ఇతి బుద్ధీన్ద్రియైర్ ఏవ స్థిత్వా మేరుర్ ఇవ స్థిరః । అపునర్భవనాయైషి సమాధానమహాశయః
ఇలా, బుద్ధి మరియు ఇంద్రియాలతోనే, మెరుపర్వతంలా అచంచలంగా ఉండి, తిరిగి జన్మించకుండా ఉండే మహాసమాధిని కోరాలి.
కురు కర్మేన్ద్రియైẖ కార్యం యన్త్రవత్ స్పన్దచఞ్చలైః । అర్ధసుప్తప్రబుద్ధాభైస్ స్వకర్మాభ్యాసచఞ్చలైః
కర్మేంద్రియాలు యంత్రంలా, అలజడిగా, కంపించేవిగా తమ పనిని చేయనివ్వు; అవి అర్థ నిద్రలో, అర్థ మేల్కొనినవారిలా, అలవాటైన పనుల్లో చంచలంగా ఉంటాయి.
అఫలేచ్ఛానుసన్ధానైర్ బాలైర్ ఉన్మత్తకైర్ ఇవ । అవాసనైర్ అమననైశ్ చలైర్ వృక్షదలైర్ ఇవ
ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా, పిల్లలు లేదా పిచ్చివాళ్లలా, మనస్సులో ఎలాంటి ముద్రలు లేకుండా, ఆలోచనలు లేకుండా, చెట్టు ఆకుల్లా చంచలంగా ఉండనివారు ఎలా ప్రవర్తిస్తారో, అలాగే నువ్వు కూడా ప్రవర్తించు.
నిత్యమ్ అన్తర్ముఖో భూత్వా స్వాత్మారామḫ ప్రపూర్ణధీః । జాగ్రత్య్ ఏవ సుషుప్తస్థẖ కురు కర్మాణ్య్ అనిద్రవత్
ఎప్పుడూ లోపలికి దృష్టి పెట్టి, నీ స్వరూపంలో ఆనందంగా ఉండి, మనస్సు పూర్తిగా తృప్తిగా ఉంచు. మేల్కొన్నపుడే అయినా, నిద్రలో ఉన్నట్టు స్థిరంగా ఉండి, నిద్ర లేని వాడివిగా పనులు చేయు.
యథా మౌనీ యన్త్రపుమాన్ కరోత్య్ ఏవం కురు క్రియామ్ । వాతస్వభావాత్ స్పన్దీని చలన్త్వ్ అఙ్గాని కిం తవ
ఎలా ఒక మౌనవ్రతుడు లేదా యంత్రంలా వాడు పనులు చేస్తాడో, అలాగే నువ్వు కూడా చేయి. గాలి స్వభావం వల్ల చేతులు కాళ్లు ఎలా కదులుతాయో, అవి కదిలినా నీవు వాటితో సంబంధం లేకుండా ఉండు.
అన్తస్ సర్వపరిత్యాగీ బహిẖ కుర్వన్న్ అపి స్థిరమ్ । న కర్తాసి న భోక్తాసి న చాయమ్ అసి నేతరః
లోపల అంతా వదిలేసి, బయట పనులు చేసినా స్థిరంగా ఉండు. నువ్వు చేయువాడు కాదు, అనుభవించేవాడు కాదు, ఈ శరీరం కూడా కాదు, ఇంకేదీ కూడా కాదు.
యస్య నాహఙ్కృతో భావశ్ చేతో యస్య న లిప్యతే । జగన్ నిఘ్నన్ ప్రకుర్వన్ వా న హన్తి న కరోతి సః
ఎవరికి అహంకారం ఉండదో, ఎవరి మనస్సు మలినం కాకుండా ఉంటుందో, వారు ఈ లోకాన్ని నాశనం చేసినా లేదా సృష్టించినా, నిజానికి వారు ఏదీ చేయరు, ఏదీ నాశనం చేయరు.
