భోగా విషమసమ్భోగా భోగా ఇవ ఫణావతామ్ । నాహమ్ ఏతేషు నైతే మే జాగర్మ్య్ ఆత్మని శాన్తధీః
ఈ అనుభవాలు నిశ్చయంగా లేవు, పాముల ఆనందాల్లా ప్రమాదకరంగా ఉంటాయి. నేను వాటిలో లేను, అవి నాకవీ కావు. నా మనసు లోపలే ప్రశాంతంగా ఉంది, ఏదీ కదలదు.
భోగా భవమహారోగాస్ సమ్పదḫ పరమాపదః । వియోగా ఏవ సంయోగా ఆధయో వ్యాధయో ధియః
ఈ అనుభవాలే జన్మమరణాల మహారోగం. సంపదలు గొప్ప అపాయమే. వేరుపడటమే నిజంగా కలిసినట్టే. బాధలు, వ్యాధులు అన్నీ మనసులోనే పుట్టేవి.
కాలẖ కవలనోద్యుక్తస్ సర్వభావాన్ అసన్మయాన్ । అప్య్ అత్తి విప్రలమ్భేన స్వాత్మానమ్ అపి మోహయన్
కాలం అన్నిటినీ మింగేందుకు సిద్ధంగా ఉంటుంది. అసత్యమైన వాటిని మాత్రమే కాదు, తనను తానే మాయచేసుకుని, దొంగతనంగా తనను తానే మింగేస్తుంది.
అప్య్ అసత్యాని సన్తీవ నాన్తవన్త్య్ అన్తవన్తి చ । చిద్రత్నరశ్మిజాలాని జగన్త్య్ అగణితాన్య్ అహో
అసత్యమైనవైనా, ఉన్నట్లే కనిపిస్తాయి. అవి అంతం కలిగినవే అయినా, అంతం లేనివల్లా అనిపిస్తాయి. అణువణువునా, చైతన్య మణి కిరణాల్లా, ఎన్నో లోకాలు విస్తరించి ఉండటం నిజంగా ఆశ్చర్యమే!
విచారేణ న లభ్యన్తే న సన్త్య్ అగ్రగతాన్య్ అలమ్ । జాగ్రతి స్వప్నదృష్టాని పురాణీవ స్థితాన్య్ అపి
విచారణచేసినా, అవి దొరకవు. ముందుకు పోయినవి అసలు లేవు. మేలులో, కలలో చూసినవి, పాతకాలపు వాటిలా మిగిలిపోతాయి.
సవాతవనవల్లీనాం ఛాయా ఇవ పునḫ పునః । అనారతవిలోలాని భవన్తి న భవన్తి చ
గాలి వీసే అడవిలో లతల నీడలా, అవి మళ్లీ మళ్లీ అలజడిగా మారుతుంటాయి. కొన్ని సార్లు ఉంటాయి, కొన్ని సార్లు ఉండవు.
అనాస్థయేతి భావానాం యద్ అభావనమ్ ఆన్తరమ్ । నాహం కర్తా న భోక్తేతి సామాన్యో ఽసావ్ అసఙ్గమః
విషయాల పట్ల మనసులో ఆసక్తి లేకపోవడాన్ని విరక్తి అంటారు. 'నేను చేయువాడిని కాదు, అనుభవించేవాడిని కాదు' అనే భావన, ఇది సాధారణంగా అనుసంధానం లేకపోవడమే.
న కర్తాస్మి న భోక్తాస్మి న వక్తాస్మి న యామి చ । ప్రసృతేహేశ్వరేచ్ఛేత్థం సామాన్యైవమ్ అసఙ్గతిః
నేను చేయువాడిని కాదు, అనుభవించేవాడిని కాదు, మాట్లాడేవాడిని కాదు, ఎక్కడికీ పోయేవాడిని కాదు. ప్రభువు సంకల్పం ప్రకారం ఇలాంటి సాధారణ విరక్తి కలుగుతుంది.
ఈశ్వరార్పణయా యద్ యత్ క్రియతే ముక్తవాసనమ్ । సామాన్యాసక్తితానామ తద్ ఆహుḫ పరమం పదమ్
ఎవరైనా విముక్తి భావంతో, ఏ పని అయినా పరమేశ్వరునికి అర్పణగా చేస్తే, అలాంటి సాధారణంగా అనుసంధానం లేని వారికి అది పరమ పదంగా చెప్పబడింది.
అసంసఙ్గో ఽయమ్ ఉక్తస్ తే సామాన్యో రఘునన్దన । ఇమం శ్రేష్ఠమ్ అసంసఙ్గం శృణు శ్రుతిరసాయనమ్
రఘువంశంలో వెలిగినవాడా! ఈ సాధారణ విరక్తి గురించి నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు అత్యుత్తమమైన విరక్తి, శ్రుతి అమృతాన్ని విను.
