ఆపీనమణ్డలశశాఙ్కవద్ అన్తర్ ఏవ శ్రీమద్రసాయనమయస్ సుఖమ్ ఏతి తజ్జ్ఞః । విజ్ఞాతసర్వభువనత్రయవస్తుసారẖ కుర్వన్ న నామ కురుతే పరమ్ అభ్యుపేతః
యెందులోనో అమృత చంద్రుడు తన వలయములో మెరుస్తూ ఉండే విధంగా, ఈ జ్ఞానాన్ని పొందినవాడు కూడా తనలోనే పరమానందంలో మునిగి, సుఖాన్ని పొందుతాడు. మూడు లోకాలలోని అన్ని వస్తువుల సారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నిజానికి ఏమీ చేయడు; ఎందుకంటే అతడు పరమ స్థితిని చేరుకున్నవాడు.
సప్తానాం యోగభూమీనామ్ అభ్యాసẖ క్రియతే కథమ్ । కీదృశాని చ చిహ్నాని భూమికాం ప్రతి యోగినః
ఏడు యోగభూముల సాధన ఎలా చేయాలి? ప్రతి భూమికి యోగికి కనబడే లక్షణాలు ఏమిటి?
యతẖ కుతశ్చిత్ సమ్పన్నమ్ అవిద్యావ్యాధివేదనమ్ । సత్యం భవత్వ్ అసత్యం వా చికిత్సాం త్వ్ అస్య మే శృణు
ఎక్కడినుంచైనా, ఏ కారణంతోనైనా అవిద్య అనే బాధ కలిగితే, అది నిజమైనదా, అబద్ధమా అన్నది పక్కనబెట్టి, దానికి నివారణ మార్గాన్ని ఇప్పుడు విను.
పరాద్ అనన్తాద్ యద్య్ ఏషా తత్ తద్ ఏవేయమ్ అక్షతమ్ । న జాతేయం న చావిద్యా బోధమాత్రాద్ భవేద్ అతః
ఈ అవిద్య పరమాత్మ నుండి, అనంతత్వం నుండి వస్తే, అది అలాగే ఉండిపోతుంది; అది పుట్టింది కాదు, అది నిజమైన అవిద్య కూడా కాదు. ఎందుకంటే, కేవలం బోధ మాత్రమే దీనికి ఆధారం.
పక్షమ్ ఏతమ్ అనాదృత్య స్వసఙ్కల్పవిలాసినః । సత్యామ్ అపీహావిద్యాయాం శృణు నిర్నాశనే క్రమమ్
మన ఊహల ఆటను పక్కన పెట్టి, ఈ లోకంలో అజ్ఞానం నిజమైనదిగా కనిపించినా, దాన్ని ఎలా క్రమంగా నశింపజేయాలో విను.
జన్తుḫ ప్రథమజాతస్ తు సుషుప్తావస్థచేతనః । భావిభావనదుẖఖాత్మా క్రిమిసంవిద్ భవత్య్ అధీః
మొదట జన్మించిన జీవి, దీప నిద్రలో ఉన్న మనస్సుతో, భవిష్యత్తు ఊహల వల్ల కలిగే బాధే స్వభావంగా, పురుగు లాంటి ముద్దుగా, పరిమితమైన జ్ఞానంతో ఉంటాడు.
భవేచ్ చేన్ నవజాతస్య న భావీ భావనోదయః । సుఖాదిసంవిదా సద్యస్ తత్ స ఏవ పరం పదమ్
కొత్తగా పుట్టినవాడికి భవిష్యత్తు ఊహలు లేకపోతే, ఆనందం లాంటి అనుభూతిలోనే ఉండిపోతే, అదే పరమ పదంగా ఉంటుంది.
ఏతావతైవ సౌషుప్తీ స్థితిర్ భిన్నా పరాత్ పదాత్ । యద్ భావివాసనౌఘాసౌ జడా చోపలధర్మిణీ
ఇంతవరకూ చెప్పినది దీప నిద్ర స్థితి మాత్రమే, అది పరమ పదానికి భిన్నం. ఎందుకంటే అక్కడ భవిష్యత్తు వాసనల మోతాదు, రాయి లాంటి జడత్వం ఉంటాయి.
తుర్యావస్థాసమా స్వస్థా సద్రూపా శాన్తవాసనా । జీవన్ముక్తేస్ స్థితిర్ అతో న సుషుప్తోపమా భవేత్
జీవన్ముక్తుని స్థితి, తురీయావస్థతో సమానంగా, సహజంగా, తన నిజ స్వరూపంలో, శాంతమైన వాసనలతో ఉంటుంది. అందువల్ల, దీన్ని గాఢనిద్రతో పోల్చకూడదు.
