ప్రాణవాతాన్వితో జీవగన్ధో దేహసరోరుహమ్ । ప్రవిహాయ సముడ్డీనẖ కమ్ అప్య్ ఆకాశమ్ ఆగతః
ప్రాణవాయువు తోడుగా జీవగంధాన్ని తీసుకొని, ఆత్మ తన శరీరరూపమైన పద్మాన్ని వదిలిపెట్టి, ఎక్కడో ఒక ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతుంది.
ముహూర్తమ్ ఏకం సౌషుప్తీమ్ అవస్థామ్ అనుతిష్ఠతి । దేహభారం పరిత్యజ్య గాఢాం నిద్రామ్ ఉపాగతః
శరీరభారం వదిలేసిన ఆత్మ, కొంతసేపు లోతైన నిద్రలో ఉండి, గాఢమైన నిద్రలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
క్షణాత్ ప్రబోధమ్ ఆయాతస్ సతతాభ్యస్తయా స్వయా । ఆపూర్యతే వాసనయా సరిత్ఖాత ఇవామ్భసా
తన నిరంతర సాధన వల్ల, ఆత్మ ఒక్క క్షణంలోనే మేల్కొని, నది గట్టు నీటితో నిండినట్టు, వాసనలతో నిండిపోతుంది.
సంస్మృత్య స్వధియా సాధుస్ స స్వభావనయా తయా । వ్యోమ్ని వ్యోమవపుర్ యస్మింస్ తిష్ఠేత్ పుర్యష్టకాన్వితః
తన మనస్సుతో గుర్తు చేసుకుంటూ, తన స్వభావాన్ని అనుసరించి, ఆత్మ ఆకాశంలో, ఆకాశసదృశమైన రూపంతో, సూక్ష్మశరీరంతో అక్కడే నిలిచి ఉంటుంది.
న తు దూరే న నికటే వ్యోమ నేదం న చేతరత్ । కామ్ అప్య్ అవర్ణనాయోగ్యాం తామ్ ఆకాశదశాం విదుః
ఈ ఆకాశం దూరంలోనూ లేదు, దగ్గరలోనూ లేదు, ఇది ఇదే కాదు, మరేదీ కాదు. దీనికి ఎలాంటి లక్షణాలు చెప్పలేము. దీనిని వర్ణించలేని స్థితిగా తెలిసినవారు, దీనిని ఆకాశ స్థితి అంటారు.
తతస్ స జీవో వ్యోమ్న్య్ అత్ర ప్రాణవాతమయాత్మకః । శనైḫ ప్రాగ్భావమ్ ఆదత్తే మధౌ రసమ్ ఇవాఙ్కురః
తర్వాత, ఆ జీవుడు ఈ ఆకాశంలో ప్రాణవాయువు స్వభావంగా ఉండి, వసంతంలో మొక్క మొగ్గ రసం పీల్చినట్లు, తన పూర్వస్థితిని నెమ్మదిగా స్వీకరిస్తాడు.
భావనా యా సదాభ్యస్తా తామ్ ఏవ మరణావధౌ । స్మరఞ్ జీవో జహాతీమం భీమం భారం కలేవరమ్
ఎప్పుడూ అభ్యాసించిన ఆ ధ్యానాన్ని మరణ సమయంలో జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ, జీవుడు ఈ భయంకరమైన శరీర భారాన్ని వదిలిపెడతాడు.
యం యం భావం స్మరన్ దేహాత్ సదాభావితమ్ ఉత్ప్లుతః । తస్యైవ ఫలమ్ ఆప్నోతి స్వపౌరుషబలార్జితమ్
దేహాన్ని విడిచిపెడుతూ ఎప్పుడూ ధ్యానం చేసిన ఏ భావాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకుంటాడో, తన స్వశక్తితో సంపాదించిన ఫలితాన్ని అదే భావానికి అనుగుణంగా పొందుతాడు.
ఆదేహం యత్ సదాభ్యస్తం జీవేన తద్ అసౌ మృతౌ । సర్వాన్ భావాన్ అనాదృత్య స్మరతీదం కృతం మయా
ఈ శరీరంలో జీవుడు ఎప్పుడూ ఏది అలవాటుగా చేసాడో, మరణ సమయంలో అన్ని విషయాలను పక్కన పెట్టి, అదే నేను చేసాను అని గుర్తు చేసుకుంటాడు.
యుద్ధరాజ్యసురారామపాఠరోదనవిభ్రమాన్ । స్వకర్మఫలభీతో ఽసౌ నాగ్రస్థాన్ అపి పశ్యతి
తన చేసిన పనుల ఫలితాలను భయపడి, యుద్ధాలు, రాజ్యాలు, సుఖాలు, చదువులు, ఏడుపు, అయోమయాలు ఇలా గత జ్ఞాపకాల్లో మునిగి, తన ముందు ఉన్నవారిని కూడా చూడడంలేదు.
