తృతీయేయమ్ అసంసఙ్గకారిణీ భవతారిణీ । అనయోదితయోదేతి భానుభాసేవ పద్మినీ
ఈ మూడవ స్థితి మనసులో అసక్తిని కలిగిస్తుంది, జనన మరణాల సముద్రం నుంచి విడిపించుతుంది. ఇది కలిగినప్పుడు, తదుపరి స్థితి కూడా పుష్పించడాన్ని కలిగిస్తుంది, ఎలాగో వెలుతురు పడినప్పుడు కమలపువ్వు వికసించునట్లు.
విజిత్యావగ్రహక్షోభదుర్దేశప్రముఖాన్ అరీన్ । సుసిక్తమూలా లతికా దదాత్య్ అవికలం ఫలమ్
మరుపు, కలత, అనుకూలం కాని పరిస్థితులు వంటి శత్రువులను జయించినప్పుడు, బాగా నీరు పోసిన వేరు ఉన్న వల్లి ఎలాంటి లోపం లేకుండా ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
అసంసక్తమతిర్ మౌనీ మదమాత్సర్యవర్జితః । వృష్టశారదమేఘాభో భవేద్ భవ్యస్ త్రిభూమికః
అసక్తి ఉన్న మనస్సుతో, మౌనంగా, అహంకారం, అసూయ లేకుండా ఉన్నవాడు, శరదృతువులో మేఘంలా, మూడు స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉన్న గొప్పవాడవుతాడు.
విదితాఖిలవేద్యస్య శాన్తసన్దేహసన్తతేః । నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన
ఈ లోకంలో తెలిసినదంతా తెలుసుకుని, సందేహాల ప్రవాహం శాంతించినవాడికి, చేసేదానివల్ల కానీ, చేయనివల్ల కానీ ఏదీ లాభపడదు.
తృతీయాం భూమికాం ప్రాప్తస్ సామాన్యాసఙ్గవాన్ ఇహ । విచరత్య్ అసమున్నద్ధḫ పరమ్ ఆకలయన్ పదమ్
మూడవ స్థితిని పొందినవాడు, ఈ లోకంలో సాధారణమైన బంధాలతోనే తిరుగుతూ, మనసులో ఎలాంటి కలత లేకుండా పరమ పదాన్ని ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు.
శ్రేష్ఠాసంసఙ్గవాన్ ఏష తృతీయే భూమికాపదే । భవతి ప్రోషితాశేషసఙ్కల్పకలనాస్పదే
ఈ మూడవ స్థితిలో, వాడు అత్యుత్తమమైన విరక్తిని కలిగి, అన్ని కల్పనల్ని పూర్తిగా వదిలేసి ఉంటాడు.
లగత్య్ అసంసక్తమతేర్ న కర్మఫలభావనా । వారీవ పద్మపత్త్రస్య రత్నస్యేవోపరఞ్జనా
ఎవరికి మనసు అసక్తిలేకుండా ఉంటుందో, వారికి కర్మఫలాల భావన ఉండదు. అది ఎలా అంటే, నీరు తామర ఆకు మీద అంటుకోదట, రంగు రత్నంపై పట్టుకోదట.
నిత్యాసంసక్తయా బుద్ధ్యా ప్రకృతం బహిర్ ఆచరన్ । అన్తర్ అక్షోభ ఏవాస్తే హృదయేనాపరాజితః
ఎప్పుడూ అసక్తిగా ఉండే బుద్ధితో, బయట ప్రపంచ విషయాల్లో పాల్గొంటూ, లోపల మాత్రం అతడు కలత రాకుండా, ఓడిపోని హృదయంతో స్థిరంగా ఉంటాడు.
ఏనామ్ అసంసఙ్గదశామ్ అవాప్య పతత్య్ అపీచ్ఛన్న్ ఇహ సంసృతిం నో । ఇచ్ఛా చ నోదేతి న రామ తే భో యోదేతి సా సత్త్వచమత్కృతిర్ హి
రామా, ఎవరైనా అసక్తి స్థితిని సాధించినవాడు, ఈ లోకంలోకి తిరిగి వచ్చినా, అతనికి దీనిపట్ల ఎలాంటి ఆసక్తి ఉండదు, ఏ కోరిక కూడా కలగదు. ఇదే నిజమైన స్వరూపం యొక్క ఆశ్చర్యం.
మూఢస్యాసత్కులోత్థస్య ప్రవృత్తస్య నరస్య చ । అప్రాప్తయోగసఙ్గస్య కథమ్ ఉత్తరణం భవేత్
మూఢుడైనవాడు, మంచి కుటుంబంలో పుట్టని వాడు, లోకవ్యవహారాల్లో మునిగిపోయినవాడు, యోగసంగతి లేనివాడు — ఇలాంటి వాడు ఎలా ఈ సంసారం నుండి బయటపడగలడు?