యస్య సర్వే సమారమ్భాẖ కామసఙ్కల్పవర్జితాః । జ్ఞానాగ్నిదగ్ధకర్మాణం ముక్తమ్ ఆహుస్ తమ్ ఉత్తమాః
ఎవరికి ప్రతి కార్యం కోరికలూ ఊహలూ లేకుండా జరుగుతుందో, ఎవరి కర్మలు జ్ఞానాగ్ని వల్ల కాలిపోతాయో, అలాంటి వారిని జ్ఞానులు ముక్తుడని అంటారు.
ఏవం సమాధానమయో మహాత్మన్ భూయో న చిన్తామ్ ఉపయాతి కశ్చిత్ । మహాసమాధానమ్ అనన్తమ్ ఏతద్ ఆశ్రిత్య తిష్ఠామృతతామ్ ఉపైషి
ఇలా సమాధిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, మహాత్మా, ఇకపై ఎప్పుడూ చింతకు లోనవడు. ఈ అనంతమైన మహాసమాధిని ఆశ్రయిస్తే, నీవు అమృతత్వాన్ని పొందుతావు.
యత్రైకద్విత్వకలనాస్ సమ్భవన్తి హి కాశ్చన । తత్రైకాన్తసమాధానే భఙ్గో భవతి రాఘవ
ఒక్కటి లేదా రెండు అన్న భావనలు ఎక్కడ పుట్టుతాయో, రాఘవా, అక్కడ పూర్తిగా సమాధిలో ఉన్నా, కలత తప్పదు.
ఏకమ్ ఏవ తు యత్రాస్తి సత్తాసామాన్యమాత్రకమ్ । తత్ర కిం కస్య కేనైవ సమాధానం వినశ్యతి
ఒకే ఒక శుద్ధమైన, భేదం లేని సత్తా మాత్రమే ఉన్న చోట, అక్కడ ఎవరి కోసం, ఎవరు, ఏమి కోల్పోతారు? సమాధి పోతుందా అన్నదే ప్రశ్నే లేదు.
చినోమి న చినోమీతి త్యక్త్వా శబ్దార్థవిభ్రమమ్ । చిద్రూప ఏవాచిద్రూపో మౌనవాంస్ తిష్ఠ కాష్ఠవత్
నాకు తెలుసు, నాకు తెలియదు అనే మాటల గందరగోళాన్ని వదిలేసి, నీవు చైతన్య స్వరూపుడిగా, చలనం లేకుండా, నిశ్శబ్దంగా, కలప మాదిరిగా ఉండిపో.
స్థితిర్ వాయోర్ అవహతḫ పయసో ఽద్రేశ్ చ ఖస్య వా । అవాసనాన్తస్ సా తే ఽస్తు కుర్వతో ఽకుర్వతశ్ చితః
నీ అంతరంగ స్థితి గాలి ఆగిపోయినట్టు, కొండపై నీరు నిలిచినట్టు, ఆకాశం లాగ శూన్యంగా, వాసనలు లేకుండా ఉండాలి. నీవు ఏం చేసినా, చేయకపోయినా, ఓ చైతన్య స్వరూపుడా, ఇదే నీ స్థితి కావాలి.
అహమ్భావో విలీనో యస్ తాపస్థహిమలేశవత్ । చేత్యస్యాచయనాద్ అన్తస్ సమ్పన్నḫ పరమం పదమ్
ఎవరికైనా 'నేను' అనే భావం కొండపై మంచు చుక్కలా కరిగిపోతే, అతడు బాహ్య విషయాల్ని కూడబెట్టడం మానేసి, లోపల పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
అణీయసామ్ అణీయాంసం స్థవిష్ఠం చ స్థవీయసామ్ । శాన్తం చిత్త్వమ్ అసంవేద్యమ్ అనన్యద్ ఇదమ్ ఆతతమ్
ఈ మనస్సు అత్యంత సూక్ష్మమైనదానికంటే ఇంకా సూక్ష్మంగా, అతి పెద్దదానికంటే ఇంకా గొప్పదిగా ఉంటుంది. ఇది ప్రశాంతంగా, గ్రహించలేనిదిగా, ఏకరూపంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
అయం ప్రత్యేకమ్ ఉదితḫ పృథక్ సంసృతిషణ్డకః । ససురాసురపాతాలలోకాన్తరధరామ్బరః
ఇది ప్రతి ఒక్కరిలో వేర్వేరుగా పుట్టి, దేవతలు, రాక్షసులు, పాతాళం, భూమి, ఆకాశం వంటి అన్ని లోకాలను కలిగి ఉన్న సంసార సముదాయంగా అవతరిస్తుంది.