అనేన క్రమయోగేన సంయోగేన మహాత్మనామ్ । నియోగేన సతామ్ అన్తḫ ప్రయోగేణ స్వసంవిదామ్
ఈ విధంగా, గొప్ప మనస్సు కలిగినవారితో సత్సంగం ద్వారా, సజ్జనుల సూచనతో, మరియు తన స్వంత జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి, మనం ముందుకు సాగవచ్చు.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన తావద్ అభ్యాస ఉహ్యతే । కరామలకవద్ యావత్ సర్వసారో ఽనుభూయతే
తన శక్తితో, నిరంతర ప్రయత్నంతో, సాధనను కొనసాగిస్తూ, చివరకు అన్నిటి ములమైన సత్యాన్ని, చేతిలో ఉన్న ఫలంలా స్పష్టంగా అనుభవించగలుగుతాడు.
యా యోదేతి మనాగ్ ఇచ్ఛా తస్యాస్ తస్యా నిపాతనాత్ । పదమ్ ఆసాద్యతే సారం కయాచిన్ నాన్యయా ధియా
ఎంత చిన్న ఆశయమైనా, దాన్ని ఆ లక్ష్యానికి కేంద్రీకరించినప్పుడు, ఆ తపన ద్వారానే ములమైన స్థితిని పొందవచ్చు; వేరే ఆలోచనలతో కాదు.
దృష్టే సకలసీమాన్తే త్రిజగత్కణదీపకే । సంసారసరితḫ పారే సారే పరమకారణే
మూడు లోకాలలోని ప్రతి కణాన్ని ప్రకాశింపజేసే దృష్టి చివరికి, సంసారనదిని దాటి, ములమైన పరమకారణాన్ని చేరుకుంటుంది.
నాహం కర్తేశ్వరẖ కర్తా నాస్మి కర్తా న చేశ్వరః । నాయమ్ అస్మి న చాన్యో ఽహమ్ అహమ్ అస్మీతరశ్ చ వా
నేను చేసేవాడిని కాదు, అధిపతిని కాదు, నేను ఏ పని చేసే వాడిని కూడా కాదు. ఈ రూపాన్ని నేను కాదు, ఇంకొకరిని కూడా కాదు. 'నేనేను' అనే భావన కూడా నాలో లేదు.
కృత్వా దూరతరే నూనమ్ ఇతి శబ్దార్థభావనాః । యన్ మౌనమ్ ఆసితం శాన్తం శ్రేష్ఠాసంసఙ్గ ఉచ్యతే
నేను చేశాను, నేను దూరంగా ఉన్నాను వంటి మాటల అర్థాలన్నీ పక్కన పెట్టినప్పుడు, ఆ మౌనంగా, శాంతంగా ఉండే స్థితినే అత్యుత్తమ విరక్తి అంటారు.
యన్ నాన్తర్ నామ్బరే నాధో నోర్ధ్వే నాశాసు నావనౌ । న పదార్థే నాపదార్థే న జడే న చ చేతనే
అది లోపల లేదు, ఆకాశంలో లేదు, కింద లేదు, పై లేదు, దిక్కుల్లో లేదు, సముద్రంలో లేదు, వస్తువుల్లో లేదు, అవస్తువుల్లో లేదు, జడంలో లేదు, చైతన్యంలో లేదు.
ఆసితం భాసనం శాన్తమ్ అవాసనమ్ అభావనమ్ । అనాద్యన్తమ్ అజం కాన్తం తచ్ ఛ్రేష్ఠాసఙ్గ ఉచ్యతే
ఆ స్థితి ప్రకాశవంతంగా, శాంతంగా, ఆధారంలేకుండా, భావనలేకుండా, ఆదియంతాలేకుండా, జన్మించని, ప్రియమైనదిగా ఉంటుంది. దానినే అత్యుత్తమ విరక్తి అంటారు.
అచిత్తచేతనానన్దం సర్వభావాన్తరాసనమ్ । యద్ వసన్తాదిరసవత్ తచ్ ఛ్రేష్ఠాసఙ్గ ఉచ్యతే
మనస్సు, చైతన్యం, ఆనందం లేని, అన్ని జీవులలో అంతరంగా ఉండే, వసంతాదికాలాల సారం వలె ఉన్నదే, అత్యుత్తమమైన అసక్తి అని పిలవబడుతుంది.
అనిమజ్జనమ్ అర్థేషు భావనాభావనం హృది । అవేదనం సుఖాదీనామ్ అసంసఙ్గం పరం విదుః
విషయాలలో లీనమవకపోవడం, మనసులో కల్పన లేకపోవడం, సుఖం లేదా దుఃఖం అనిపించకపోవడం — ఇవే పరమాసక్తి అని చెప్పబడతాయి.
