తద్ ఇమం సంశయం శేషమ్ ఏకం మే ఛేత్తుమ్ అర్హసి । భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ ప్రోద్విజన్తే హి నోత్తమాః
భగవంతుడా, నీవు అన్ని ధర్మాలను బాగా తెలిసినవాడివి. నాకు మిగిలిన ఈ ఒక్క సందేహాన్ని దయచేసి తీర్చు. ఎందుకంటే, ఉత్తములు ఎప్పుడూ కలవరపడరు.
పరమాత్మమయం సర్వం యది నామ సదైవ హి । ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి తత్ కిమర్థం కృతẖ క్రమః
ప్రపంచమంతా పరమాత్మ తత్వంతో నిండిపోయి ఉంటే, 'ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు' అనే క్రమం ఎందుకు ఏర్పడింది?
యథోత్పన్నా న వోత్పన్నా జీవాḫ పరమకారణాత్ । ద్వైతవన్తో ఽథ వాద్వైతాస్ తత్ తావజ్ జ్ఞాతవాన్ భవాన్
ప్రాణులు ఉద్భవించినట్టు కనిపించినా, పరమకారణం నుండి నిజంగా ఉద్భవించవు. అవి ద్వైతంగా ఉన్నా, అద్వైతంగా ఉన్నా, ఆ విషయాన్ని నీవు తెలుసుకున్నావు.
తత్ర తావత్ స్వసఙ్కల్పాద్ యేషాం ద్వైతమ్ అలం స్థితమ్ । తైస్ తావత్ సంసృతౌ కిఞ్చిత్ సంసర్తవ్యమ్ అసంశయమ్
ఎవరికి తమ స్వంత సంకల్పం వల్ల ద్వైత భావన బలంగా ఉండిపోతుందో, వారు కొంతకాలం సంసారంలో తిరగక తప్పదు.
తత్ర కేచిద్ బాల్య ఏవ స్వచమత్కారయోగతః । విదన్తి పరమాత్మానం తిష్ఠన్తి విగతజ్వరమ్
వారిలో కొందరు చిన్నప్పుడే, తమ అంతరంగ ఆశ్చర్యశక్తితో పరమాత్మను తెలుసుకుని, బాధలు లేకుండా సంతోషంగా ఉంటారు.
అనీశ్వరాస్ సేశ్వరాశ్ చ యే జీవా దేహతాం గతాః । గృహీతద్వైతవిస్తారాẖ కాలేనాయాన్తి తే పదమ్
ఈ లోకంలో దేవుడనిపించుకునేవారు, దేవుడిలేనివారు, అందరూ ఈ శరీరాన్ని ధరించి, ద్వంద్వాల ప్రపంచంలో జీవిస్తూ, కాలక్రమంలో ఆ పరస్థితిని చేరుకుంటారు.
భవత్య్ ఏవాతివిశ్రాన్తిర్ నాస్తి కస్యాస్తి కస్య చ । సుచిరాత్ కేవలం కశ్చిద్ అచిరాద్ వేత్తి కశ్చన
అత్యంత విశ్రాంతి తప్పకుండా వస్తుంది; అది ఎవరికో వస్తుంది, మరికొందరికి ఆలస్యంగా వస్తుంది. కొంతమందికి చాలా కాలం తర్వాత, మరికొందరికి త్వరగా తెలుస్తుంది.
కేచిద్ విదితవేద్యత్వం యాన్తి రాఘవ యౌవనే । జరావన్తḫ పరం వస్తు విదన్తీహాపరే జనాః
ఓ రాఘవా! కొందరు యువకవయస్సులోనే తెలిసినదాన్ని తెలుసుకుంటారు; మరికొందరు మాత్రం వృద్ధాప్యంలోనే ఆ పరమార్థాన్ని గ్రహిస్తారు.
ఏవం తజ్జ్ఞాస్ తథాజ్ఞాశ్ చ తిష్ఠన్త్య్ ఏవ యథాస్థితమ్ । అస్యాం వ్యవహృతౌ జీవన్ముక్తా బద్ధాశ్ చ మానవాః
ఇలా సత్యాన్ని తెలిసినవారు, తెలియని వారు ఇద్దరూ తమ తమ స్థితిలోనే ఉంటారు. ఈ లోక జీవనంలో బంధనంలో ఉన్నవారు కూడా ఉంటారు, విముక్తులు కూడా ఉంటారు.
ఇదం కార్యమ్ ఇదం నేతి తేషాం యది జగత్స్థితిః । నోన్నీయతే తత్ క్షయకృన్ మాత్స్యో న్యాయḫ ప్రవర్తతే
ఇది చేయాలి, ఇది చేయకూడదు అనే వివేచన లేకుండా ఈ లోకం కొనసాగకపోతే, బలవంతుడు బలహీనుడిని మింగే చేపల న్యాయం ప్రబలుతుంది.