జ్ఞస్ సర్వేతరసఙ్కల్పసర్గాన్ పశ్యత్య్ అఖణ్డితాన్ । ఆస్వాదితేక్షుస్ సర్వేక్షురసాన్ సానుభవాన్ ఇవ
తెలిసినవాడు అన్ని రకాల సంకల్పాల ద్వారా ఏర్పడిన సృష్టులను అఖండంగా చూస్తాడు. అది ఎలాగంటే, ఒకడు చెరకు రుచి చూసినప్పుడు అందులోని రుచులన్నింటినీ అనుభవించినట్టు.
సఙ్కల్పసర్గపురుషాస్ సత్యాస్ సర్వే పరస్పరమ్ । చిద్వ్యోమ్నో ఽచ్ఛిన్నరూపత్వాత్ తత్తానుభవతస్ స్వతః
సంకల్పంతో ఏర్పడిన జీవులు పరస్పరం నిజమైనవాళ్లుగా అనుభవిస్తారు. ఎందుకంటే చైతన్య ఆకాశం ఎలాంటి విఘాతం లేకుండా ఉంటుంది. అందువల్ల వారు తమను తాము అనుభవించగలుగుతారు.
స్పన్దవిచ్ఛిత్తయస్ సర్వా ద్రవభావాద్ యథామ్భసః । సంవిద్విచ్ఛిత్తయస్ సర్వాశ్ చితిరూపాత్ తథాత్మనః
ఎలా నీటిలో ప్రవాహం ఆగిపోవడం ద్రవత్వం వల్ల జరుగుతుందో, అలాగే అన్ని జ్ఞానంలో కలిగే అంతరాయాలు కూడా ఆ చైతన్య స్వభావం వల్లే కలుగుతాయి.
ఐక్యమ్ ఐక్యాత్మతాపూర్వం రత్నయుగ్మత్విషో యథా । యాన్తి విత్త్వేన సఙ్కల్పసర్గా భిన్నాస్ తథైకతామ్
రత్నాల జంట ఒకటిగా ఉన్నప్పుడు వాటి ప్రకాశం కలిసిపోతుంది కదా, అలాగే మనసులో ఏర్పడే ఎన్నో సంకల్పాలూ ధనం వల్ల ఒక్కటిగా మారిపోతాయి.
యద్ యద్ ఆలోక్యతే తోయే తత్ తత్ సర్వం యథా ద్రవః । యద్ యద్ ఆమృశ్యతే శాన్తే తత్ తత్ సర్వం చితిస్ తథా
నీటిలో ఏది కనిపించినా అది అంతా ద్రవమే, అలాగే ప్రశాంతమైన మనసులో ఏది తాకినా అది అంతా చైతన్యమే.
చిదీహనం విదుస్ చిత్తం నిర్వాణం చిదనీహనమ్ । న చిదాలిహనీయో ఽతḫ పదార్థో ఽవిదితాత్మనః
జ్ఞానులు చెబుతారు—మనస్సు అనేది చైతన్యానికి చేసే ప్రయత్నం, ఆ ప్రయత్నం ఆగిపోవడమే మోక్షం. కనుక తన అసలు స్వరూపం తెలియని వాడికి, ఏదీ చైతన్యంతో పూర్తిగా గ్రహించలేడు.
