స వర్తమాన ఏవేహ జన్మని త్వ్ అవివేకిని । స యోగభూమిష్వ్ ఏతాసు విషయో విశదాశయః
ఈ జన్మలో వివేకం లేని వారిలోనే ఉన్నా, యోగ మార్గాల్లో మాత్రం స్పష్టమైన సంకల్పంతో ఉన్నవాడవుతాడు.
కథం విరాగవాన్ భూత్వా సంసారాబ్ధిం తరామ్య్ అహమ్ । ఏవంవిచారణపరో యదా భవతి సన్మతిః
విరక్తుడై ఈ Samsāra సముద్రాన్ని ఎలా దాటి పోతాను? ఇలాంటి ఆలోచనలో మనస్సు నిమగ్నమైతే,
సాధుసఙ్గమమ్ ఆదత్తే సచ్ఛాస్త్రమ్ అపి వీక్షతే । విరాగమ్ ఉపయాత్య్ అన్తర్ భావనాస్వ్ అనువాసరమ్
అది సద్గుణుల సాంగత్యాన్ని కోరుకుంటుంది, సత్యమైన శాస్త్రాలను చూస్తుంది, తరచూ ధ్యానం ద్వారా లోపల విరక్తిని కలిగి వస్తుంది.
క్రియాసూదారరూపాసు రమతే మానమ్ ఈహతే । గ్రామ్యాసు జడచేష్టాసు చలాసు విచికిత్సతే
అది మంచి పనుల్లో ఆనందిస్తుంది, గౌరవాన్ని కోరుకుంటుంది, సామాన్యమైన, జడమైన, స్థిరంగా లేని పనుల విషయంలో సందేహిస్తుంది.
నోదాహరతి మర్మాణి పుణ్యశర్మాణి చేష్టతే । అనన్యోద్వేగకారీణి మృదుకర్మాణి సేవతే
ఇతడు ఎప్పుడూ హానికరమైన మాటలు మాట్లాడడు, పుణ్యమూ ఆనందమూ కలిగించే పనులు చేస్తాడు, ఇతరులకు బాధ కలిగించని మృదువైన పనుల్లో మాత్రమే నిమగ్నమై ఉంటాడు.
స్నేహప్రణయగర్భాణి పేశలాన్య్ ఉచితాని చ । దేశకాలోపపన్నాని వచనాన్య్ అభిభాషతే
ఇతడు ప్రేమాభిమానాలతో నిండిన, మృదువైన, అనుకూలమైన మాటలు, సమయానుకూలంగా, స్థలానుకూలంగా, సందర్భానికి తగినట్లు మాట్లాడతాడు.
తదాసౌ ప్రథమామ్ ఏకాం ప్రాప్తో భవతి భూమికామ్ । వక్ష్యమాణస్వభావో ఽథ తత్ర రూఢిమ్ ఉపేష్యతి
అప్పుడు ఇతడు మొదటి స్థాయిని పొందుతాడు; తరువాత చెప్పబోయే లక్షణాలతో అక్కడ బలంగా స్థిరపడతాడు.
దేవాయతనదేశేషు బ్రాహ్మణావసథేషు చ । వనేషు రమతే నిత్యం ప్రథమాం భూమికామ్ ఇతః
ఇతడు ఈ మొదటి స్థాయిని చేరిన తరువాత దేవాలయ ప్రాంతాల్లో, బ్రాహ్మణుల ఇళ్లలో, అరణ్యాలలో ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటాడు.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కైḫ ప్రజ్ఞాం వర్ధయతి స్వయమ్ । శుక్లపక్షẖ కలామ్ ఇన్దోర్ ఇవ సౌన్దర్యశాలినీమ్
శాస్త్రాలు చదవడం, మంచి మనుషులతో స్నేహం కలిగి ఉండడం వలన అతని జ్ఞానం తానే తాను పెరుగుతుంది. ఇది పెరుగుతున్న చంద్రుని అందం ఎలా మెరుగవుతుందో అలా అతని జ్ఞానమూ మెరుగవుతుంది.
సర్వాస్తివాదనిరతḫ పేశలḫ ప్రణయాన్వితః । మనసా కర్మణా వాచా సజ్జనాన్ ఉపసేవతే
ప్రపంచంలో ఉన్నదంతా నిజమే అన్న భావనతో, మృదువుగా, ప్రేమతో నిండినవాడై, అతడు మనసుతో, చేతలతో, మాటలతో మంచి మనుషులను సేవిస్తాడు.
