కర్మస్వ్ అర్థేషు చిన్తాసు వాసనాస్వ్ ఆత్మతాసు చ । అవేదనమ్ అమగ్నత్వం శ్రేష్ఠాసంసఙ్గ ఉచ్యతే
కార్యాలలో, విషయాలలో, ఆలోచనల్లో, వాసనల్లో, లేదా స్వీయ భావనలో కూడా లీనమవకపోవడం, ప్రభావితమవకపోవడం — ఇదే అత్యుత్తమమైన అసక్తి అని అంటారు.
అజ్ఞానపఙ్కపీఠాయాం జ్ఞప్తిభూమౌ స్వభావతః । కాకతాలీయయోగాద్ వాక్షయాద్ వా సర్వకర్మణామ్
అజ్ఞానపు మట్టిలో పైగా ఉండే జ్ఞానభూమిపై, సహజంగా, కాకి తాటిపైన కూర్చునినట్టు యాదృచ్ఛికంగా లేదా కేవలం చూసినంత మాత్రాన, అన్ని క్రియలు జరుగుతుంటాయి.
సంవిజ్జలవిలాసాయాం విశద్దేహమృణాలకః । జాతో హృదయసద్వాప్యాం చిన్తాశఫరికాన్వితః
చైతన్యపు ఆటలో, ఎవరి శరీరం పద్మపు తాడిపోలా నిర్మలంగా ఉంటుందో, హృదయసరోవరంలో జన్మించి, ఆలోచనలు చిన్న చేపల్లా వెంట ఉంటాయి.
సన్తోషామోదమధురస్ సత్కార్యామలపల్లవః । చిత్తనాలాగ్రసంలీనో ఽవిఘ్నకణ్టకసఙ్కటః
సంతృప్తి పరిమళంతో మధురంగా, మంచిపనుల పవిత్ర ఆకులతో, మనస్సు తాడి చివరలో లీనమై, అడ్డంకుల ముల్లు పొదల మధ్య చిక్కుకుంటాడు.
వివేకపద్మో రూఢో ఽన్తర్ విచారార్కవికాసితః । ఫలం ఫలత్య్ అసంసఙ్గం తృతీయాం భూమికాం గతః
వివేకమనే పద్మం లోపల బలంగా పెరిగి, విచారణ సూర్యకాంతితో వికసించి, అసక్తి ఫలాన్ని ఇస్తుంది; ఇది మూడవ స్థాయికి చేరింది.
అసంసక్తమనా మౌనీ మునిర్ మదబహిష్కృతః । భవత్య్ అవిద్యమానాభస్ తృతీయాం భూమికామ్ ఇతః
అసక్తమైన మనసుతో, మౌనంగా, మదమయ్యే భావన లేకుండా ఉన్న ముని, మూడవ స్థాయిని చేరుకుని, కనిపించని వాడిగా మారిపోతాడు.
సమవాయాద్ విశుద్ధానాం సమత్వాద్ ధర్మకర్మణామ్ । కాకతాలీయయోగేన ప్రథమోదేతి భూమికా
శుభ్రమైన లక్షణాలు, మంచి పనులు సమానంగా ఉన్నప్పుడు, కాకి తాటి పండు మీద కూర్చున్నట్లు యాదృచ్ఛికంగా మొదటి స్థాయి ఉద్భవిస్తుంది.
భూమిḫ ప్రోదితమాత్రాన్తర్ అమృతాఙ్కురికైవ సా । వివేకేనామ్బుసేకేన రక్ష్యా పాల్యాతి ధీమతా
ఈ స్థాయి ఒకసారి పుట్టిన తర్వాత, అమృతపు మొక్కను పోలి ఉంటుంది. దీనిని జ్ఞానజలంతో జాగ్రత్తగా పోషిస్తూ, తెలివిగలవాడు కాపాడాలి.
యేనాంశేనోల్లసత్య్ ఏషా విచారేణోదయం నయేత్ । తమ్ ఏవానుదినం యత్నాత్ కృషీవల ఇవాఙ్కురమ్
ఏ విధంగా ఇది మెరుస్తూ మొదలైందో, ఆ విచారణను ఉపయోగించి, రైతు మొక్కను రోజూ చూసుకుంటాడు కదా, అలా ప్రతిరోజూ శ్రద్ధతో దీన్ని అభివృద్ధి చేయాలి.
ఏషా హి పరిమృష్టాన్తర్ అన్యాసాం ప్రసవైకభూః । పత్త్రాణామ్ అఙ్కుర ఇవ తద్రూఢో ఽన్యాసు రోహతి
ఇది లోపల బాగా పండినప్పుడు, మిగతా వాటి జననానికి ఒకే మూలంగా మారుతుంది. మొక్కలో మొగ్గ వచ్చిన తర్వాత ఆకులు పుట్టినట్లు, ఇది బలపడినప్పుడు మిగతా వాటి అభివృద్ధి కూడా జరుగుతుంది.