ఏకామ్ అథ ద్వితీయాం వా తృతీయాం చేతరాం చ వా । ఆరూఢస్య మృతస్య స్యాత్ కీదృశీ భగవన్ గతిః
భగవంతుడా, ఎవరికైనా మొదటి, రెండవ, మూడవ లేదా మరే ఇతర స్థాయికి చేరిన తర్వాత మరణం సంభవిస్తే, అతని గతి ఏవిధంగా ఉంటుంది?
మూఢస్యారూఢదోషస్య తావత్ సంసృతిర్ ఆతతా । యావజ్ జన్మాన్తరశతైశ్ కాకతాలీయయోగతః
మూఢత్వంతో ఉన్నవాడు, ఆధ్యాత్మిక స్థాయికి చేరని వాడు, వందల జన్మలు గడిచినా, యాదృచ్ఛికంగా ఎప్పుడైనా మోక్షం కలిగే వరకు, సంసారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
అథ వా సాధుసఙ్గత్యా ప్రవృత్తస్య నరస్య నో । ఉదేతి వైరాగ్యమతిర్ మరౌ పుష్పలతా యథా
లేదా, మంచి మనుషుల సాంగత్యంలో ఉన్నా, మనసులో విరక్తి కలిగే భావన desert లో పువ్వులు పూసే తాడిపల్లె ఎలా పెరగదో, అలాగే పుట్టదు.
వైరాగ్యమతిర్ ఏవం సా ప్రవృద్ధా భూమికాక్రమే । నియోజయతి సంసారే తటీమ్ ఇవ తరఙ్గిణీ
ఇలా విరక్తి భావన పెరిగితే, అది మనిషిని ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఒక్కొక్క దశ దాటి ముందుకు నడిపిస్తుంది, ఎలా అంటే, నది ఒడ్డున ఉన్న ప్రవాహాన్ని ఒడ్డునే పట్టుకుని పోవడం లాంటిది.
కేచిజ్ జన్మమహాయోగైర్ అప్య్ అలబ్ధవిచారణాః । అరఘట్టఘటీయన్త్రమ్ ఇవోర్ధ్వాధḫపరాస్ స్థితాః
కొంతమంది ఎన్నో జన్మల్లో ఎంత ప్రయత్నించినా, విచారణ కలగకుండా, నీటిగడియారంలో పైకీ క్రిందకీ తిరిగే భాగాల్లా, అర్థం లేకుండా తిరుగుతూనే ఉంటారు.
ప్రథమాం వేతరాం వాపి యోగభూమిం తు యో ఽభ్యసేత్ । ఆయుẖక్షయమ్ అవాప్నోతి పునḫపాశ్చాత్యజన్మనే
ఎవరైనా యోగ సాధనలో మొదటి దశ అయినా, ఇంకేదైనా దశ అయినా సాధన చేస్తే, వారి ఆయుష్కాలం పూర్తయ్యి, మళ్లీ జన్మించరు.
స తమ్ అభ్యస్తమ్ ఏవాన్తర్ బుద్ధౌ పరికరం వరమ్ । వహన్ యాతి మృతేḫ పార్శ్వం యథా స్రోతస్ సరిద్రయమ్
మనస్సులో సాధించిన మంచి లక్షణాలను మాత్రమే తీసుకుని, మనిషి మరణం తర్వాత తదుపరి స్థితికి చేరుకుంటాడు. ఇది నది ప్రవాహం సముద్రాన్ని చేరినట్టు ఉంటుంది.
తత్ర తైశ్ శుభసఙ్కల్పైḫ పవిత్రకలనాత్మకః । తాదృగ్గుణమయైర్ ఏవ మిత్రబన్ధుభిర్ అన్వితః
అక్కడ, పవిత్రమైన సంకల్పాలతో, అలాంటి మంచి లక్షణాలు ఉన్న స్నేహితులు, బంధువులతో కలిసి, మనిషి మంచి గుణాల రూపంలో ఉండిపోతాడు.
అదీనాత్మా జగద్భావాన్ అఖిలాన్ అపరామృశన్ । సంస్మరన్ పరయా భక్త్యా జగత్తరణకారణమ్
అవిశ్రాంతమైన మనస్సుతో, లోకంలోని అన్ని విషయాలను తాకకుండా, పరమ భక్తితో ఈ లోకసముద్రాన్ని దాటించేది ఏదో ఆ కారణాన్ని స్మరిస్తాడు.
సద్వాసనామనోరూపో విజహాతి శరీరకమ్ । వాతావధూననాధూతమ్ ఆమోదẖ కుసుమం యథా
మంచి వాసనల రూపాన్ని ధరించి, మనిషి తన శరీరాన్ని వదిలిపెడతాడు. ఇది గాలి ఊదినప్పుడు పరిమళభరితమైన పువ్వు విడిపోవడంలా ఉంటుంది.