య ఆసన్నఫలో భావస్ స్వవశేనావశేన వా । సర్వభావోపమర్దేన స ఏవాగ్రే విలోక్యతే
ఏ భావం తన ఇష్టంతో అయినా లేదా అనుకోకుండా అయినా త్వరగా ఫలించబోతుందో, అన్ని ఇతర భావాలను మరిచిపెట్టి, అదే ముందుగా కనిపిస్తుంది.
శుభమ్ అస్తు మమేదానీం చిరం మాశుభమ్ అస్తు మే । ఆకీటామరమ్ ఆశైషా క్షీయతే న కదాచన
'ఇప్పుడు నాకు మేలు జరగాలి, చెడు చాలా కాలం వరకు రాకూడదు' అనే ఆశ చిన్న పురుగు నుండి దేవతల వరకు అందరిలోనూ ఉంటుంది; అది ఎప్పుడూ తగ్గదు.
క్షీయతే భావనైషాన్తẖ కేవలం విదితాత్మనః । ఆకాశవిశదశ్ శాన్తో జ్ఞḫ ప్రనిర్వాతి శామ్యతి
ఈ ఆశ స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవాడిలో మాత్రమే తగ్గిపోతుంది. ఆత్మజ్ఞాని ఆకాశంలా నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు. అతడు పూర్తిగా శాంతిని పొందినవాడై, విశ్రాంతి చెందుతాడు.
జడశ్ చేత్ తత్ పురో భావాన్ మృతౌ కాంశ్చిన్ న పశ్యతి । అజడశ్ చేత్ తదభ్యస్తైర్ భావైర్ ఆక్రమ్యతే ఽవశః
వాడు మూర్ఖుడైతే, మరణ సమయంలో తన ముందు ఏవైనా స్థితులను చూడడు. కానీ, వాడు మూర్ఖుడు కాకపోతే, తనకు అలవాటైన ఆ స్థితులు తప్పనిసరిగా అతడిని ఆక్రమిస్తాయి.
ఏవమ్ ఆకాశరూపో ఽసౌ జీవస్ సంవృతవాసనః । తం ముహూర్తం జడావస్థో యుగం యాతం ప్రపశ్యతి
ఇలా, ఈ జీవుడు ఆకాశ స్వరూపుడై, వాసనలతో కప్పబడి, ఒక క్షణం మూర్ఛావస్థలో యుగం గడిచిపోయినట్టు అనుభవిస్తాడు.
అభవం ప్రాగ్ అహం జన్తుర్ మృతస్ తత్రాస్మి బన్ధుషు । యుగమ్ అత్ర పరిక్షీణమ్ అభిపశ్యతి స క్షణాత్
నేను ముందు లేను, ఇప్పుడు మరణించి ఈ బంధువుల మధ్య ఉన్నాను అని ఆలోచిస్తాడు. ఆ క్షణంలోనే అక్కడ ఒక యుగం పూర్తయ్యిందని చూస్తాడు.
ముహూర్త ఏవ సఞ్జాతే స జీవో యుగనిశ్చయే । ఇహ జాతు ప్రవృత్తో ఽస్మి దేశ ఇత్య్ అవబుధ్యతే
ఒక క్షణం గడిచిన వెంటనే, ఆ జీవుడు—'ఇక్కడనే నేను ఇప్పుడు కార్యాన్ని మొదలు పెట్టాను' అని స్పష్టంగా తెలుసుకుంటాడు.
అభవం ప్రాగ్ అహం జన్తుర్ మృతస్ తత్రాస్మి బన్ధుషు । తతẖ కృతా మే స్వజనైḫ పిణ్డదానాదికాẖ క్రియాః
మునుపు నేను బంధువుల మధ్య మరణించిన ప్రాణిగా ఉన్నాను; తరువాత నా బంధువులు నాకు పిండప్రదానాది క్రియలు చేశారు.
తాభిర్ లబ్ధశరీరేణ మయా సుకృతదుష్కృతే । భుక్తే చిరతరం కాలం జాతో ఽస్మ్య్ అద్యేత్థమ్ ఉత్థితః
ఆ క్రియల వల్ల నాకు శరీరం లభించింది. నా పుణ్యపాప ఫలితాలతో చాలా కాలం అనుభవించాను; ఇప్పుడు ఇలా జన్మించి లేచాను.
ఇత్థం ముహూర్త ఏవాసౌ గతే ప్రత్యయవాన్ భవన్ । స్వవాసనానుసారేణ దేహమ్ ఆత్మని పశ్యతి
ఇలా, ఒక్క క్షణం గడిచిన వెంటనే అతడు నమ్మకంతో నిండిపోతాడు. తన స్వభావానికి అనుగుణంగా తనలోనే శరీరాన్ని చూస్తాడు.