యావత్ కిఞ్చిత్ ప్రస్ఫురతి సర్గస్ తావత్ కదర్థనామ్ । మా యాతు మాత్స్యన్యాయేన కిలేతి విహితా స్థితిః
సృష్టిలో కొంతైనా కదలిక ఉన్నంతవరకూ గందరగోళం తప్పదు. చేపల న్యాయం ప్రబలించకూడదని, క్రమం కొనసాగాలని నిర్ణయించబడింది.
నిష్పుణ్యపాపం నిశ్చిత్తం నిర్మమో ఽమననక్రియమ్ । కాలాతివాహనాయైవ జీవన్ముక్తో ఽవతిష్ఠతే
జీవన్ముక్తుడు పుణ్యపాపాలకు అతీతంగా, మనస్సు లేకుండా, మమకారం లేకుండా, ఆలోచన లేకుండా, క్రియ లేకుండా, కాలం గడిపేందుకు మాత్రమే జీవిస్తాడు.
మాయాగ్రస్తమతిస్ త్వ్ ఆత్మవాసనావశతḫ ఫలమ్ । ప్రాప్నోతీహాముత్ర చైవ తదర్థం యతతే చ సః
మాయలో చిక్కుకున్న మనసు, తన స్వభావానికి లోబడి, ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ ఫలితాలను పొందుతుంది. ఆ ఫలితాల కోసం ప్రయత్నించడమూ జరుగుతుంది.
ఏతావత్ తావద్ ఆబాలపణ్డితామరమానవమ్ । అవిసంవాది యద్ యాదృక్ చిత్తం తన్మయతాత్మనః
పిల్లవాడి నుండి పండితుడు, దేవుడు నుండి మనిషివరకు, ఎవరి మనసు ఎలా ఉందో, వారి స్థితి కూడా అలానే ఉంటుంది. ఇది ఎప్పుడూ తప్పదు.
స్వసఙ్కల్పైకబీజాయ నరకస్వర్గశాఖినే । ఫలాయాజ్ఞస్య కర్తృత్వమ్ అకర్తృత్వం చ రాఘవ
తన మనసులోని సంకల్పమే నరకం, స్వర్గానికి మూలం. ఓ రాఘవా, అజ్ఞానులకు చేయడమూ, చేయకపోవడమూ ఫలితంగా వస్తాయి.
యత్ తు తజ్జ్ఞస్య కర్తృత్వమ్ అకర్తృత్వం చ వా క్వచిత్ । తత్ ప్రమేయదశామ్ ఏతి న కదాచన కస్యచిత్
జ్ఞానికి చేయడమో, చేయకపోవడమో ఎక్కడ కనిపించినా, అది నిజంగా కాదు, కేవలం కనిపించడమే. ఎప్పుడూ, ఎవరికీ అది నిజంగా ఉండదు.
కర్తా భవత్వ్ అకర్తా వా ముక్త ఏవాఙ్గ తత్త్వవిత్ । భూయో మజ్జతి నాజ్ఞానే పయḫఫేన ఇవామ్భసి
ప్రియమైనవాడా, ఎవడు సత్యాన్ని తెలుసుకున్నాడో, అతడు పని చేసినా, చేయకపోయినా, నిజంగా విముక్తుడే. అతడు మళ్లీ అజ్ఞానంలో మునిగిపోడు, నీటిపై నురుగు ఎలా మునిగిపోదో అలా.
కర్తా భవత్వ్ అకర్తా వా బద్ధ ఏవాయథార్థవిత్ । అరణ్యకూపాచ్ ఛ్వేవాస్మాన్ మోహాన్ నోత్తరతి క్వచిత్
పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఎవడు వాస్తవాన్ని గ్రహించలేడో, అతడు బంధించబడి ఉంటాడు. అడవిలోని బావిలో చిక్కుకున్న కుక్కలా, అతడు ఎప్పుడూ మాయ నుండి బయటపడడు.
నిర్దేహో నిర్మనా మౌనీ శాన్తస్ స్వస్థో నిరేషణః । కుర్వన్న్ ఏవ చ కర్మాణి తిష్ఠోత్తిష్ఠస్వ తత్పదే
శరీరం లేనివాడు, మనస్సు లేనివాడు, మౌనంగా, ప్రశాంతంగా, ఆరోగ్యంగా, ఆశలు లేకుండా ఉండి, పనులు చేస్తూనే, ఆ స్థితిలో నిలిచి ఉండుము.
