మదాభిమానమాత్సర్యలోభమోహాతిశాయితామ్ । బహిర్ అప్య్ ఆస్థితామ్ ఈషత్ త్యజత్య్ అహిర్ ఇవ త్వచమ్
అహంకారం, గర్వం, అసూయ, లోభం, మాయ ఇవన్నీ బయటకు వచ్చినా, పాము తన చర్మాన్ని వదిలేసినట్టు, అతడు తేలికగా వదిలిపెడతాడు.
చన్దనాగురుగన్ధీని వనితాలిఙ్గనాన్య్ అపి । అప్రార్థితోపయాతాని సేవతే స్వాన్య్ అనాదరమ్
చందనం, అగరు వంటి సుగంధాలు, లేదా ఆడవారి ఆలింగనాలు అనుకోకుండా వచ్చినా, వాటిని తనవిగా భావించకుండా, నిర్లక్ష్యంగా చూస్తాడు.
మాతృవత్ పరదారాణి పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్ । స్వాత్మవత్ సర్వభూతాని కారుణ్యేనాభిపశ్యతి
ఇతరుల భార్యలను తల్లి లా, ఇతరుల సంపదను మట్టిలా, అన్ని జీవులను తన ప్రాణంగా, దయతో చూస్తాడు.
యత్ కరోతి యద్ అశ్నాతి స్పన్దతే యద్ యద్ ఈహతే । తద్ ఆదౌ బుద్ధిభేదేన చిరం చారు పరీక్షతే
తాను చేసే పని, తినే ఆహారం, చేసే కదలిక, కోరుకునే విషయమేదైనా, మొదట స్పష్టమైన వివేచనతో, చాలా సేపు పరిశీలించి తీరుతాడు.
అవిచారాత్మకం నైతి న గచ్ఛతి న వక్తి చ । న దదాతి న చాదత్తే న చినోతి న చోపతి
ఆలోచన లేకుండా ఏ పనీ చేయడు, ఎక్కడికీ పోడు, ఏ మాటా చెప్పడు, ఎవరికీ ఏదీ ఇవ్వడు, ఎవరి దగ్గర నుంచి ఏదీ తీసుకోడు, ఏదీ కూడగట్టడు, ఏదీ చేరడు.
వ్యవహారానువృత్త్యర్థమ్ అవిరుద్ధం క్షణక్షయి । హర్షామర్షాంశమ్ ఆదత్తే గన్తేవాలాతకం నిశి
లోకంలో వ్యవహారం కోసం, హానికరం కాని, క్షణకాలమే ఉండే ఆనందం లేదా కోపం తక్కువగా స్వీకరిస్తాడు; రాత్రి ఒక పనివాడు దీపం తీసుకున్నట్టే.
దుర్దేశం దురధిష్ఠానం దుస్సఙ్గం దురుపాశ్రయమ్ । ఆలోక్యమ్ అపి దేహాది లిప్తం తృణమ్ ఇవోజ్ఝతి
చెడ్డ ప్రదేశం, చెడ్డ స్నేహితులు, చెడ్డ ఆధారాలు చూసినా, తన శరీరం మొదలైన వాటిపై ఉన్న మమకారాన్ని గడ్డి త్రునం వదిలేసినట్టు విడిచిపెడతాడు.
యద్ ఉదర్కహితం లోక్యం యద్ అనాధి గతభ్రమమ్ । తద్ ఏవ హరిణో వాతమ్ ఇవ మౌనీ విధావతి
చివరికి మేలు చేసే, భ్రమ లేని దేనైనా deer వానపట్ల పరిగెత్తినట్టు, మౌనీవాడు త్వరగా అనుసరిస్తాడు.
హారిహాసవిలాసాసు హావభావవతీషు చ । వీక్షతే భావినాశాసు స్త్రీషు శుష్కలతాస్వ్ ఇవ
హాస్యంతో, వినోదంతో, ఆకర్షణతో, భావాలతో నిండిన స్త్రీలను, తాము నశించిపోతారని తెలుసుకున్నవాడు ఎండిపోయిన లతలను చూసినట్టు చూస్తాడు.
ఇత్థమ్భూతమతిశ్ శాస్త్రం గురుసజ్జనసేవనాత్ । సరహస్యమ్ అశేషేణ యథావద్ అధిగచ్ఛతి
ఇలాంటి మనస్సు గురువులు, సజ్జనులు సేవచేసి, శాస్త్రాన్ని దాని అంతర్లీన రహస్యాలతో సహా పూర్తిగా, సరిగ్గా గ్రహిస్తుంది.
అసంసఙ్గాత్మికామ్ అన్యాం తృతీయాం యోగభూమికామ్ । తతḫ పతత్య్ అసౌ కాన్తḫ పుష్పశయ్యామ్ ఇవామలామ్
తర్వాత అతడు అసక్తితో కూడిన మూడవ యోగస్థితిలోకి, ప్రియమైనవాడు నిర్మలమైన పుష్పశయ్యపై పడుకునే విధంగా, ప్రవేశిస్తాడు.