కర్మస్వ్ అర్థేషు చిన్తాసు వాసనాస్వ్ ఆత్మతాసు చ । అవేదనమ్ అమగ్నత్వం శ్రేష్ఠాసంసఙ్గ ఉచ్యతే
కార్యాలలో, విషయాలలో, ఆలోచనల్లో, వాసనల్లో, లేదా స్వీయ భావనలో కూడా లీనమవకపోవడం, ప్రభావితమవకపోవడం — ఇదే అత్యుత్తమమైన అసక్తి అని అంటారు.
అజ్ఞానపఙ్కపీఠాయాం జ్ఞప్తిభూమౌ స్వభావతః । కాకతాలీయయోగాద్ వాక్షయాద్ వా సర్వకర్మణామ్
అజ్ఞానపు మట్టిలో పైగా ఉండే జ్ఞానభూమిపై, సహజంగా, కాకి తాటిపైన కూర్చునినట్టు యాదృచ్ఛికంగా లేదా కేవలం చూసినంత మాత్రాన, అన్ని క్రియలు జరుగుతుంటాయి.
సంవిజ్జలవిలాసాయాం విశద్దేహమృణాలకః । జాతో హృదయసద్వాప్యాం చిన్తాశఫరికాన్వితః
చైతన్యపు ఆటలో, ఎవరి శరీరం పద్మపు తాడిపోలా నిర్మలంగా ఉంటుందో, హృదయసరోవరంలో జన్మించి, ఆలోచనలు చిన్న చేపల్లా వెంట ఉంటాయి.
సన్తోషామోదమధురస్ సత్కార్యామలపల్లవః । చిత్తనాలాగ్రసంలీనో ఽవిఘ్నకణ్టకసఙ్కటః
సంతృప్తి పరిమళంతో మధురంగా, మంచిపనుల పవిత్ర ఆకులతో, మనస్సు తాడి చివరలో లీనమై, అడ్డంకుల ముల్లు పొదల మధ్య చిక్కుకుంటాడు.
వివేకపద్మో రూఢో ఽన్తర్ విచారార్కవికాసితః । ఫలం ఫలత్య్ అసంసఙ్గం తృతీయాం భూమికాం గతః
వివేకమనే పద్మం లోపల బలంగా పెరిగి, విచారణ సూర్యకాంతితో వికసించి, అసక్తి ఫలాన్ని ఇస్తుంది; ఇది మూడవ స్థాయికి చేరింది.
అసంసక్తమనా మౌనీ మునిర్ మదబహిష్కృతః । భవత్య్ అవిద్యమానాభస్ తృతీయాం భూమికామ్ ఇతః
అసక్తమైన మనసుతో, మౌనంగా, మదమయ్యే భావన లేకుండా ఉన్న ముని, మూడవ స్థాయిని చేరుకుని, కనిపించని వాడిగా మారిపోతాడు.
సమవాయాద్ విశుద్ధానాం సమత్వాద్ ధర్మకర్మణామ్ । కాకతాలీయయోగేన ప్రథమోదేతి భూమికా
శుభ్రమైన లక్షణాలు, మంచి పనులు సమానంగా ఉన్నప్పుడు, కాకి తాటి పండు మీద కూర్చున్నట్లు యాదృచ్ఛికంగా మొదటి స్థాయి ఉద్భవిస్తుంది.
భూమిḫ ప్రోదితమాత్రాన్తర్ అమృతాఙ్కురికైవ సా । వివేకేనామ్బుసేకేన రక్ష్యా పాల్యాతి ధీమతా
ఈ స్థాయి ఒకసారి పుట్టిన తర్వాత, అమృతపు మొక్కను పోలి ఉంటుంది. దీనిని జ్ఞానజలంతో జాగ్రత్తగా పోషిస్తూ, తెలివిగలవాడు కాపాడాలి.
యేనాంశేనోల్లసత్య్ ఏషా విచారేణోదయం నయేత్ । తమ్ ఏవానుదినం యత్నాత్ కృషీవల ఇవాఙ్కురమ్
ఏ విధంగా ఇది మెరుస్తూ మొదలైందో, ఆ విచారణను ఉపయోగించి, రైతు మొక్కను రోజూ చూసుకుంటాడు కదా, అలా ప్రతిరోజూ శ్రద్ధతో దీన్ని అభివృద్ధి చేయాలి.
ఏషా హి పరిమృష్టాన్తర్ అన్యాసాం ప్రసవైకభూః । పత్త్రాణామ్ అఙ్కుర ఇవ తద్రూఢో ఽన్యాసు రోహతి
ఇది లోపల బాగా పండినప్పుడు, మిగతా వాటి జననానికి ఒకే మూలంగా మారుతుంది. మొక్కలో మొగ్గ వచ్చిన తర్వాత ఆకులు పుట్టినట్లు, ఇది బలపడినప్పుడు మిగతా వాటి అభివృద్ధి కూడా జరుగుతుంది.