కదర్థలబ్ధాంల్ లభ్యాంశ్ చ తజ్జ్ఞాన్ అనుసరంశ్ చిరమ్ । యతẖ కుతశ్చిద్ ఆనీయ నిత్యం శాస్త్రాణ్య్ అవేక్షతే
ఎక్కడ దొరికినా, సులభంగా దొరికిన పుస్తకాలు గానీ, కష్టంగా దొరికిన పుస్తకాలు గానీ, వాటిని సంపాదించి, జ్ఞానులను అనుసరిస్తూ, ఎప్పుడూ శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేస్తూ ఉంటాడు.
వ్యాలాపధ్వంసనశిఖీ ధర్మాబ్దేశోచ్చకన్ధరః । స్నానదానతపోధ్యానవిభవాన్ అభివాఞ్ఛతి
అజ్ఞానాన్ని తొలగించే అగ్ని వంటి వాడై, ధర్మసాగరంలో ఎత్తుగా నిలబడి, స్నానం, దానం, తపస్సు, ధ్యానం వంటి సంపదలను కోరుకుంటాడు.
ప్రథమామ్ ఇత్య్ ఉపారుహ్య ద్వితీయామ్ ఆశ్రయేద్ బలాత్ । పురుషార్థాద్ ఋతే నాన్యా సఙ్కటోత్తరణే గతిః
మొదటి మెట్టును ఎక్కిన తరువాత, బలవంతంగా రెండవ మెట్టును ఆశ్రయించాలి. మనసులో ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా ప్రయత్నించకుండా, కష్టాలను దాటి పోవడానికి వేరే మార్గం లేదు.
ఏవం విచారవాన్ యస్ స్యాత్ సంసారోత్తరణం ప్రతి । స భూమికావాన్ ఇత్య్ ఉక్తశ్ శేషస్ త్వ్ ఆర్య ఇతి స్మృతః
ఇలా, సంసారాన్ని దాటి పోవడంలో విచారణ కలిగి ఉన్నవాడు మెట్లు సాధించినవాడిగా చెప్పబడతాడు. మిగతావారు కేవలం ఆర్యులు అని మాత్రమే పరిగణించబడతారు.
ఆర్యతాతుల్యతాం యాతా ప్రథమైకైవ భూమికా । భూమికానాం తు శేషాణామ్ ఆర్యతా దాస్యమ్ అర్హతి
మొదటి మెట్టు మాత్రమే ఆర్యతకు సమానంగా ఉంటుంది. మిగతా మెట్లు ఆర్యతకు సేవ చేయటానికి మాత్రమే యోగ్యమైనవి.
విచారనామ్నీమ్ ఇతరామ్ ఆగతో యోగభూమికామ్ । ఉదారమతిర్ ఆదత్తే స్వభావం మహతామ్ ఇతి
ఇతర యోగభూమిని, అంటే విచారణ అనే స్థాయిని చేరుకున్నవాడు, ఉదారమైన మనసుతో మహాత్ముల స్వభావాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
శ్రుతిస్మృతిసమాచారధారణాధ్యానకర్మణామ్ । ముఖ్యయా వ్యాఖ్యయా ఖ్యాతం శ్రయతి శ్రేష్ఠపణ్డితమ్
వేదాలు, స్మృతి, ఆచారం, జ్ఞాపకం, ధ్యానం, క్రియలు — వీటిని ముఖ్యంగా అర్థం చేసుకుని, వాటి సారాన్ని గ్రహించినవాడే గొప్ప పండితుడిగా గుర్తించబడతాడు.
ఇచ్ఛాకుతుకబన్ధేషు జయతీన్ద్రియశత్రుషు । ఆదేహం ప్రహరత్స్వ్ అన్తర్ వీరేష్వ్ ఇవ సుదారుణః
ఆసక్తి, ఆశ్చర్యం వంటి బంధాలలో చిక్కుకున్న ఇంద్రియ శత్రువులను, వీరుడు యుద్ధంలో శత్రువులను ఎలా ఎదుర్కొంటాడో అట్లే, తనలోనే తీవ్రంగా ఎదుర్కొని జయిస్తాడు.
కిమ్ అపూర్వాం ఝగిత్య్ ఏనాం సంశ్రయామ్య్ అనురాగిణీమ్ । ఇతి హ్రీమాన్ ఇవ హ్రియం దయాం చైష న ముఞ్చతి
‘ఈ అపూర్వమైన, ప్రియమైనదాన్ని త్వరగా పొందాలి’ అని అనుకుంటూ, అతడు సిగ్గుతో కూడిన వినయంతో ఉంటాడు; దయను ఎప్పుడూ వదలడు.
పదార్థప్రవిభాగజ్ఞẖ కార్యాకార్యవినిశ్చయమ్ । జానాత్య్ అధిగతశ్రవ్యో గృహం గృహపతిర్ యథా
విషయాల మధ్య తేడాలు తెలుసుకుని, ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో నిర్ణయించగలడు; తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకుంటాడు, యజమాని తన ఇంటిని ఎలా తెలుసుకుంటాడో అలా.