చిత్తసత్తా పరం దుẖఖం చిత్తాసత్తా పరం సుఖమ్ । అతశ్ చిత్తం విదీహాత్మ నేయం శమమ్ అవేదనాత్
మనస్సు చురుకుగా ఉన్నప్పుడు గొప్ప బాధ కలుగుతుంది; మనస్సు నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు పరమానందం లభిస్తుంది. అందుకే మనస్సును అర్ధంతో నియంత్రించి, శాంతికి చేర్చాలి.
దృష్ట్వా రమ్యమ్ అరమ్యం వా స్థేయం పాషాణవత్ సమమ్ । ఏతావతాత్మయత్నేన జితా భవతి సంసృతిః
మనకు ఇష్టమైనదైనా, ఇష్టంలేనిదైనా చూసినప్పుడు, రాయి లాగా సమంగా నిలువాలి. ఇలా మన ప్రయత్నంతోనే జనన మరణ చక్రాన్ని జయించవచ్చు.
స్వేనైవ పురుషార్థేన పదార్థామజ్జనాత్మనా । తీర్యతే గోష్పదమ్ ఇవ న తు దైవాద్ భవార్ణవః
తన స్వంత శ్రమతో, విషయాల సారాన్ని గ్రహిస్తూ, ఆ భవసాగరాన్ని ఆవు పాదంలో నీరు దాటి పోయినట్టు సులభంగా దాటి పోవచ్చు; అదృష్టంతో కాదు.
వస్తుప్రాప్తౌ చిదీహాయామ్ ఉదితే చిత్తరాక్షసే । సఙ్ఖ్యాతుం కేన శక్యన్తే శూన్యాస్ సంసృతివిభ్రమాః
వాస్తవాన్ని పొందడంలో మనస్సు ప్రయత్నం మొదలైనప్పుడు, ఆ జ్ఞానసింహం వల్ల పోయే శూన్యమైన సంసార భ్రమలను ఎవరు లెక్కపెట్టగలరు?
అతశ్ చితమ్ అధావన్తీం ధారయన్న్ అవిదన్న్ ఇవ । కాష్ఠలోష్టసమస్ తిష్ఠ కార్యం కుర్వన్ యథాగతమ్
కాబట్టి, చంచలమైన మనసును తెలియనట్టుగా పట్టుకొని, కలప లేదా రాయి లాంటి స్థిరతతో ఉండి, ఎదురైన పనులను చేయు.
సంవేదనీయం న సుఖం నాసుఖం నైవ మధ్యమమ్ । ఏతావతా తు యత్నేన దుẖఖాన్తో ఽనన్త ఆప్యతే
మనకు అనుభవమయ్యేది ఆనందం కాదు, దుఃఖం కాదు, మధ్యస్థత కూడా కాదు. అయితే, ఇలాంటి ప్రయత్నంతో అనంతమైన దుఃఖానికి అంతం కలుగుతుంది.
వస్త్వసన్మృగతృష్ణామ్బు జీవో వస్తుతయా లిహన్ । చిత్తయక్షోదయే భీమామ్ ఇమాం ప్రాప్నోతి సంసృతిమ్
నిజమైనదిగా లేని మృగతృష్ణ నీటిని నిజమని భావించి, దాన్ని రుచి చూస్తూ, మనస్సు అనే రాక్షసుడు లేచినప్పుడు జీవుడు ఈ భయంకరమైన సంసార చక్రంలో పడిపోతాడు.
సబాహ్యాభ్యన్తరం పశ్యంశ్ చితా చైత్తం దృషద్దృఢః । భూమికాక్రమయోగేన ముక్తో భవ భవార్ణవాత్
బయటి లోపలి అన్నీ చూస్తూ, మనస్సును రాయిలా దృఢంగా ఉంచి, స్థాయిలను అధిగమించే సాధనతో, సంసార సముద్రం నుండి విముక్తి పొందు.