ప్రాణవాతాన్వితో జీవగన్ధో దేహసరోరుహమ్ । ప్రవిహాయ సముడ్డీనẖ కమ్ అప్య్ ఆకాశమ్ ఆగతః
ప్రాణవాయువు తోడుగా జీవగంధాన్ని తీసుకొని, ఆత్మ తన శరీరరూపమైన పద్మాన్ని వదిలిపెట్టి, ఎక్కడో ఒక ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతుంది.
ముహూర్తమ్ ఏకం సౌషుప్తీమ్ అవస్థామ్ అనుతిష్ఠతి । దేహభారం పరిత్యజ్య గాఢాం నిద్రామ్ ఉపాగతః
శరీరభారం వదిలేసిన ఆత్మ, కొంతసేపు లోతైన నిద్రలో ఉండి, గాఢమైన నిద్రలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
క్షణాత్ ప్రబోధమ్ ఆయాతస్ సతతాభ్యస్తయా స్వయా । ఆపూర్యతే వాసనయా సరిత్ఖాత ఇవామ్భసా
తన నిరంతర సాధన వల్ల, ఆత్మ ఒక్క క్షణంలోనే మేల్కొని, నది గట్టు నీటితో నిండినట్టు, వాసనలతో నిండిపోతుంది.
సంస్మృత్య స్వధియా సాధుస్ స స్వభావనయా తయా । వ్యోమ్ని వ్యోమవపుర్ యస్మింస్ తిష్ఠేత్ పుర్యష్టకాన్వితః
తన మనస్సుతో గుర్తు చేసుకుంటూ, తన స్వభావాన్ని అనుసరించి, ఆత్మ ఆకాశంలో, ఆకాశసదృశమైన రూపంతో, సూక్ష్మశరీరంతో అక్కడే నిలిచి ఉంటుంది.
న తు దూరే న నికటే వ్యోమ నేదం న చేతరత్ । కామ్ అప్య్ అవర్ణనాయోగ్యాం తామ్ ఆకాశదశాం విదుః
ఈ ఆకాశం దూరంలోనూ లేదు, దగ్గరలోనూ లేదు, ఇది ఇదే కాదు, మరేదీ కాదు. దీనికి ఎలాంటి లక్షణాలు చెప్పలేము. దీనిని వర్ణించలేని స్థితిగా తెలిసినవారు, దీనిని ఆకాశ స్థితి అంటారు.
తతస్ స జీవో వ్యోమ్న్య్ అత్ర ప్రాణవాతమయాత్మకః । శనైḫ ప్రాగ్భావమ్ ఆదత్తే మధౌ రసమ్ ఇవాఙ్కురః
తర్వాత, ఆ జీవుడు ఈ ఆకాశంలో ప్రాణవాయువు స్వభావంగా ఉండి, వసంతంలో మొక్క మొగ్గ రసం పీల్చినట్లు, తన పూర్వస్థితిని నెమ్మదిగా స్వీకరిస్తాడు.
భావనా యా సదాభ్యస్తా తామ్ ఏవ మరణావధౌ । స్మరఞ్ జీవో జహాతీమం భీమం భారం కలేవరమ్
ఎప్పుడూ అభ్యాసించిన ఆ ధ్యానాన్ని మరణ సమయంలో జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ, జీవుడు ఈ భయంకరమైన శరీర భారాన్ని వదిలిపెడతాడు.
యం యం భావం స్మరన్ దేహాత్ సదాభావితమ్ ఉత్ప్లుతః । తస్యైవ ఫలమ్ ఆప్నోతి స్వపౌరుషబలార్జితమ్
దేహాన్ని విడిచిపెడుతూ ఎప్పుడూ ధ్యానం చేసిన ఏ భావాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకుంటాడో, తన స్వశక్తితో సంపాదించిన ఫలితాన్ని అదే భావానికి అనుగుణంగా పొందుతాడు.
ఆదేహం యత్ సదాభ్యస్తం జీవేన తద్ అసౌ మృతౌ । సర్వాన్ భావాన్ అనాదృత్య స్మరతీదం కృతం మయా
ఈ శరీరంలో జీవుడు ఎప్పుడూ ఏది అలవాటుగా చేసాడో, మరణ సమయంలో అన్ని విషయాలను పక్కన పెట్టి, అదే నేను చేసాను అని గుర్తు చేసుకుంటాడు.
యుద్ధరాజ్యసురారామపాఠరోదనవిభ్రమాన్ । స్వకర్మఫలభీతో ఽసౌ నాగ్రస్థాన్ అపి పశ్యతి
తన చేసిన పనుల ఫలితాలను భయపడి, యుద్ధాలు, రాజ్యాలు, సుఖాలు, చదువులు, ఏడుపు, అయోమయాలు ఇలా గత జ్ఞాపకాల్లో మునిగి, తన ముందు ఉన్నవారిని కూడా చూడడంలేదు.