ఏకమ్ ఏవ తు యత్రాస్తి సత్తాసామాన్యమాత్రకమ్ । తత్ర కిం కస్య కేనైవ సమాధానం వినశ్యతి
ఒకే ఒక శుద్ధమైన, భేదం లేని సత్తా మాత్రమే ఉన్న చోట, అక్కడ ఎవరి కోసం, ఎవరు, ఏమి కోల్పోతారు? సమాధి పోతుందా అన్నదే ప్రశ్నే లేదు.
చినోమి న చినోమీతి త్యక్త్వా శబ్దార్థవిభ్రమమ్ । చిద్రూప ఏవాచిద్రూపో మౌనవాంస్ తిష్ఠ కాష్ఠవత్
నాకు తెలుసు, నాకు తెలియదు అనే మాటల గందరగోళాన్ని వదిలేసి, నీవు చైతన్య స్వరూపుడిగా, చలనం లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా, కలప మాదిరిగా ఉండిపో.
స్థితిర్ వాయోర్ అవహతḫ పయసో ఽద్రేశ్ చ ఖస్య వా । అవాసనాన్తస్ సా తే ఽస్తు కుర్వతో ఽకుర్వతశ్ చితః
నీ అంతరంగ స్థితి గాలి ఆగిపోయినట్టు, కొండపై నీరు నిలిచినట్టు, ఆకాశం లాగ శూన్యంగా, వాసనలు లేకుండా ఉండాలి. నీవు ఏం చేసినా, చేయకపోయినా, ఓ చైతన్య స్వరూపుడా, ఇదే నీ స్థితి కావాలి.
అహమ్భావో విలీనో యస్ తాపస్థహిమలేశవత్ । చేత్యస్యాచయనాద్ అన్తస్ సమ్పన్నḫ పరమం పదమ్
ఎవరికైనా 'నేను' అనే భావం కొండపై మంచు చుక్కలా కరిగిపోతే, అతడు బాహ్య విషయాల్ని కూడబెట్టడం మానేసి, లోపల పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
అణీయసామ్ అణీయాంసం స్థవిష్ఠం చ స్థవీయసామ్ । శాన్తం చిత్త్వమ్ అసంవేద్యమ్ అనన్యద్ ఇదమ్ ఆతతమ్
ఈ మనస్సు అత్యంత సూక్ష్మమైనదానికంటే ఇంకా సూక్ష్మంగా, అతి పెద్దదానికంటే ఇంకా గొప్పదిగా ఉంటుంది. ఇది ప్రశాంతంగా, గ్రహించలేనిదిగా, ఏకరూపంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
అయం ప్రత్యేకమ్ ఉదితḫ పృథక్ సంసృతిషణ్డకః । ససురాసురపాతాలలోకాన్తరధరామ్బరః
ఇది ప్రతి ఒక్కరిలో వేర్వేరుగా పుట్టి, దేవతలు, రాక్షసులు, పాతాళం, భూమి, ఆకాశం వంటి అన్ని లోకాలను కలిగి ఉన్న సంసార సముదాయంగా అవతరిస్తుంది.
జ్ఞస్ సర్వేతరసఙ్కల్పసర్గాన్ పశ్యత్య్ అఖణ్డితాన్ । ఆస్వాదితేక్షుస్ సర్వేక్షురసాన్ సానుభవాన్ ఇవ
తెలిసినవాడు అన్ని రకాల సంకల్పాల ద్వారా ఏర్పడిన సృష్టులను అఖండంగా చూస్తాడు. అది ఎలాగంటే, ఒకడు చెరకు రుచి చూసినప్పుడు అందులోని రుచులన్నింటినీ అనుభవించినట్టు.
సఙ్కల్పసర్గపురుషాస్ సత్యాస్ సర్వే పరస్పరమ్ । చిద్వ్యోమ్నో ఽచ్ఛిన్నరూపత్వాత్ తత్తానుభవతస్ స్వతః
సంకల్పంతో ఏర్పడిన జీవులు పరస్పరం నిజమైనవాళ్లుగా అనుభవిస్తారు. ఎందుకంటే చైతన్య ఆకాశం ఎలాంటి విఘాతం లేకుండా ఉంటుంది. అందువల్ల వారు తమను తాము అనుభవించగలుగుతారు.
స్పన్దవిచ్ఛిత్తయస్ సర్వా ద్రవభావాద్ యథామ్భసః । సంవిద్విచ్ఛిత్తయస్ సర్వాశ్ చితిరూపాత్ తథాత్మనః
ఎలా నీటిలో ప్రవాహం ఆగిపోవడం ద్రవత్వం వల్ల జరుగుతుందో, అలాగే అన్ని జ్ఞానంలో కలిగే అంతరాయాలు కూడా ఆ చైతన్య స్వభావం వల్లే కలుగుతాయి.
ఐక్యమ్ ఐక్యాత్మతాపూర్వం రత్నయుగ్మత్విషో యథా । యాన్తి విత్త్వేన సఙ్కల్పసర్గా భిన్నాస్ తథైకతామ్
రత్నాల జంట ఒకటిగా ఉన్నప్పుడు వాటి ప్రకాశం కలిసిపోతుంది కదా, అలాగే మనసులో ఏర్పడే ఎన్నో సంకల్పాలూ ధనం వల్ల ఒక్కటిగా మారిపోతాయి.