మదాభిమానమాత్సర్యలోభమోహాతిశాయితామ్ । బహిర్ అప్య్ ఆస్థితామ్ ఈషత్ త్యజత్య్ అహిర్ ఇవ త్వచమ్
అహంకారం, గర్వం, అసూయ, లోభం, మాయ ఇవన్నీ బయటకు వచ్చినా, పాము తన చర్మాన్ని వదిలేసినట్టు, అతడు తేలికగా వదిలిపెడతాడు.
చన్దనాగురుగన్ధీని వనితాలిఙ్గనాన్య్ అపి । అప్రార్థితోపయాతాని సేవతే స్వాన్య్ అనాదరమ్
చందనం, అగరు వంటి సుగంధాలు, లేదా ఆడవారి ఆలింగనాలు అనుకోకుండా వచ్చినా, వాటిని తనవిగా భావించకుండా, నిర్లక్ష్యంగా చూస్తాడు.
మాతృవత్ పరదారాణి పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్ । స్వాత్మవత్ సర్వభూతాని కారుణ్యేనాభిపశ్యతి
ఇతరుల భార్యలను తల్లి లా, ఇతరుల సంపదను మట్టిలా, అన్ని జీవులను తన ప్రాణంగా, దయతో చూస్తాడు.
యత్ కరోతి యద్ అశ్నాతి స్పన్దతే యద్ యద్ ఈహతే । తద్ ఆదౌ బుద్ధిభేదేన చిరం చారు పరీక్షతే
తాను చేసే పని, తినే ఆహారం, చేసే కదలిక, కోరుకునే విషయమేదైనా, మొదట స్పష్టమైన వివేచనతో, చాలా సేపు పరిశీలించి తీరుతాడు.
అవిచారాత్మకం నైతి న గచ్ఛతి న వక్తి చ । న దదాతి న చాదత్తే న చినోతి న చోపతి
ఆలోచన లేకుండా ఏ పనీ చేయడు, ఎక్కడికీ పోడు, ఏ మాటా చెప్పడు, ఎవరికీ ఏదీ ఇవ్వడు, ఎవరి దగ్గర నుంచి ఏదీ తీసుకోడు, ఏదీ కూడగట్టడు, ఏదీ చేరడు.
వ్యవహారానువృత్త్యర్థమ్ అవిరుద్ధం క్షణక్షయి । హర్షామర్షాంశమ్ ఆదత్తే గన్తేవాలాతకం నిశి
లోకంలో వ్యవహారం కోసం, హానికరం కాని, క్షణకాలమే ఉండే ఆనందం లేదా కోపం తక్కువగా స్వీకరిస్తాడు; రాత్రి ఒక పనివాడు దీపం తీసుకున్నట్టే.
దుర్దేశం దురధిష్ఠానం దుస్సఙ్గం దురుపాశ్రయమ్ । ఆలోక్యమ్ అపి దేహాది లిప్తం తృణమ్ ఇవోజ్ఝతి
చెడ్డ ప్రదేశం, చెడ్డ స్నేహితులు, చెడ్డ ఆధారాలు చూసినా, తన శరీరం మొదలైన వాటిపై ఉన్న మమకారాన్ని గడ్డి త్రునం వదిలేసినట్టు విడిచిపెడతాడు.
యద్ ఉదర్కహితం లోక్యం యద్ అనాధి గతభ్రమమ్ । తద్ ఏవ హరిణో వాతమ్ ఇవ మౌనీ విధావతి
చివరికి మేలు చేసే, భ్రమ లేని దేనైనా deer వానపట్ల పరిగెత్తినట్టు, మౌనీవాడు త్వరగా అనుసరిస్తాడు.
హారిహాసవిలాసాసు హావభావవతీషు చ । వీక్షతే భావినాశాసు స్త్రీషు శుష్కలతాస్వ్ ఇవ
హాస్యంతో, వినోదంతో, ఆకర్షణతో, భావాలతో నిండిన స్త్రీలను, తాము నశించిపోతారని తెలుసుకున్నవాడు ఎండిపోయిన లతలను చూసినట్టు చూస్తాడు.
ఇత్థమ్భూతమతిశ్ శాస్త్రం గురుసజ్జనసేవనాత్ । సరహస్యమ్ అశేషేణ యథావద్ అధిగచ్ఛతి
ఇలాంటి మనస్సు గురువులు, సజ్జనులు సేవచేసి, శాస్త్రాన్ని దాని అంతర్లీన రహస్యాలతో సహా పూర్తిగా, సరిగ్గా గ్రహిస్తుంది.
అసంసఙ్గాత్మికామ్ అన్యాం తృతీయాం యోగభూమికామ్ । తతḫ పతత్య్ అసౌ కాన్తḫ పుష్పశయ్యామ్ ఇవామలామ్
తర్వాత అతడు అసక్తితో కూడిన మూడవ యోగస్థితిలోకి, ప్రియమైనవాడు నిర్మలమైన పుష్పశయ్యపై పడుకునే విధంగా, ప్రవేశిస్తాడు.
