అభ్యాసాజ్ జ్ఞానశాస్త్రాణాం కరణాత్ పుణ్యకర్మణామ్ । జన్తోర్ యథావద్ ఏవేయం వస్తుదృష్టిḫ ప్రసీదతి
జ్ఞానశాస్త్రాలను పదే పదే చదవడం, పుణ్యమైన పనులు చేయడం వల్ల మనిషికి నిజమైన వాస్తవాన్ని చూడగలిగే స్పష్టత కలుగుతుంది.
తృతీయాం భూమికాం ప్రాప్య బుద్ధో ఽనుభవతి స్వయమ్ । ద్విప్రకారమ్ అసంసఙ్గం తస్య భేదమ్ ఇమం శృణు
మూడవ స్థాయికి చేరుకున్నవాడు, రెండు విధాలైన అసంగతిని ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తాడు. వాటి మధ్య ఉన్న తేడాను ఇప్పుడు విను.
అసంసఙ్గస్య భగవన్ ప్రథమం బ్రూహి లక్షణమ్ । కథయిష్యసి మే పశ్చాద్ అస్యైవ ద్విప్రకారతామ్
భగవంతుడా, ముందుగా అసంగతికి లక్షణాలు చెప్పు. తర్వాత దాని రెండు విధాల గురించి వివరించు.
ద్విప్రకారత్వకథనప్రసఙ్గేనైవ లక్షణమ్ । అసంసక్తేశ్ శృణుతరాం దురితం యేన నశ్యతి
రెండు విధాల గురించి చెప్పే సందర్భంలో అసంగతికి లక్షణాలు మరింత స్పష్టంగా అవుతాయి. వాటిని విను, వాటి ద్వారా దురదృష్టం తొలగిపోతుంది.
ద్వివిధో ఽయమ్ అసంసఙ్గస్ సామాన్యశ్ శ్రేష్ఠ ఏవ చ । శృణు సామాన్యమ్ ఏవాదౌ స ఏవ శ్రైష్ఠ్యమ్ ఏష్యతి
ఈ అసక్తి రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — ఒకటి సాధారణం, మరొకటి ఉత్తమమైనది. ముందు ఈ సాధారణమైనదే విను; అదే చివరికి ఉత్తమమైనదికి దారి తీస్తుంది.
నాహం కర్తేశ్వరẖ కర్తా న కశ్చిద్ వాథ కో ఽపి వా । ఇత్య్ అమజ్జనమ్ అర్థేషు సామాన్యాసఙ్గనామకమ్
నేను చేయువాడిని కాదు, అధికారి కూడా కాదు, ఎవ్వరూ చేయువారు కారు — ఇలాంటి భావనతో విషయాలలో మునిగిపోకపోవడాన్ని సాధారణ అసక్తి అంటారు.
సమ్పద్యత ఇదం కిఞ్చిత్ కయాప్య్ ఏవేశ్వరేచ్ఛయా । భావనాభావనమ్ ఇతి సామాన్యాసఙ్గనామకమ్
ఏది జరిగినా, అది ఏదో ఒక దైవ సంకల్పంతో జరుగుతుంది; 'జరిగినా పరవాలేదు, జరగకపోయినా పరవాలేదు' అనే భావనను సాధారణ అసక్తి అంటారు.
అజో ఽహమ్ అవ్యయాత్మాహమ్ అనన్తో ఽహమ్ అనామయః । అకర్తాస్మీత్య్ అనిచ్ఛత్వం సామాన్యాసఙ్గనామకమ్
నేను జన్మించని వాడిని, నశించని స్వభావం కలవాడిని, అనంతుడిని, బాధలేని వాడిని, చేయువాడిని కాను — ఇలాంటి కోరికలేని స్థితిని సాధారణ అసక్తి అంటారు.
ఏవమ్ ఏవ ప్రవర్తన్తే ప్రేమాణి చ ధనాని చ । ఏవమ్ ఏవావహీయన్తే కస్య కేవాత్ర కర్తృతా
ఇలానే ప్రేమలు, ధనాలు కలుగుతాయి, మళ్లీ పోతాయి కూడా. ఇవన్నీ ఎలా వస్తాయో, ఎలా పోతాయో ఎవరికీ తెలియదు. ఇక్కడ ఎవరికీ నిజంగా చేయూత లేదు.
ఆపాతరమణీయాని విమర్దవిరసాని చ । కాకతాలీయయోగేన సుఖాన్య్ ఆయాన్తి యాన్తి చ
మొదట మధురంగా అనిపించే సుఖాలు, పోటీలో రుచి లేకుండా పోతాయి. ఇవి కాకి తాటి పండు కలిసినట్టు యాదృచ్ఛికంగా వచ్చి పోతుంటాయి.