తృతీయేయమ్ అసంసఙ్గకారిణీ భవతారిణీ । అనయోదితయోదేతి భానుభాసేవ పద్మినీ
ఈ మూడవ స్థితి మనసులో అసక్తిని కలిగిస్తుంది, జనన మరణాల సముద్రం నుంచి విడిపించుతుంది. ఇది కలిగినప్పుడు, తదుపరి స్థితి కూడా పుష్పించడాన్ని కలిగిస్తుంది, ఎలాగో వెలుతురు పడినప్పుడు కమలపువ్వు వికసించునట్లు.
విజిత్యావగ్రహక్షోభదుర్దేశప్రముఖాన్ అరీన్ । సుసిక్తమూలా లతికా దదాత్య్ అవికలం ఫలమ్
మరుపు, కలత, అనుకూలం కాని పరిస్థితులు వంటి శత్రువులను జయించినప్పుడు, బాగా నీరు పోసిన వేరు ఉన్న వల్లి ఎలాంటి లోపం లేకుండా ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
అసంసక్తమతిర్ మౌనీ మదమాత్సర్యవర్జితః । వృష్టశారదమేఘాభో భవేద్ భవ్యస్ త్రిభూమికః
అసక్తి ఉన్న మనస్సుతో, మౌనంగా, అహంకారం, అసూయ లేకుండా ఉన్నవాడు, శరదృతువులో మేఘంలా, మూడు స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉన్న గొప్పవాడవుతాడు.
విదితాఖిలవేద్యస్య శాన్తసన్దేహసన్తతేః । నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన
ఈ లోకంలో తెలిసినదంతా తెలుసుకుని, సందేహాల ప్రవాహం శాంతించినవాడికి, చేసేదానివల్ల కానీ, చేయనివల్ల కానీ ఏదీ లాభపడదు.
తృతీయాం భూమికాం ప్రాప్తస్ సామాన్యాసఙ్గవాన్ ఇహ । విచరత్య్ అసమున్నద్ధḫ పరమ్ ఆకలయన్ పదమ్
మూడవ స్థితిని పొందినవాడు, ఈ లోకంలో సాధారణమైన బంధాలతోనే తిరుగుతూ, మనసులో ఎలాంటి కలత లేకుండా పరమ పదాన్ని ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు.
శ్రేష్ఠాసంసఙ్గవాన్ ఏష తృతీయే భూమికాపదే । భవతి ప్రోషితాశేషసఙ్కల్పకలనాస్పదే
ఈ మూడవ స్థితిలో, వాడు అత్యుత్తమమైన విరక్తిని కలిగి, అన్ని కల్పనల్ని పూర్తిగా వదిలేసి ఉంటాడు.
లగత్య్ అసంసక్తమతేర్ న కర్మఫలభావనా । వారీవ పద్మపత్త్రస్య రత్నస్యేవోపరఞ్జనా
ఎవరికి మనసు అసక్తిలేకుండా ఉంటుందో, వారికి కర్మఫలాల భావన ఉండదు. అది ఎలా అంటే, నీరు తామర ఆకు మీద అంటుకోదట, రంగు రత్నంపై పట్టుకోదట.
నిత్యాసంసక్తయా బుద్ధ్యా ప్రకృతం బహిర్ ఆచరన్ । అన్తర్ అక్షోభ ఏవాస్తే హృదయేనాపరాజితః
ఎప్పుడూ అసక్తిగా ఉండే బుద్ధితో, బయట ప్రపంచ విషయాల్లో పాల్గొంటూ, లోపల మాత్రం అతడు కలత రాకుండా, ఓడిపోని హృదయంతో స్థిరంగా ఉంటాడు.
ఏనామ్ అసంసఙ్గదశామ్ అవాప్య పతత్య్ అపీచ్ఛన్న్ ఇహ సంసృతిం నో । ఇచ్ఛా చ నోదేతి న రామ తే భో యోదేతి సా సత్త్వచమత్కృతిర్ హి
రామా, ఎవరైనా అసక్తి స్థితిని సాధించినవాడు, ఈ లోకంలోకి తిరిగి వచ్చినా, అతనికి దీనిపట్ల ఎలాంటి ఆసక్తి ఉండదు, ఏ కోరిక కూడా కలగదు. ఇదే నిజమైన స్వరూపం యొక్క ఆశ్చర్యం.
మూఢస్యాసత్కులోత్థస్య ప్రవృత్తస్య నరస్య చ । అప్రాప్తయోగసఙ్గస్య కథమ్ ఉత్తరణం భవేత్
మూఢుడైనవాడు, మంచి కుటుంబంలో పుట్టని వాడు, లోకవ్యవహారాల్లో మునిగిపోయినవాడు, యోగసంగతి లేనివాడు — ఇలాంటి వాడు ఎలా ఈ సంసారం నుండి బయటపడగలడు?