దుర్వ్యాఖ్యామ్ అధికవ్యాఖ్యామ్ ఊనవ్యాఖ్యాం విహాయ ధీః । యథావచ్ ఛాస్త్రవాక్యార్థమ్ ఆదత్తే ఽస్యాత్ర పావనీ
పవిత్రమైన బుద్ధి, క్లిష్టమైన, అతిగా చెప్పిన, తక్కువగా చెప్పిన వ్యాఖ్యానాలను వదిలేసి, శాస్త్రవాక్యాల యథార్థార్థాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
ఫలత్య్ అత్రాస్య శాస్త్రార్థẖ కుర్వన్న్ అన్తర్ అసఙ్గతామ్ । శిక్షితస్ సూపకారస్య సమ్యక్ సూపో రసేష్వ్ ఇవ
ఇక్కడ, వేదాంతార్థాన్ని బాగా గ్రహించినవాడికి, లోపల అసక్తిని పెంపొందించుకుంటూ, అది ఫలంగా మారుతుంది. ఇది, నైపుణ్యం కలిగిన వంటకారుడు రుచుల్లో మంచి సూపు తయారుచేసినట్లు.
తాపసాశ్రమవిశ్రామైḫ పావనాధ్యాత్మసఙ్కథైః । శిలాశయ్యాసనాసీనో జరయత్య్ ఆయుర్ ఆతతమ్
తపోవనం లో విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక సంభాషణల్లో పాల్గొంటూ, రాళ్లపై కూర్చుని లేదా పడుకుని, అతడు తన ఆయుష్షును నెమ్మదిగా గడిపేస్తాడు.
వనావనివిహారేణ చిత్తోపశమశోభినా । అసఙ్గసుఖసోమ్యేన కాలం నయతి నీతిమాన్
అటవీ ప్రదేశాల్లో సంచరిస్తూ, మనస్సు శాంతితో అలంకరించబడి, అసక్తి కలిగిన మృదువైన ఆనందాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, జ్ఞానవంతుడు తన కాలాన్ని సుఖంగా గడుపుతాడు.
న తథా రమయన్త్య్ ఏనం జ్యోత్స్నాప్రసరహాసినః । నివాసాẖ కుసుమాకీర్ణా యథా గిరిగుహాలయాః
చంద్రకాంతి పరచిన, పుష్పాలతో అలంకరించిన, నవ్వులతో నిండిన ఇళ్ళు అతనికి అంత ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అతడు నివసించే కొండ గుహలు మాత్రం అతడికి మరింత ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపణ్డితార్చనభోజనైః । అపరాహ్ణం క్షపయతి పూర్వాహ్ణం శ్రుతసజ్జనైః
ఆయన మధ్యాహ్నాన్ని దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, గురువులు, జ్ఞానులు, పండితులకు పూజలు చేసి, భోజనాలు పెట్టి గడిపిస్తాడు. ఉదయం learned మరియు మంచితనంతో ఉన్నవాళ్లతో కలిసి గడుపుతాడు.
అన్తరాన్తరసమ్పన్నధర్మ్యార్థోపార్జనక్రమః । సన్తోషామృతతృప్తాత్మా సాధ్వాచారేణ రాజతే
అవసరమైనప్పుడు ధర్మబద్ధంగా సంపాదించాల్సిన దారిని అనుసరిస్తూ, తృప్తి అనే అమృతంతో మనసు నిండిపోయి, మంచి ప్రవర్తనతో ప్రకాశిస్తాడు.
సరసీష్వ్ అచ్ఛతోయాసు ఫుల్లాసు నలినీషు చ । సరిత్సు బహుపుణ్యాసు వాపీషు చ నిమజ్జతి
స్పష్టమైన నీళ్ళు ఉన్న సరస్సుల్లో, వికసించిన తామర పూల చెరువుల్లో, పవిత్రమైన నదుల్లో, పుణ్యమైన బావుల్లో స్నానం చేస్తాడు.
ఆసన్నచన్ద్రకరకీర్ణసుధారసాసు పుష్పోపకారసమసోమ్యజలస్థలాసు । గుఞ్జద్గుహాసు రతమ్ ఏనమ్ అధిత్యకాసు వన్యాḫ ఫలైర్ ఉపచరన్తి మహానుభావమ్
చంద్రుని కిరణాలతో అమృతం జల్లుతున్న ప్రదేశాల్లో, పువ్వులతో అలంకరించబడిన మృదువైన నీటి ప్రాంతాల్లో, తేనెటీగలు మధురంగా గుంజుతున్న గుహల్లో, పర్వతపు ఒడిలో ఆనందంగా విహరిస్తున్న ఆ మహానుభావుడికి అడవి పండ్లు సేవగా అందుతాయి.