యద్ యద్ ఆలోక్యతే తోయే తత్ తత్ సర్వం యథా ద్రవః । యద్ యద్ ఆమృశ్యతే శాన్తే తత్ తత్ సర్వం చితిస్ తథా
నీటిలో ఏది కనిపించినా అది అంతా ద్రవమే, అలాగే ప్రశాంతమైన మనసులో ఏది తాకినా అది అంతా చైతన్యమే.
చిదీహనం విదుస్ చిత్తం నిర్వాణం చిదనీహనమ్ । న చిదాలిహనీయో ఽతḫ పదార్థో ఽవిదితాత్మనః
జ్ఞానులు చెబుతారు—మనస్సు అనేది చైతన్యానికి చేసే ప్రయత్నం, ఆ ప్రయత్నం ఆగిపోవడమే మోక్షం. కనుక తన అసలు స్వరూపం తెలియని వాడికి, ఏదీ చైతన్యంతో పూర్తిగా గ్రహించలేడు.
చిత్తసత్తా పరం దుẖఖం చిత్తాసత్తా పరం సుఖమ్ । అతశ్ చిత్తం విదీహాత్మ నేయం శమమ్ అవేదనాత్
మనస్సు చురుకుగా ఉన్నప్పుడు గొప్ప బాధ కలుగుతుంది; మనస్సు నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు పరమానందం లభిస్తుంది. అందుకే మనస్సును అర్ధంతో నియంత్రించి, శాంతికి చేర్చాలి.
దృష్ట్వా రమ్యమ్ అరమ్యం వా స్థేయం పాషాణవత్ సమమ్ । ఏతావతాత్మయత్నేన జితా భవతి సంసృతిః
మనకు ఇష్టమైనదైనా, ఇష్టంలేనిదైనా చూసినప్పుడు, రాయి లాగా సమంగా నిలువాలి. ఇలా మన ప్రయత్నంతోనే జనన మరణ చక్రాన్ని జయించవచ్చు.
స్వేనైవ పురుషార్థేన పదార్థామజ్జనాత్మనా । తీర్యతే గోష్పదమ్ ఇవ న తు దైవాద్ భవార్ణవః
తన స్వంత శ్రమతో, విషయాల సారాన్ని గ్రహిస్తూ, ఆ భవసాగరాన్ని ఆవు పాదంలో నీరు దాటి పోయినట్టు సులభంగా దాటి పోవచ్చు; అదృష్టంతో కాదు.
వస్తుప్రాప్తౌ చిదీహాయామ్ ఉదితే చిత్తరాక్షసే । సఙ్ఖ్యాతుం కేన శక్యన్తే శూన్యాస్ సంసృతివిభ్రమాః
వాస్తవాన్ని పొందడంలో మనస్సు ప్రయత్నం మొదలైనప్పుడు, ఆ జ్ఞానసింహం వల్ల పోయే శూన్యమైన సంసార భ్రమలను ఎవరు లెక్కపెట్టగలరు?
అతశ్ చితమ్ అధావన్తీం ధారయన్న్ అవిదన్న్ ఇవ । కాష్ఠలోష్టసమస్ తిష్ఠ కార్యం కుర్వన్ యథాగతమ్
కాబట్టి, చంచలమైన మనసును తెలియనట్టుగా పట్టుకొని, కలప లేదా రాయి లాంటి స్థిరతతో ఉండి, ఎదురైన పనులను చేయు.
సంవేదనీయం న సుఖం నాసుఖం నైవ మధ్యమమ్ । ఏతావతా తు యత్నేన దుẖఖాన్తో ఽనన్త ఆప్యతే
మనకు అనుభవమయ్యేది ఆనందం కాదు, దుఃఖం కాదు, మధ్యస్థత కూడా కాదు. అయితే, ఇలాంటి ప్రయత్నంతో అనంతమైన దుఃఖానికి అంతం కలుగుతుంది.
వస్త్వసన్మృగతృష్ణామ్బు జీవో వస్తుతయా లిహన్ । చిత్తయక్షోదయే భీమామ్ ఇమాం ప్రాప్నోతి సంసృతిమ్
నిజమైనదిగా లేని మృగతృష్ణ నీటిని నిజమని భావించి, దాన్ని రుచి చూస్తూ, మనస్సు అనే రాక్షసుడు లేచినప్పుడు జీవుడు ఈ భయంకరమైన సంసార చక్రంలో పడిపోతాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం పశ్యంశ్ చితా చైత్తం దృషద్దృఢః । భూమికాక్రమయోగేన ముక్తో భవ భవార్ణవాత్
బయటి లోపలి అన్నీ చూస్తూ, మనస్సును రాయిలా దృఢంగా ఉంచి, స్థాయిలను అధిగమించే సాధనతో, సంసార సముద్రం నుండి విముక్తి పొందు.