ముహూర్తే సుచిరం కాలమ్ అశరీరశ్ శరీరకమ్ । చినోతి పశ్యత్య్ అభ్యేతి జీవస్ స్వప్నం భవాన్ ఇవ
ఒక క్షణంలోనైనా, లేక చాలాకాలం తర్వాతైనా, దేహం లేని జీవుడు తనకు ఒక శరీరాన్ని సృష్టించి, దాన్ని చూచి, లోనికి ప్రవేశిస్తాడు. ఇది మనిషి కలలోకి వెళ్లినట్టు ఉంటుంది.
అశ్రేష్ఠయా వాసనయా దుష్టాత్మఫలవాన్ అహమ్ । దుẖఖవాన్ అధమో జాత ఇతి పశ్యతి జీవకః
తక్కువమైన వాసనలతో, చెడు మనసు ఫలితంగా, ఆ జీవుడు తాను బాధతో, దిగజారినవాడినని చూస్తాడు.
ప్రధానయా వాసనయా ప్రధానఫలవాన్ అహమ్ । జాతḫ ప్రధాన ఏవేతి చినోత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
ప్రధానమైన వాసనలతో, వాటి ముఖ్యమైన ఫలితాలతో, ఆత్మ తాను ముఖ్యమైన స్థితిలో పుట్టినవాడినని తనంతట తానే గుర్తిస్తుంది.
జీవ ఏవమ్ అదేహో ఽపి సదేహత్వమ్ ఉపాగతః । దేశకాలక్రమప్రౌఢం పరలోకం ప్రపశ్యతి
ఈ విధంగా, దేహం లేకపోయినా జీవుడు దేహాన్ని పొందినట్టు అవుతాడు. దేశకాల పరంపర వల్ల పరలోకాన్ని కూడా స్పష్టంగా చూస్తాడు.
అయం స పరలోకో మే ధర్మరాజనరా ఇమే । అయం నీతో ఽస్మి నేయో ఽయం మమేదం తత్త్వమ్ ఈహితమ్
ఇది నాకు పరలోకం, వీరే ధర్మరాజులూ, ఇక్కడ నన్ను తీసుకొచ్చారు, ఇంకొకరిని తీసుకురావాలి. ఇది నాది, ఇదే నేను కోరుకున్న నిజం.
పరలోకభువస్ త్వ్ ఏతాస్ సత్యం వచ్మి పురాకృతమ్ । పృష్టో ఽస్మ్య్ అయం ధర్మభృతా చ్ఛాయేయం మమ సాక్షిణీ
వీటే పరలోకంలో ఉన్న లోకాలు, నేను నిజం చెబుతున్నాను—మునుపు చేసిన పనుల గురించి. నన్ను ధర్మాన్ని పాటించే వారు ప్రశ్నిస్తున్నారు, ఈ నీడ నాకు సాక్షిగా ఉంది.
సుకృతం దుష్కృతం చేదం కర్మ మే పురతస్ స్థితమ్ । అయం నీతో ఽస్మి గచ్ఛామి స్వర్గం నరకమ్ ఏవ వా
నా మంచి చెడు పనులు నా ముందే ఉన్నాయి. ఇక్కడ నన్ను తీసుకొచ్చారు, నేను స్వర్గానికైనా నరకానికైనా వెళ్తాను.
ఏవమ్ప్రత్యయవాఞ్ జీవో దీర్ఘం సంసృతివిభ్రమమ్ । సమ్పశ్యతి క్షణేనైవ సంవత్సరశతేన చ
ఇలా నమ్మకం కలిగిన జీవుడు, ఈ సంసార భ్రమను ఒక్క క్షణంలోనైనా, వంద సంవత్సరాలపాటినైనా చూస్తూ ఉంటాడు.
ఏష దుẖఖమహాషణ్డో వాసనాబీజకోటరాత్ । అహమ్ ఇత్య్ ఆత్మనో వ్యక్తం దుర్జాతాద్ ఉపజాయతే
ఈ బాధల అరణ్యం, మనసులో దాగిన వాసనల విత్తానపు లోపల నుండి, 'నేనేను' అనే భావంతో, చెడు మూలం వల్ల స్పష్టంగా ఉద్భవిస్తుంది.
నియోజితో ఽస్మ్య్ అయం దుẖఖే సుఖే వా యోజితో ఽస్మ్య్ అయమ్ । అయం మే వత్సరో యాత ఇదం వర్షశతం గతమ్
ఈ బాధలోకి నన్ను పంపించారు, లేదా ఈ సుఖంలో నన్ను కలిపారు; ఈ సంవత్సరం నాకు గడిచిపోయింది, ఈ వంద సంవత్సరాలు పోయాయి.