భోగా విషమసమ్భోగా భోగా ఇవ ఫణావతామ్ । నాహమ్ ఏతేషు నైతే మే జాగర్మ్య్ ఆత్మని శాన్తధీః
ఈ అనుభవాలు నిశ్చయంగా లేవు, పాముల ఆనందాల్లా ప్రమాదకరంగా ఉంటాయి. నేను వాటిలో లేను, అవి నాకవీ కావు. నా మనసు లోపలే ప్రశాంతంగా ఉంది, ఏదీ కదలదు.
భోగా భవమహారోగాస్ సమ్పదḫ పరమాపదః । వియోగా ఏవ సంయోగా ఆధయో వ్యాధయో ధియః
ఈ అనుభవాలే జన్మమరణాల మహారోగం. సంపదలు గొప్ప అపాయమే. వేరుపడటమే నిజంగా కలిసినట్టే. బాధలు, వ్యాధులు అన్నీ మనసులోనే పుట్టేవి.
కాలẖ కవలనోద్యుక్తస్ సర్వభావాన్ అసన్మయాన్ । అప్య్ అత్తి విప్రలమ్భేన స్వాత్మానమ్ అపి మోహయన్
కాలం అన్నిటినీ మింగేందుకు సిద్ధంగా ఉంటుంది. అసత్యమైన వాటిని మాత్రమే కాదు, తనను తానే మాయచేసుకుని, దొంగతనంగా తనను తానే మింగేస్తుంది.
అప్య్ అసత్యాని సన్తీవ నాన్తవన్త్య్ అన్తవన్తి చ । చిద్రత్నరశ్మిజాలాని జగన్త్య్ అగణితాన్య్ అహో
అసత్యమైనవైనా, ఉన్నట్లే కనిపిస్తాయి. అవి అంతం కలిగినవే అయినా, అంతం లేనివల్లా అనిపిస్తాయి. అణువణువునా, చైతన్య మణి కిరణాల్లా, ఎన్నో లోకాలు విస్తరించి ఉండటం నిజంగా ఆశ్చర్యమే!
విచారేణ న లభ్యన్తే న సన్త్య్ అగ్రగతాన్య్ అలమ్ । జాగ్రతి స్వప్నదృష్టాని పురాణీవ స్థితాన్య్ అపి
విచారణచేసినా, అవి దొరకవు. ముందుకు పోయినవి అసలు లేవు. మేలులో, కలలో చూసినవి, పాతకాలపు వాటిలా మిగిలిపోతాయి.
సవాతవనవల్లీనాం ఛాయా ఇవ పునḫ పునః । అనారతవిలోలాని భవన్తి న భవన్తి చ
గాలి వీసే అడవిలో లతల నీడలా, అవి మళ్లీ మళ్లీ అలజడిగా మారుతుంటాయి. కొన్ని సార్లు ఉంటాయి, కొన్ని సార్లు ఉండవు.
అనాస్థయేతి భావానాం యద్ అభావనమ్ ఆన్తరమ్ । నాహం కర్తా న భోక్తేతి సామాన్యో ఽసావ్ అసఙ్గమః
విషయాల పట్ల మనసులో ఆసక్తి లేకపోవడాన్ని విరక్తి అంటారు. 'నేను చేయువాడిని కాదు, అనుభవించేవాడిని కాదు' అనే భావన, ఇది సాధారణంగా అనుసంధానం లేకపోవడమే.
న కర్తాస్మి న భోక్తాస్మి న వక్తాస్మి న యామి చ । ప్రసృతేహేశ్వరేచ్ఛేత్థం సామాన్యైవమ్ అసఙ్గతిః
నేను చేయువాడిని కాదు, అనుభవించేవాడిని కాదు, మాట్లాడేవాడిని కాదు, ఎక్కడికీ పోయేవాడిని కాదు. ప్రభువు సంకల్పం ప్రకారం ఇలాంటి సాధారణ విరక్తి కలుగుతుంది.
ఈశ్వరార్పణయా యద్ యత్ క్రియతే ముక్తవాసనమ్ । సామాన్యాసక్తితానామ తద్ ఆహుḫ పరమం పదమ్
ఎవరైనా విముక్తి భావంతో, ఏ పని అయినా పరమేశ్వరునికి అర్పణగా చేస్తే, అలాంటి సాధారణంగా అనుసంధానం లేని వారికి అది పరమ పదంగా చెప్పబడింది.
అసంసఙ్గో ఽయమ్ ఉక్తస్ తే సామాన్యో రఘునన్దన । ఇమం శ్రేష్ఠమ్ అసంసఙ్గం శృణు శ్రుతిరసాయనమ్
రఘువంశంలో వెలిగినవాడా! ఈ సాధారణ విరక్తి గురించి నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు అత్యుత్తమమైన విరక్తి, శ్రుతి అమృతాన్ని విను.