ఆపీనమణ్డలశశాఙ్కవద్ అన్తర్ ఏవ శ్రీమద్రసాయనమయస్ సుఖమ్ ఏతి తజ్జ్ఞః । విజ్ఞాతసర్వభువనత్రయవస్తుసారẖ కుర్వన్ న నామ కురుతే పరమ్ అభ్యుపేతః
యెందులోనో అమృత చంద్రుడు తన వలయములో మెరుస్తూ ఉండే విధంగా, ఈ జ్ఞానాన్ని పొందినవాడు కూడా తనలోనే పరమానందంలో మునిగి, సుఖాన్ని పొందుతాడు. మూడు లోకాలలోని అన్ని వస్తువుల సారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నిజానికి ఏమీ చేయడు; ఎందుకంటే అతడు పరమ స్థితిని చేరుకున్నవాడు.
సప్తానాం యోగభూమీనామ్ అభ్యాసẖ క్రియతే కథమ్ । కీదృశాని చ చిహ్నాని భూమికాం ప్రతి యోగినః
ఏడు యోగభూముల సాధన ఎలా చేయాలి? ప్రతి భూమికి యోగికి కనబడే లక్షణాలు ఏమిటి?
యతẖ కుతశ్చిత్ సమ్పన్నమ్ అవిద్యావ్యాధివేదనమ్ । సత్యం భవత్వ్ అసత్యం వా చికిత్సాం త్వ్ అస్య మే శృణు
ఎక్కడినుంచైనా, ఏ కారణంతోనైనా అవిద్య అనే బాధ కలిగితే, అది నిజమైనదా, అబద్ధమా అన్నది పక్కనబెట్టి, దానికి నివారణ మార్గాన్ని ఇప్పుడు విను.
పరాద్ అనన్తాద్ యద్య్ ఏషా తత్ తద్ ఏవేయమ్ అక్షతమ్ । న జాతేయం న చావిద్యా బోధమాత్రాద్ భవేద్ అతః
ఈ అవిద్య పరమాత్మ నుండి, అనంతత్వం నుండి వస్తే, అది అలాగే ఉండిపోతుంది; అది పుట్టింది కాదు, అది నిజమైన అవిద్య కూడా కాదు. ఎందుకంటే, కేవలం బోధ మాత్రమే దీనికి ఆధారం.
పక్షమ్ ఏతమ్ అనాదృత్య స్వసఙ్కల్పవిలాసినః । సత్యామ్ అపీహావిద్యాయాం శృణు నిర్నాశనే క్రమమ్
మన ఊహల ఆటను పక్కన పెట్టి, ఈ లోకంలో అజ్ఞానం నిజమైనదిగా కనిపించినా, దాన్ని ఎలా క్రమంగా నశింపజేయాలో విను.
జన్తుḫ ప్రథమజాతస్ తు సుషుప్తావస్థచేతనః । భావిభావనదుẖఖాత్మా క్రిమిసంవిద్ భవత్య్ అధీః
మొదట జన్మించిన జీవి, దీప నిద్రలో ఉన్న మనస్సుతో, భవిష్యత్తు ఊహల వల్ల కలిగే బాధే స్వభావంగా, పురుగు లాంటి ముద్దుగా, పరిమితమైన జ్ఞానంతో ఉంటాడు.
భవేచ్ చేన్ నవజాతస్య న భావీ భావనోదయః । సుఖాదిసంవిదా సద్యస్ తత్ స ఏవ పరం పదమ్
కొత్తగా పుట్టినవాడికి భవిష్యత్తు ఊహలు లేకపోతే, ఆనందం లాంటి అనుభూతిలోనే ఉండిపోతే, అదే పరమ పదంగా ఉంటుంది.
ఏతావతైవ సౌషుప్తీ స్థితిర్ భిన్నా పరాత్ పదాత్ । యద్ భావివాసనౌఘాసౌ జడా చోపలధర్మిణీ
ఇంతవరకూ చెప్పినది దీప నిద్ర స్థితి మాత్రమే, అది పరమ పదానికి భిన్నం. ఎందుకంటే అక్కడ భవిష్యత్తు వాసనల మోతాదు, రాయి లాంటి జడత్వం ఉంటాయి.
తుర్యావస్థాసమా స్వస్థా సద్రూపా శాన్తవాసనా । జీవన్ముక్తేస్ స్థితిర్ అతో న సుషుప్తోపమా భవేత్
జీవన్ముక్తుని స్థితి, తురీయావస్థతో సమానంగా, సహజంగా, తన నిజ స్వరూపంలో, శాంతమైన వాసనలతో ఉంటుంది. అందువల్ల, దీన్ని గాఢనిద్రతో పోల్చకూడదు.
అగ్రస్థవస్తుసమ్బోధసన్తతాభ్యాసయోగతః । బాలస్ సుషుప్తావస్థాయాẖ క్రమాన్ నిర్యాతి రాఘవ
ఓ రాఘవా! పరమసత్యాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకునే సాధన వల్ల, ఒక చిన్నవాడు గాఢనిద్ర స్థితి నుంచి క్రమంగా బయటపడతాడు.