ అదేహో ఽపి సదేహత్వమ్ ఉపాగతః । దేశకాలక్రమప్రౌఢం పరలోకం ప్రపశ్యతి
ఈ విధంగా, దేహం లేకపోయినా జీవుడు దేహాన్ని పొందినట్టు అవుతాడు. దేశకాల పరంపర వల్ల పరలోకాన్ని కూడా స్పష్టంగా చూస్తాడు.
అయం స పరలోకో మే ధర్మరాజనరా ఇమే । అయం నీతో ఽస్మి నేయో ఽయం మమేదం తత్త్వమ్ ఈహితమ్
ఇది నాకు పరలోకం, వీరే ధర్మరాజులూ, ఇక్కడ నన్ను తీసుకొచ్చారు, ఇంకొకరిని తీసుకురావాలి. ఇది నాది, ఇదే నేను కోరుకున్న నిజం.
పరలోకభువస్ త్వ్ ఏతాస్ సత్యం వచ్మి పురాకృతమ్ । పృష్టో ఽస్మ్య్ అయం ధర్మభృతా చ్ఛాయేయం మమ సాక్షిణీ
వీటే పరలోకంలో ఉన్న లోకాలు, నేను నిజం చెబుతున్నాను—మునుపు చేసిన పనుల గురించి. నన్ను ధర్మాన్ని పాటించే వారు ప్రశ్నిస్తున్నారు, ఈ నీడ నాకు సాక్షిగా ఉంది.
సుకృతం దుష్కృతం చేదం కర్మ మే పురతస్ స్థితమ్ । అయం నీతో ఽస్మి గచ్ఛామి స్వర్గం నరకమ్ ఏవ వా
నా మంచి చెడు పనులు నా ముందే ఉన్నాయి. ఇక్కడ నన్ను తీసుకొచ్చారు, నేను స్వర్గానికైనా నరకానికైనా వెళ్తాను.
ఏవమ్ప్రత్యయవాఞ్ జీవో దీర్ఘం సంసృతివిభ్రమమ్ । సమ్పశ్యతి క్షణేనైవ సంవత్సరశతేన చ
ఇలా నమ్మకం కలిగిన జీవుడు, ఈ సంసార భ్రమను ఒక్క క్షణంలోనైనా, వంద సంవత్సరాలపాటినైనా చూస్తూ ఉంటాడు.
ఏష దుẖఖమహాషణ్డో వాసనాబీజకోటరాత్ । అహమ్ ఇత్య్ ఆత్మనో వ్యక్తం దుర్జాతాద్ ఉపజాయతే
ఈ బాధల అరణ్యం, మనసులో దాగిన వాసనల విత్తానపు లోపల నుండి, 'నేనేను' అనే భావంతో, చెడు మూలం వల్ల స్పష్టంగా ఉద్భవిస్తుంది.
నియోజితో ఽస్మ్య్ అయం దుẖఖే సుఖే వా యోజితో ఽస్మ్య్ అయమ్ । అయం మే వత్సరో యాత ఇదం వర్షశతం గతమ్
ఈ బాధలోకి నన్ను పంపించారు, లేదా ఈ సుఖంలో నన్ను కలిపారు; ఈ సంవత్సరం నాకు గడిచిపోయింది, ఈ వంద సంవత్సరాలు పోయాయి.
ఏతత్ తద్ దుష్కృతం భుక్తమ్ ఏతాస్ తాస్ స్వర్గసమ్పదః । యోన్యన్తరేషు తిష్ఠన్ హి స్థితో ఽస్మ్య్ అహమ్ ఇహ ద్రుమః
ఇది ఆ పాపం అనుభవించాను, ఇవే ఆ స్వర్గసంపదలు; ఇతర యోనుల్లో ఉండి, ఇప్పుడు నేను ఇక్కడ చెట్టుగా నిలిచాను.
స్థితాస్మీయమ్ అహం వల్లీ సమ్పన్నో ఽస్మీహ షణ్డకః । గర్దభో ఽయమ్ అహం జాతశ్ శుకో ఽయమ్ అహమ్ ఆస్థితః
ఇక్కడ నేను ఈ వల్లి రూపంలో నిలిచాను; ఇక్కడ నేను ఈ నపుంసక జంతువుగా సంపూర్ణుడనయ్యాను; ఈ గాడిదగా పుట్టాను; ఈ శుకపక్షిగా రూపం దాల్చాను.