కదర్థలబ్ధాంల్ లభ్యాంశ్ చ తజ్జ్ఞాన్ అనుసరంశ్ చిరమ్ । యతẖ కుతశ్చిద్ ఆనీయ నిత్యం శాస్త్రాణ్య్ అవేక్షతే
ఎక్కడ దొరికినా, సులభంగా దొరికిన పుస్తకాలు గానీ, కష్టంగా దొరికిన పుస్తకాలు గానీ, వాటిని సంపాదించి, జ్ఞానులను అనుసరిస్తూ, ఎప్పుడూ శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేస్తూ ఉంటాడు.
వ్యాలాపధ్వంసనశిఖీ ధర్మాబ్దేశోచ్చకన్ధరః । స్నానదానతపోధ్యానవిభవాన్ అభివాఞ్ఛతి
అజ్ఞానాన్ని తొలగించే అగ్ని వంటి వాడై, ధర్మసాగరంలో ఎత్తుగా నిలబడి, స్నానం, దానం, తపస్సు, ధ్యానం వంటి సంపదలను కోరుకుంటాడు.
ప్రథమామ్ ఇత్య్ ఉపారుహ్య ద్వితీయామ్ ఆశ్రయేద్ బలాత్ । పురుషార్థాద్ ఋతే నాన్యా సఙ్కటోత్తరణే గతిః
మొదటి మెట్టును ఎక్కిన తరువాత, బలవంతంగా రెండవ మెట్టును ఆశ్రయించాలి. మనసులో ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా ప్రయత్నించకుండా, కష్టాలను దాటి పోవడానికి వేరే మార్గం లేదు.
ఏవం విచారవాన్ యస్ స్యాత్ సంసారోత్తరణం ప్రతి । స భూమికావాన్ ఇత్య్ ఉక్తశ్ శేషస్ త్వ్ ఆర్య ఇతి స్మృతః
ఇలా, సంసారాన్ని దాటి పోవడంలో విచారణ కలిగి ఉన్నవాడు మెట్లు సాధించినవాడిగా చెప్పబడతాడు. మిగతావారు కేవలం ఆర్యులు అని మాత్రమే పరిగణించబడతారు.
ఆర్యతాతుల్యతాం యాతా ప్రథమైకైవ భూమికా । భూమికానాం తు శేషాణామ్ ఆర్యతా దాస్యమ్ అర్హతి
మొదటి మెట్టు మాత్రమే ఆర్యతకు సమానంగా ఉంటుంది. మిగతా మెట్లు ఆర్యతకు సేవ చేయటానికి మాత్రమే యోగ్యమైనవి.
విచారనామ్నీమ్ ఇతరామ్ ఆగతో యోగభూమికామ్ । ఉదారమతిర్ ఆదత్తే స్వభావం మహతామ్ ఇతి
ఇతర యోగభూమిని, అంటే విచారణ అనే స్థాయిని చేరుకున్నవాడు, ఉదారమైన మనసుతో మహాత్ముల స్వభావాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
శ్రుతిస్మృతిసమాచారధారణాధ్యానకర్మణామ్ । ముఖ్యయా వ్యాఖ్యయా ఖ్యాతం శ్రయతి శ్రేష్ఠపణ్డితమ్
వేదాలు, స్మృతి, ఆచారం, జ్ఞాపకం, ధ్యానం, క్రియలు — వీటిని ముఖ్యంగా అర్థం చేసుకుని, వాటి సారాన్ని గ్రహించినవాడే గొప్ప పండితుడిగా గుర్తించబడతాడు.
ఇచ్ఛాకుతుకబన్ధేషు జయతీన్ద్రియశత్రుషు । ఆదేహం ప్రహరత్స్వ్ అన్తర్ వీరేష్వ్ ఇవ సుదారుణః
ఆసక్తి, ఆశ్చర్యం వంటి బంధాలలో చిక్కుకున్న ఇంద్రియ శత్రువులను, వీరుడు యుద్ధంలో శత్రువులను ఎలా ఎదుర్కొంటాడో అట్లే, తనలోనే తీవ్రంగా ఎదుర్కొని జయిస్తాడు.
కిమ్ అపూర్వాం ఝగిత్య్ ఏనాం సంశ్రయామ్య్ అనురాగిణీమ్ । ఇతి హ్రీమాన్ ఇవ హ్రియం దయాం చైష న ముఞ్చతి
‘ఈ అపూర్వమైన, ప్రియమైనదాన్ని త్వరగా పొందాలి’ అని అనుకుంటూ, అతడు సిగ్గుతో కూడిన వినయంతో ఉంటాడు; దయను ఎప్పుడూ వదలడు.
పదార్థప్రవిభాగజ్ఞẖ కార్యాకార్యవినిశ్చయమ్ । జానాత్య్ అధిగతశ్రవ్యో గృహం గృహపతిర్ యథా
విషయాల మధ్య తేడాలు తెలుసుకుని, ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో నిర్ణయించగలడు; తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకుంటాడు, యజమాని తన ఇంటిని ఎలా తెలుసుకుంటాడో అలా.