అగ్రస్థవస్తుసమ్బోధసన్తతాభ్యాసయోగతః । బాలస్ సుషుప్తావస్థాయాẖ క్రమాన్ నిర్యాతి రాఘవ
ఓ రాఘవా! పరమసత్యాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకునే సాధన వల్ల, ఒక చిన్నవాడు గాఢనిద్ర స్థితి నుంచి క్రమంగా బయటపడతాడు.
కిఞ్చిజ్జాతధియో జన్తోర్ దేశభాషార్థవేదినః । గృహ్ణామీదం త్యజామీదమ్ ఇతి సఞ్జాయతే స్థితిః
ప్రాణికి కొంతమంది జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ప్రదేశం, భాష, వస్తువుల అర్థం తెలిసినప్పుడు, 'ఇదిని తీసుకుంటాను, దీనిని వదిలేస్తాను' అనే ఆలోచన కలుగుతుంది.
ఏతావన్మాత్రబుద్ధిర్ యస్ స్వవృద్ధజనగోచరః । భవేత్ స్వకర్మశాస్త్రాణాం విషయో ఽసావ్ అలం విధేః
ఎవరికి ఇంత మాత్రమే బుద్ధి ఉంటే, అతడు పెద్దల పరిధిలో ఉంటాడు. అతనికి తన కర్మశాస్త్రాలు ఎంతైతే ఉంటాయో, అవే అతనికి చాలు, అవే నియమంగా మారతాయి.
కులవృద్ధప్రయుక్తేన స్వనిశ్చయవతైవ వా । భావ్యం పదపదార్థానాం తేన తజ్జ్ఞేన వై తతః
పదాలు, వాటి అర్థాలు మనకు తెలిసినవిగా, కుటుంబ పెద్దలు చెప్పినట్లు గానీ, లేక మన స్వంత నిశ్చయంతో గానీ, అర్థం చేసుకోవాలి.
జన్తుḫ పదపదార్థజ్ఞో హేయం త్యజతి తజ్జ్ఞధీః । ఉపాదేయమ్ ఉపాదత్తే నాలోకయతి మధ్యమమ్
పదాలు, వాటి అర్థాలు తెలిసినవాడు, ఏమి వదలాలో వదిలిపెడతాడు, ఏమి స్వీకరించాలో తీసుకుంటాడు, మధ్యస్థమైన వాటిని పట్టించుకోడు.
వివేకాద్ వృద్ధభీత్యా వా శాస్త్రార్థవ్యవహారిణః । విచారపూర్వం యస్యేహా స పుమాన్ ఇతి కథ్యతే
వివేకంతో గానీ, పెద్దల భయంతో గానీ, శాస్త్రార్థాన్ని అనుసరించి, ఆలోచనతో ముందుగా పని చేసే వాడిని మనిషి అంటారు.
ప్రవృత్తశ్ చ నివృత్తశ్ చ భవతి ద్వివిధḫ పుమాన్ । స్వర్గాపవర్గోన్ముఖయోశ్ శృణు లక్షణమ్ ఏతయోః
మనిషి రెండు విధాలుంటాడు — ఒకడు కార్యంలో నిమగ్నుడై, మరొకడు కార్యాన్ని వదిలి ఉంటాడు. స్వర్గం, మోక్షం వైపు దృష్టి ఉన్న వీరిలోని లక్షణాలు విను.
కిమ్ ఏతన్ నామ నిర్వాణం వరం సంసృతిర్ ఏవ నః । ఇతి కర్తవ్యకర్తా యస్ స ప్రవృత్త ఇతి స్మృతః
ఈ మోక్షం అనే పేరు గలది ఏమిటి? మనకు నిజంగా ఈ లోకజీవితమే వాస్తవమేమో అని, ఏం చేయాలి, ఏం చేయకూడదో ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడిని కార్యనిష్టుడని అంటారు.
చలార్ణవయుగచ్ఛిద్రకూర్మగ్రీవార్పణోపమా । అనేకజన్మాన్తరతో భావినీ తస్య మోక్షధీః
అతని మోక్షసంబంధమైన ఆలోచన అనేక జన్మల నుండి వచ్చినదైనా, అది కదిలే సముద్రపు అలల మధ్య రంధ్రాల్లో తాబేలు మెడ తాకినట్టే, క్షణికమే.
అసారా బత సంసారవ్యవస్థాలం మమైతయా । కిం కర్మభిḫ పర్యుషితైర్ దినం తైర్ ఏవ నీయతే
హాయ్! ఈ సంసార వ్యవస్థ నాకెంత అశాశ్వతమైందో! ఈ పాతపడి పోయిన కర్మలతో నాకు ఏమి ప్రయోజనం? ఇవి చేస్తూ రోజంతా గడిచిపోతుంది.