మర్కటో ఽస్మీహ సమ్పన్నస్ సమ్పన్నో ఽస్మీహ తిత్తిరిః । ఋక్షో ఽస్మీహ వటో ఽస్మీహ మత్స్యో ఽస్మీహాథ కచ్ఛపః
ఇక్కడ నేను కోతి, ఇక్కడ నేను నెమలి, ఇక్కడ నేను ఎలుగు, ఇక్కడ నేను మర్రిచెట్టు, ఇక్కడ నేను చేప, ఇక్కడ నేను తాబేలు.
ఇహ వర్షశతం తిర్యగ్ ఇహ వర్షశతం తృణమ్ । ప్రాప్నోమి మానుషీం జాతిం నరో భూయో భవామ్య్ అహమ్
ఇక్కడ వంద సంవత్సరాలు నేను జంతువునిగా, ఇక్కడ వంద సంవత్సరాలు నేను గడ్డిపెంకగా ఉంటాను. తరువాత మానవ జన్మను పొందుతాను, మళ్లీ మనిషిగా అవుతాను.
పిణ్డదానాదిభిర్ బన్ధుకృత్యైస్ సత్పుత్రచేష్టితైః । క్షీణదుష్కృతసమ్పన్నో భవామి పురుషో ఽధునా
బంధువులు చేసిన పిండప్రదానం వంటి కర్మలతో, మంచి కుమారుడు చేసిన సత్కార్యాలతో, నా పాపాలు తరిగిపోతాయి. అప్పుడు నేను మళ్లీ మనిషిగా జన్మిస్తాను.
అయమ్ అస్యాస్ స్త్రియా గర్భే మాతుర్ అస్మి నియోజితః । గర్భమాసాష్టకే క్షీణే పితుర్ జాతో ఽస్మ్య్ అయం గృహే
ఈ స్త్రీ గర్భంలో నేను ప్రవేశించాను. ఎనిమిది నెలల గర్భధారణ పూర్తయ్యాక, తండ్రి ఇంట్లో నేను జన్మిస్తాను.
స్థితో ఽస్మ్య్ అయమ్ అహం బాలḫ ప్రాప్తో ఽస్మి నవయౌవనమ్ । అయం జరామ్ అహమ్ ఇతశ్ చిరాద్ అయమ్ అహం మృతః
ఇక్కడ నేను చిన్నవాడిని, అక్కడ యవ్వనాన్ని చేరుకున్నాను, ఇంకొక్కడ వృద్ధుడిని, చాలా కాలం తర్వాత మరణించినవాడిని.
ఇత్యాద్య్ అనుభవఞ్ జీవో నిజవిభ్రమజర్జరః । ఉహ్యతే వాసనావాత్యాపరావర్తైḫ పునḫ పునః
ఇలా ఎన్నో అనుభవాలు పొందుతూ, తన స్వంత మాయ వల్ల బలహీనపడిన జీవుడు, తిరిగి తగ్గని వాసనల గాలిలో మళ్లీ మళ్లీ కొట్టుకుపోతుంటాడు.
వాసనాబిలకల్లోలైర్ వివిధావర్తవృత్తిభిః । జీవతృణ్యాస్ స్ఫురన్తీమాస్ సంసారైకమహార్ణవే
వాసనల అలలు, రకరకాల ప్రవాహాల మధ్య జీవుడు ఒక గడ్డి తునకలా ఈ ఒక్క సంసార సముద్రంలో వణికిపోతుంటాడు.
జీవẖ క్వచిత్ సుషుప్తస్థẖ క్వచిత్ స్థావరతాజడః । క్వచిద్ వ్యాధిపరిమ్లానẖ క్వచిద్ ఆధిభిర్ ఆతురః
ఎక్కడో జీవుడు గాఢ నిద్రలో ఉంటాడు, ఇంకొక్కడ మొక్కలా స్థిరంగా, మరొక్కడ వ్యాధితో క్షీణించి, ఇంకొక్కడ మానసిక బాధలతో బాధపడుతుంటాడు.
సుఖీ దుẖఖీ భవో ఽభావో నరో నాగో ఽమరో ఽసురః । బకẖ కాకశ్ శుకశ్ శఙ్ఖస్ తిత్తిరిర్ హరిణో వృషః
సంతోషంగా ఉన్నవాడు, దుఃఖంగా ఉన్నవాడు, ఉన్నదీ, లేనిదీ, మనిషి, పాము, దేవుడు, రాక్షసుడు, బకపక్షి, కాకి, శుకపక్షి, శంఖం, టిట్టిరిపక్షి, జింక, ఎద్దు—
భవత్య్ అభవ్యతామ్ ఏత్య దుẖఖాద్ దుẖఖం భయాద్ భయమ్ । పతన్న్ ఆపాతరమ్యేషు రమతే భోగభస్మసు
ఒకసారి యోగ్యుడై, మరొకసారి అయోగ్యుడవై, ఒక దుఃఖం నుంచి మరొక దుఃఖానికి, ఒక భయం నుంచి మరొక భయానికి వెళుతూ, త్వరలో నశించిపోయే చిన్న ఆనందాల్లో తలదూర్చి ఆనందపడుతుంది.