మదాభిమానమాత్సర్యలోభమోహాతిశాయితామ్ । బహిర్ అప్య్ ఆస్థితామ్ ఈషత్ త్యజత్య్ అహిర్ ఇవ త్వచమ్
అహంకారం, గర్వం, అసూయ, లోభం, మాయ ఇవన్నీ బయటకు వచ్చినా, పాము తన చర్మాన్ని వదిలేసినట్టు, అతడు తేలికగా వదిలిపెడతాడు.
చన్దనాగురుగన్ధీని వనితాలిఙ్గనాన్య్ అపి । అప్రార్థితోపయాతాని సేవతే స్వాన్య్ అనాదరమ్
చందనం, అగరు వంటి సుగంధాలు, లేదా ఆడవారి ఆలింగనాలు అనుకోకుండా వచ్చినా, వాటిని తనవిగా భావించకుండా, నిర్లక్ష్యంగా చూస్తాడు.
మాతృవత్ పరదారాణి పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్ । స్వాత్మవత్ సర్వభూతాని కారుణ్యేనాభిపశ్యతి
ఇతరుల భార్యలను తల్లి లా, ఇతరుల సంపదను మట్టిలా, అన్ని జీవులను తన ప్రాణంగా, దయతో చూస్తాడు.
యత్ కరోతి యద్ అశ్నాతి స్పన్దతే యద్ యద్ ఈహతే । తద్ ఆదౌ బుద్ధిభేదేన చిరం చారు పరీక్షతే
తాను చేసే పని, తినే ఆహారం, చేసే కదలిక, కోరుకునే విషయమేదైనా, మొదట స్పష్టమైన వివేచనతో, చాలా సేపు పరిశీలించి తీరుతాడు.
అవిచారాత్మకం నైతి న గచ్ఛతి న వక్తి చ । న దదాతి న చాదత్తే న చినోతి న చోపతి
ఆలోచన లేకుండా ఏ పనీ చేయడు, ఎక్కడికీ పోడు, ఏ మాటా చెప్పడు, ఎవరికీ ఏదీ ఇవ్వడు, ఎవరి దగ్గర నుంచి ఏదీ తీసుకోడు, ఏదీ కూడగట్టడు, ఏదీ చేరడు.
వ్యవహారానువృత్త్యర్థమ్ అవిరుద్ధం క్షణక్షయి । హర్షామర్షాంశమ్ ఆదత్తే గన్తేవాలాతకం నిశి
లోకంలో వ్యవహారం కోసం, హానికరం కాని, క్షణకాలమే ఉండే ఆనందం లేదా కోపం తక్కువగా స్వీకరిస్తాడు; రాత్రి ఒక పనివాడు దీపం తీసుకున్నట్టే.
దుర్దేశం దురధిష్ఠానం దుస్సఙ్గం దురుపాశ్రయమ్ । ఆలోక్యమ్ అపి దేహాది లిప్తం తృణమ్ ఇవోజ్ఝతి
చెడ్డ ప్రదేశం, చెడ్డ స్నేహితులు, చెడ్డ ఆధారాలు చూసినా, తన శరీరం మొదలైన వాటిపై ఉన్న మమకారాన్ని గడ్డి త్రునం వదిలేసినట్టు విడిచిపెడతాడు.
యద్ ఉదర్కహితం లోక్యం యద్ అనాధి గతభ్రమమ్ । తద్ ఏవ హరిణో వాతమ్ ఇవ మౌనీ విధావతి
చివరికి మేలు చేసే, భ్రమ లేని దేనైనా deer వానపట్ల పరిగెత్తినట్టు, మౌనీవాడు త్వరగా అనుసరిస్తాడు.
హారిహాసవిలాసాసు హావభావవతీషు చ । వీక్షతే భావినాశాసు స్త్రీషు శుష్కలతాస్వ్ ఇవ
హాస్యంతో, వినోదంతో, ఆకర్షణతో, భావాలతో నిండిన స్త్రీలను, తాము నశించిపోతారని తెలుసుకున్నవాడు ఎండిపోయిన లతలను చూసినట్టు చూస్తాడు.
ఇత్థమ్భూతమతిశ్ శాస్త్రం గురుసజ్జనసేవనాత్ । సరహస్యమ్ అశేషేణ యథావద్ అధిగచ్ఛతి
ఇలాంటి మనస్సు గురువులు, సజ్జనులు సేవచేసి, శాస్త్రాన్ని దాని అంతర్లీన రహస్యాలతో సహా పూర్తిగా, సరిగ్గా గ్రహిస్తుంది.