క్షయాతిశయనిర్ముక్తం కిం స్యాద్ విశ్రమణం పరమ్ । ఇతి నిశ్చయవాన్ యో ఽన్తస్ స నివృత్త ఇతి స్మృతః
క్షయం, అధికతలు లేని పరమ విశ్రాంతి ఏమై ఉంటుందో అని లోపల స్థిరంగా నిర్ణయించుకున్నవాడిని విరక్తుడని అంటారు.
స వర్తమాన ఏవేహ జన్మని త్వ్ అవివేకిని । స యోగభూమిష్వ్ ఏతాసు విషయో విశదాశయః
ఈ జన్మలో వివేకం లేని వారిలోనే ఉన్నా, యోగ మార్గాల్లో మాత్రం స్పష్టమైన సంకల్పంతో ఉన్నవాడవుతాడు.
కథం విరాగవాన్ భూత్వా సంసారాబ్ధిం తరామ్య్ అహమ్ । ఏవంవిచారణపరో యదా భవతి సన్మతిః
విరక్తుడై ఈ Samsāra సముద్రాన్ని ఎలా దాటి పోతాను? ఇలాంటి ఆలోచనలో మనస్సు నిమగ్నమైతే,
సాధుసఙ్గమమ్ ఆదత్తే సచ్ఛాస్త్రమ్ అపి వీక్షతే । విరాగమ్ ఉపయాత్య్ అన్తర్ భావనాస్వ్ అనువాసరమ్
అది సద్గుణుల సాంగత్యాన్ని కోరుకుంటుంది, సత్యమైన శాస్త్రాలను చూస్తుంది, తరచూ ధ్యానం ద్వారా లోపల విరక్తిని కలిగి వస్తుంది.
క్రియాసూదారరూపాసు రమతే మానమ్ ఈహతే । గ్రామ్యాసు జడచేష్టాసు చలాసు విచికిత్సతే
అది మంచి పనుల్లో ఆనందిస్తుంది, గౌరవాన్ని కోరుకుంటుంది, సామాన్యమైన, జడమైన, స్థిరంగా లేని పనుల విషయంలో సందేహిస్తుంది.
నోదాహరతి మర్మాణి పుణ్యశర్మాణి చేష్టతే । అనన్యోద్వేగకారీణి మృదుకర్మాణి సేవతే
ఇతడు ఎప్పుడూ హానికరమైన మాటలు మాట్లాడడు, పుణ్యమూ ఆనందమూ కలిగించే పనులు చేస్తాడు, ఇతరులకు బాధ కలిగించని మృదువైన పనుల్లో మాత్రమే నిమగ్నమై ఉంటాడు.
స్నేహప్రణయగర్భాణి పేశలాన్య్ ఉచితాని చ । దేశకాలోపపన్నాని వచనాన్య్ అభిభాషతే
ఇతడు ప్రేమాభిమానాలతో నిండిన, మృదువైన, అనుకూలమైన మాటలు, సమయానుకూలంగా, స్థలానుకూలంగా, సందర్భానికి తగినట్లు మాట్లాడతాడు.
తదాసౌ ప్రథమామ్ ఏకాం ప్రాప్తో భవతి భూమికామ్ । వక్ష్యమాణస్వభావో ఽథ తత్ర రూఢిమ్ ఉపేష్యతి
అప్పుడు ఇతడు మొదటి స్థాయిని పొందుతాడు; తరువాత చెప్పబోయే లక్షణాలతో అక్కడ బలంగా స్థిరపడతాడు.
దేవాయతనదేశేషు బ్రాహ్మణావసథేషు చ । వనేషు రమతే నిత్యం ప్రథమాం భూమికామ్ ఇతః
ఇతడు ఈ మొదటి స్థాయిని చేరిన తరువాత దేవాలయ ప్రాంతాల్లో, బ్రాహ్మణుల ఇళ్లలో, అరణ్యాలలో ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటాడు.
శాస్త్రసజ్జనసమ్పర్కైḫ ప్రజ్ఞాం వర్ధయతి స్వయమ్ । శుక్లపక్షẖ కలామ్ ఇన్దోర్ ఇవ సౌన్దర్యశాలినీమ్
శాస్త్రాలు చదవడం, మంచి మనుషులతో స్నేహం కలిగి ఉండడం వలన అతని జ్ఞానం తానే తాను పెరుగుతుంది. ఇది పెరుగుతున్న చంద్రుని అందం ఎలా మెరుగవుతుందో అలా అతని జ్ఞానమూ మెరుగవుతుంది.
సర్వాస్తివాదనిరతḫ పేశలḫ ప్రణయాన్వితః । మనసా కర్మణా వాచా సజ్జనాన్ ఉపసేవతే
ప్రపంచంలో ఉన్నదంతా నిజమే అన్న భావనతో, మృదువుగా, ప్రేమతో నిండినవాడై, అతడు మనసుతో, చేతలతో, మాటలతో మంచి మనుషులను సేవిస్తాడు.