దుర్వ్యాఖ్యామ్ అధికవ్యాఖ్యామ్ ఊనవ్యాఖ్యాం విహాయ ధీః । యథావచ్ ఛాస్త్రవాక్యార్థమ్ ఆదత్తే ఽస్యాత్ర పావనీ
పవిత్రమైన బుద్ధి, క్లిష్టమైన, అతిగా చెప్పిన, తక్కువగా చెప్పిన వ్యాఖ్యానాలను వదిలేసి, శాస్త్రవాక్యాల యథార్థార్థాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
ఫలత్య్ అత్రాస్య శాస్త్రార్థẖ కుర్వన్న్ అన్తర్ అసఙ్గతామ్ । శిక్షితస్ సూపకారస్య సమ్యక్ సూపో రసేష్వ్ ఇవ
ఇక్కడ, వేదాంతార్థాన్ని బాగా గ్రహించినవాడికి, లోపల అసక్తిని పెంపొందించుకుంటూ, అది ఫలంగా మారుతుంది. ఇది, నైపుణ్యం కలిగిన వంటకారుడు రుచుల్లో మంచి సూపు తయారుచేసినట్లు.
తాపసాశ్రమవిశ్రామైḫ పావనాధ్యాత్మసఙ్కథైః । శిలాశయ్యాసనాసీనో జరయత్య్ ఆయుర్ ఆతతమ్
తపోవనం లో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక సంభాషణల్లో పాల్గొంటూ, రాళ్లపై కూర్చుని లేదా పడుకుని, అతడు తన ఆయుష్షును నెమ్మదిగా గడిపేస్తాడు.
వనావనివిహారేణ చిత్తోపశమశోభినా । అసఙ్గసుఖసోమ్యేన కాలం నయతి నీతిమాన్
అటవీ ప్రదేశాల్లో సంచరిస్తూ, మనస్సు శాంతితో అలంకరించబడి, అసక్తి కలిగిన మృదువైన ఆనందాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, జ్ఞానవంతుడు తన కాలాన్ని సుఖంగా గడుపుతాడు.
న తథా రమయన్త్య్ ఏనం జ్యోత్స్నాప్రసరహాసినః । నివాసాẖ కుసుమాకీర్ణా యథా గిరిగుహాలయాః
చంద్రకాంతి పరచిన, పుష్పాలతో అలంకరించిన, నవ్వులతో నిండిన ఇళ్ళు అతనికి అంత ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అతడు నివసించే కొండ గుహలు మాత్రం అతడికి మరింత ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపణ్డితార్చనభోజనైః । అపరాహ్ణం క్షపయతి పూర్వాహ్ణం శ్రుతసజ్జనైః
ఆయన మధ్యాహ్నాన్ని దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, గురువులు, జ్ఞానులు, పండితులకు పూజలు చేసి, భోజనాలు పెట్టి గడిపిస్తాడు. ఉదయం learned మరియు మంచితనంతో ఉన్నవాళ్లతో కలిసి గడుపుతాడు.
అన్తరాన్తరసమ్పన్నధర్మ్యార్థోపార్జనక్రమః । సన్తోషామృతతృప్తాత్మా సాధ్వాచారేణ రాజతే
అవసరమైనప్పుడు ధర్మబద్ధంగా సంపాదించాల్సిన దారిని అనుసరిస్తూ, తృప్తి అనే అమృతంతో మనసు నిండిపోయి, మంచి ప్రవర్తనతో ప్రకాశిస్తాడు.
సరసీష్వ్ అచ్ఛతోయాసు ఫుల్లాసు నలినీషు చ । సరిత్సు బహుపుణ్యాసు వాపీషు చ నిమజ్జతి
స్పష్టమైన నీళ్ళు ఉన్న సరస్సుల్లో, వికసించిన తామర పూల చెరువుల్లో, పవిత్రమైన నదుల్లో, పుణ్యమైన బావుల్లో స్నానం చేస్తాడు.
ఆసన్నచన్ద్రకరకీర్ణసుధారసాసు పుష్పోపకారసమసోమ్యజలస్థలాసు । గుఞ్జద్గుహాసు రతమ్ ఏనమ్ అధిత్యకాసు వన్యాḫ ఫలైర్ ఉపచరన్తి మహానుభావమ్
చంద్రుని కిరణాలతో అమృతం జల్లుతున్న ప్రదేశాల్లో, పువ్వులతో అలంకరించబడిన మృదువైన నీటి ప్రాంతాల్లో, తేనెటీగలు మధురంగా గుంజుతున్న గుహల్లో, పర్వతపు ఒడిలో ఆనందంగా విహరిస్తున్న ఆ మహానుభావుడికి అడవి పండ్లు సేవగా అందుతాయి.