అశరీరో నిరాకారస్ సఙ్కల్పాత్మామ్బరాస్పదః । పిశాచో ఽస్మీతి సంవిత్త్యా క్వచిద్ ధత్తే పిశాచతామ్
దేహం లేని, ఆకారం లేని, ఆలోచనలతో కూడిన, ఆకాశంలో తిరిగే అది, 'నేను పిశాచినే' అని భావించి, కొన్ని సార్లు పిశాచ స్థితిని కూడా పొందుతుంది.
యద్ యత్ సర్గే యథా రూఢం తత్ తథా తు నిషేవతే । జీవం సర్వాత్మకం తజ్జ్ఞమ్ అతజ్జ్ఞమ్ అపి వానఘ
సృష్టిలో ఏ రూపం ఎలా ఏర్పడిందో, జీవుడు అదే విధంగా ఆచరిస్తాడు. ఆ జీవుడు అన్నింటికీ మూలమైనవాడైనా, తెలియని వాడైనా, ఇంకేదైనా అయినా పరవాలేదు, పాపరహితుడా!
యక్షరక్షḫపిశాచాదిభావనాభ్రమభేదతః । జన్మనామ్ అత్ర సఙ్ఖ్యాం న కర్తుం మమ సమార్థతా
యక్షుడు, రాక్షసుడు, పిశాచుడు అని తప్పుడు ఊహల వల్ల నాకు ఎన్నో జన్మలు ఎత్తానో లెక్కపెట్టడం అసాధ్యం. అవన్నీ ఎన్నో విధాలుగా కలగలిపి ఉంటాయి.
పదార్థభావనామాత్రాద్ అతిదుẖఖపరమ్పరాః । అహన్తాత్మన ఉద్యన్తి సత్యాసత్యఘనభ్రమాః
వస్తువుల గురించి ఊహించడమే కారణంగా, నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, బలమైన మాయలు కలిగి, 'నేను' అనే భావనతో అనేక బాధల పరంపరలు పుట్టుకొస్తుంటాయి.
ఏవం ఖ ఏవ జాయన్తే ఖరూపాస్ సంసృతిభ్రమాః । న దేశకాలావరణం కుర్వన్త్య్ ఏతే మనాగ్ అపి
ఇలా, ఈ సంసార మాయలు ఖాళీ స్థలంలోనే పుట్టుకొస్తాయి. ఇవి స్థలం, కాలానికి ఏ మాత్రం పరిమితి పెట్టవు.
అనారతం సర్గపరమ్పరాణామ్ అరూపిణీనామ్ అథ రూపిణీనామ్ । జలద్రవానుక్రమసంస్థితానాం క్రాన్తో ఽస్మి ఖే ఖాత్మతయోదితానామ్
రూపం లేని, రూపం గల సృష్టులన్నీ, నీటి ప్రవాహాల్లా వరుసగా వస్తూ, ఖాళీ స్థలంలో ఆత్మ రూపంగా పుట్టినవన్నీ నేను దాటి వచ్చాను.
యోగభూమికయోత్క్రాన్తజీవితస్య శరీరిణః । భూమికాంశానుసారేణ క్షీయతే పూర్వదుష్కృతమ్
యోగమార్గంలో ఉన్న జీవుడు, సాధనలో ఎంత దూరం వెళ్లాడో దానికి అనుగుణంగా, గతంలో చేసిన చెడు పనుల ఫలితాలు తగ్గిపోతాయి.
పురాభూవమ్ అహం జన్తుర్ మృతో ఽహం తత్ర బన్ధుషు । చిరేణేహాహమ్ ఉత్పన్న ఇతి పశ్యత్య్ అసౌ తతః
"మునుపు నేను ఒక ప్రాణిగా ఉండేవాడిని; అప్పుడు బంధువుల మధ్య మరణించాను; చాలా కాలం తర్వాత ఇప్పుడు ఇక్కడ జన్మించాను" అని అతడు అనుభవిస్తాడు.