అనేన క్రమయోగేన సంయోగేన మహాత్మనామ్ । నియోగేన సతామ్ అన్తḫ ప్రయోగేణ స్వసంవిదామ్
ఈ విధంగా, గొప్ప మనస్సు కలిగినవారితో సత్సంగం ద్వారా, సజ్జనుల సూచనతో, మరియు తన స్వంత జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి, మనం ముందుకు సాగవచ్చు.
పౌరుషేణ ప్రయత్నేన తావద్ అభ్యాస ఉహ్యతే । కరామలకవద్ యావత్ సర్వసారో ఽనుభూయతే
తన శక్తితో, నిరంతర ప్రయత్నంతో, సాధనను కొనసాగిస్తూ, చివరకు అన్నిటి ములమైన సత్యాన్ని, చేతిలో ఉన్న ఫలంలా స్పష్టంగా అనుభవించగలుగుతాడు.
యా యోదేతి మనాగ్ ఇచ్ఛా తస్యాస్ తస్యా నిపాతనాత్ । పదమ్ ఆసాద్యతే సారం కయాచిన్ నాన్యయా ధియా
ఎంత చిన్న ఆశయమైనా, దాన్ని ఆ లక్ష్యానికి కేంద్రీకరించినప్పుడు, ఆ తపన ద్వారానే ములమైన స్థితిని పొందవచ్చు; వేరే ఆలోచనలతో కాదు.
దృష్టే సకలసీమాన్తే త్రిజగత్కణదీపకే । సంసారసరితḫ పారే సారే పరమకారణే
మూడు లోకాలలోని ప్రతి కణాన్ని ప్రకాశింపజేసే దృష్టి చివరికి, సంసారనదిని దాటి, ములమైన పరమకారణాన్ని చేరుకుంటుంది.
నాహం కర్తేశ్వరẖ కర్తా నాస్మి కర్తా న చేశ్వరః । నాయమ్ అస్మి న చాన్యో ఽహమ్ అహమ్ అస్మీతరశ్ చ వా
నేను చేసేవాడిని కాదు, అధిపతిని కాదు, నేను ఏ పని చేసే వాడిని కూడా కాదు. ఈ రూపాన్ని నేను కాదు, ఇంకొకరిని కూడా కాదు. 'నేనేను' అనే భావన కూడా నాలో లేదు.
కృత్వా దూరతరే నూనమ్ ఇతి శబ్దార్థభావనాః । యన్ మౌనమ్ ఆసితం శాన్తం శ్రేష్ఠాసంసఙ్గ ఉచ్యతే
నేను చేశాను, నేను దూరంగా ఉన్నాను వంటి మాటల అర్థాలన్నీ పక్కన పెట్టినప్పుడు, ఆ మౌనంగా, శాంతంగా ఉండే స్థితినే అత్యుత్తమ విరక్తి అంటారు.
యన్ నాన్తర్ నామ్బరే నాధో నోర్ధ్వే నాశాసు నావనౌ । న పదార్థే నాపదార్థే న జడే న చ చేతనే
అది లోపల లేదు, ఆకాశంలో లేదు, కింద లేదు, పై లేదు, దిక్కుల్లో లేదు, సముద్రంలో లేదు, వస్తువుల్లో లేదు, అవస్తువుల్లో లేదు, జడంలో లేదు, చైతన్యంలో లేదు.
ఆసితం భాసనం శాన్తమ్ అవాసనమ్ అభావనమ్ । అనాద్యన్తమ్ అజం కాన్తం తచ్ ఛ్రేష్ఠాసఙ్గ ఉచ్యతే
ఆ స్థితి ప్రకాశవంతంగా, శాంతంగా, ఆధారంలేకుండా, భావనలేకుండా, ఆదియంతాలేకుండా, జన్మించని, ప్రియమైనదిగా ఉంటుంది. దానినే అత్యుత్తమ విరక్తి అంటారు.
అచిత్తచేతనానన్దం సర్వభావాన్తరాసనమ్ । యద్ వసన్తాదిరసవత్ తచ్ ఛ్రేష్ఠాసఙ్గ ఉచ్యతే
మనస్సు, చైతన్యం, ఆనందం లేని, అన్ని జీవులలో అంతరంగా ఉండే, వసంతాదికాలాల సారం వలె ఉన్నదే, అత్యుత్తమమైన అసక్తి అని పిలవబడుతుంది.
అనిమజ్జనమ్ అర్థేషు భావనాభావనం హృది । అవేదనం సుఖాదీనామ్ అసంసఙ్గం పరం విదుః
విషయాలలో లీనమవకపోవడం, మనసులో కల్పన లేకపోవడం, సుఖం లేదా దుఃఖం అనిపించకపోవడం — ఇవే పరమాసక్తి అని చెప్పబడతాయి.