అభ్యాసాజ్ జ్ఞానశాస్త్రాణాం కరణాత్ పుణ్యకర్మణామ్ । జన్తోర్ యథావద్ ఏవేయం వస్తుదృష్టిḫ ప్రసీదతి
జ్ఞానశాస్త్రాలను పదే పదే చదవడం, పుణ్యమైన పనులు చేయడం వల్ల మనిషికి నిజమైన వాస్తవాన్ని చూడగలిగే స్పష్టత కలుగుతుంది.
తృతీయాం భూమికాం ప్రాప్య బుద్ధో ఽనుభవతి స్వయమ్ । ద్విప్రకారమ్ అసంసఙ్గం తస్య భేదమ్ ఇమం శృణు
మూడవ స్థాయికి చేరుకున్నవాడు, రెండు విధాలైన అసంగతిని ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తాడు. వాటి మధ్య ఉన్న తేడాను ఇప్పుడు విను.
అసంసఙ్గస్య భగవన్ ప్రథమం బ్రూహి లక్షణమ్ । కథయిష్యసి మే పశ్చాద్ అస్యైవ ద్విప్రకారతామ్
భగవంతుడా, ముందుగా అసంగతికి లక్షణాలు చెప్పు. తర్వాత దాని రెండు విధాల గురించి వివరించు.
ద్విప్రకారత్వకథనప్రసఙ్గేనైవ లక్షణమ్ । అసంసక్తేశ్ శృణుతరాం దురితం యేన నశ్యతి
రెండు విధాల గురించి చెప్పే సందర్భంలో అసంగతికి లక్షణాలు మరింత స్పష్టంగా అవుతాయి. వాటిని విను, వాటి ద్వారా దురదృష్టం తొలగిపోతుంది.
ద్వివిధో ఽయమ్ అసంసఙ్గస్ సామాన్యశ్ శ్రేష్ఠ ఏవ చ । శృణు సామాన్యమ్ ఏవాదౌ స ఏవ శ్రైష్ఠ్యమ్ ఏష్యతి
ఈ అసక్తి రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — ఒకటి సాధారణం, మరొకటి ఉత్తమమైనది. ముందు ఈ సాధారణమైనదే విను; అదే చివరికి ఉత్తమమైనదికి దారి తీస్తుంది.
నాహం కర్తేశ్వరẖ కర్తా న కశ్చిద్ వాథ కో ఽపి వా । ఇత్య్ అమజ్జనమ్ అర్థేషు సామాన్యాసఙ్గనామకమ్
నేను చేయువాడిని కాదు, అధికారి కూడా కాదు, ఎవ్వరూ చేయువారు కారు — ఇలాంటి భావనతో విషయాలలో మునిగిపోకపోవడాన్ని సాధారణ అసక్తి అంటారు.
సమ్పద్యత ఇదం కిఞ్చిత్ కయాప్య్ ఏవేశ్వరేచ్ఛయా । భావనాభావనమ్ ఇతి సామాన్యాసఙ్గనామకమ్
ఏది జరిగినా, అది ఏదో ఒక దైవ సంకల్పంతో జరుగుతుంది; 'జరిగినా పరవాలేదు, జరగకపోయినా పరవాలేదు' అనే భావనను సాధారణ అసక్తి అంటారు.
అజో ఽహమ్ అవ్యయాత్మాహమ్ అనన్తో ఽహమ్ అనామయః । అకర్తాస్మీత్య్ అనిచ్ఛత్వం సామాన్యాసఙ్గనామకమ్
నేను జన్మించని వాడిని, నశించని స్వభావం కలవాడిని, అనంతుడిని, బాధలేని వాడిని, చేయువాడిని కాను — ఇలాంటి కోరికలేని స్థితిని సాధారణ అసక్తి అంటారు.
ఏవమ్ ఏవ ప్రవర్తన్తే ప్రేమాణి చ ధనాని చ । ఏవమ్ ఏవావహీయన్తే కస్య కేవాత్ర కర్తృతా
ఇలానే ప్రేమలు, ధనాలు కలుగుతాయి, మళ్లీ పోతాయి కూడా. ఇవన్నీ ఎలా వస్తాయో, ఎలా పోతాయో ఎవరికీ తెలియదు. ఇక్కడ ఎవరికీ నిజంగా చేయూత లేదు.
ఆపాతరమణీయాని విమర్దవిరసాని చ । కాకతాలీయయోగేన సుఖాన్య్ ఆయాన్తి యాన్తి చ
మొదట మధురంగా అనిపించే సుఖాలు, పోటీలో రుచి లేకుండా పోతాయి. ఇవి కాకి తాటి పండు కలిసినట్టు యాదృచ్ఛికంగా వచ్చి పోతుంటాయి.