ఏకామ్ అథ ద్వితీయాం వా తృతీయాం చేతరాం చ వా । ఆరూఢస్య మృతస్య స్యాత్ కీదృశీ భగవన్ గతిః
భగవంతుడా, ఎవరికైనా మొదటి, రెండవ, మూడవ లేదా మరే ఇతర స్థాయికి చేరిన తర్వాత మరణం సంభవిస్తే, అతని గతి ఏవిధంగా ఉంటుంది?
మూఢస్యారూఢదోషస్య తావత్ సంసృతిర్ ఆతతా । యావజ్ జన్మాన్తరశతైశ్ కాకతాలీయయోగతః
మూఢత్వంతో ఉన్నవాడు, ఆధ్యాత్మిక స్థాయికి చేరని వాడు, వందల జన్మలు గడిచినా, యాదృచ్ఛికంగా ఎప్పుడైనా మోక్షం కలిగే వరకు, సంసారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
అథ వా సాధుసఙ్గత్యా ప్రవృత్తస్య నరస్య నో । ఉదేతి వైరాగ్యమతిర్ మరౌ పుష్పలతా యథా
లేదా, మంచి మనుషుల సాంగత్యంలో ఉన్నా, మనసులో విరక్తి కలిగే భావన desert లో పువ్వులు పూసే తాడిపల్లె ఎలా పెరగదో, అలాగే పుట్టదు.
వైరాగ్యమతిర్ ఏవం సా ప్రవృద్ధా భూమికాక్రమే । నియోజయతి సంసారే తటీమ్ ఇవ తరఙ్గిణీ
ఇలా విరక్తి భావన పెరిగితే, అది మనిషిని ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఒక్కొక్క దశ దాటి ముందుకు నడిపిస్తుంది, ఎలా అంటే, నది ఒడ్డున ఉన్న ప్రవాహాన్ని ఒడ్డునే పట్టుకుని పోవడం లాంటిది.
కేచిజ్ జన్మమహాయోగైర్ అప్య్ అలబ్ధవిచారణాః । అరఘట్టఘటీయన్త్రమ్ ఇవోర్ధ్వాధḫపరాస్ స్థితాః
కొంతమంది ఎన్నో జన్మల్లో ఎంత ప్రయత్నించినా, విచారణ కలగకుండా, నీటిగడియారంలో పైకీ క్రిందకీ తిరిగే భాగాల్లా, అర్థం లేకుండా తిరుగుతూనే ఉంటారు.
ప్రథమాం వేతరాం వాపి యోగభూమిం తు యో ఽభ్యసేత్ । ఆయుẖక్షయమ్ అవాప్నోతి పునḫపాశ్చాత్యజన్మనే
ఎవరైనా యోగ సాధనలో మొదటి దశ అయినా, ఇంకేదైనా దశ అయినా సాధన చేస్తే, వారి ఆయుష్కాలం పూర్తయ్యి, మళ్లీ జన్మించరు.
స తమ్ అభ్యస్తమ్ ఏవాన్తర్ బుద్ధౌ పరికరం వరమ్ । వహన్ యాతి మృతేḫ పార్శ్వం యథా స్రోతస్ సరిద్రయమ్
మనస్సులో సాధించిన మంచి లక్షణాలను మాత్రమే తీసుకుని, మనిషి మరణం తర్వాత తదుపరి స్థితికి చేరుకుంటాడు. ఇది నది ప్రవాహం సముద్రాన్ని చేరినట్టు ఉంటుంది.
తత్ర తైశ్ శుభసఙ్కల్పైḫ పవిత్రకలనాత్మకః । తాదృగ్గుణమయైర్ ఏవ మిత్రబన్ధుభిర్ అన్వితః
అక్కడ, పవిత్రమైన సంకల్పాలతో, అలాంటి మంచి లక్షణాలు ఉన్న స్నేహితులు, బంధువులతో కలిసి, మనిషి మంచి గుణాల రూపంలో ఉండిపోతాడు.
అదీనాత్మా జగద్భావాన్ అఖిలాన్ అపరామృశన్ । సంస్మరన్ పరయా భక్త్యా జగత్తరణకారణమ్
అవిశ్రాంతమైన మనస్సుతో, లోకంలోని అన్ని విషయాలను తాకకుండా, పరమ భక్తితో ఈ లోకసముద్రాన్ని దాటించేది ఏదో ఆ కారణాన్ని స్మరిస్తాడు.
సద్వాసనామనోరూపో విజహాతి శరీరకమ్ । వాతావధూననాధూతమ్ ఆమోదẖ కుసుమం యథా
మంచి వాసనల రూపాన్ని ధరించి, మనిషి తన శరీరాన్ని వదిలిపెడతాడు. ఇది గాలి ఊదినప్పుడు పరిమళభరితమైన పువ్వు విడిపోవడంలా ఉంటుంది.