జీవో బ్రహ్మార్ణవే వీచిర్ జీవామ్భోధావ్ అహఙ్కృతిః । అహఙ్కారామ్బుధౌ బుద్ధిర్ బుద్ధ్యబ్ధౌ చిత్తమ్ ఆబిలమ్
జీవుడు పరబ్రహ్మ సముద్రంలో ఒక అల, అహంకారం జీవసముద్రంలో ఒక అల, బుద్ధి అహంకార సముద్రంలో ఒక అల, మనస్సు బుద్ధి సముద్రంలో కలుషితంగా ఉంటుంది.
చిత్తాబ్ధౌ వాసనా వీచిర్ వాసనాబ్ధౌ తు సంసృతిః । సంసారాబ్ధౌ శరీరం చ శరీరాబ్ధౌ చ జీవితమ్
మనస్సు అనే సముద్రంలో ఆశలు అలలవంటివి. ఆశల సముద్రంలో జనన మరణాల చక్రం అలలా ఉప్పొంగుతుంది. ఈ లోక సముద్రంలో శరీరం అలగా ఉంటుంది. శరీర సముద్రంలో జీవితం అలగా ఉప్పొంగుతుంది.
జీవితాబ్ధౌ చ యువతా చఞ్చలే యౌవనార్ణవే । వీచిర్ ఇన్ద్రియసఙ్ఘాతస్ స్పన్దస్ త్వ్ ఇన్ద్రియవారిధౌ
జీవిత సముద్రంలో యవ్వనం చంచలంగా ఉంటుంది. యవ్వన సముద్రంలో ఇంద్రియాల సమూహం అలలా ఉప్పొంగుతుంది. ఇంద్రియాల సముద్రంలో కదలిక అలగా కనిపిస్తుంది.
స్పన్దామ్భోధావ్ అనుభవస్ స్వానుభూత్యామ్బుధౌ తతః । తరఙ్గశ్ చిత్సముల్లాస ఇతీదం సర్గవేదనమ్
కదలిక సముద్రంలో అనుభవం ఉద్భవిస్తుంది. ఆ అనుభవాల సముద్రంలో చైతన్య ఆనందం అలగా వెలుగుతుంది. ఇదే సృష్టిని మనం ఎలా గ్రహిస్తామో అది.
శబ్దసంస్పర్శరూపాది యేనేదమ్ అవబుధ్యతే । తచ్ చిన్మాత్రం జగత్ సర్వం తత్సారత్వాద్ రఘూద్వహ
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం మొదలైనవన్నీ మనం గ్రహించేది ఏదివల్లనో, రఘువంశీయుడా, అది చిత్తశుద్ధి మాత్రమే. ఈ జగత్తు అంతా అదే మూలమైనది కనుక, అంతా అదే అనుభూతి.
అక్షుబ్ధో ఽవ్యపదేశ్యో ఽసావ్ అసర్గకరణోన్ముఖః । ఉన్నీయతే చిదమ్భోధిస్ సద్భిర్ బ్రహ్మేతి కేవలమ్
అదే చైతన్య సముద్రం, ఎలాంటి కలకలం లేకుండా, వర్ణించలేనిది, సృష్టికి దూరంగా ఉంటుంది. జ్ఞానులు దానిని బ్రహ్మమనే ఒకటిగా ఎత్తిచూపుతారు.
అక్షుబ్ధమ్ అపి తత్ క్షుబ్ధమ్ ఇవ చేత్ కృతవేదనమ్ । తచ్ చిదంశమ్ ఉపారుహ్య బ్రహ్మ సర్గ ఇతి స్థితమ్
అది ఎంత ప్రశాంతంగా ఉన్నా, దాన్ని గ్రహించగలిగితే అది కలవరంగా కనిపిస్తుంది. ఆ చైతన్యపు భాగాన్ని చేరుకుంటే, అది బ్రహ్మమూ సృష్టియూ అన్నట్లుగా స్థిరపడుతుంది.
అక్షుబ్ధో ఽసావ్ అవాచ్యో హి సమశ్ చితిమహార్ణవః । వక్తుం న కేనచిన్ నామ్నా కలయా వాపి శక్యతే
ఈ ప్రశాంతమైన, వర్ణించలేని, విస్తారమైన చైతన్య సముద్రాన్ని ఎవ్వరూ పేరు ద్వారా గానీ, ఏ విధానంలోనైనా గానీ వివరించలేరు.
న చ తస్య మహాబాహో క్షోభస్ సమ్భవతి క్వచిత్ । పృథక్ తన్మాత్రరూపత్వాత్ సర్వస్య జగతో గతేః
ఓ మహాబాహువా, దానిలో ఎప్పుడూ కలకలం కలగదు. ఎందుకంటే, ఈ లోకమంతా దాని సూక్ష్మ స్వరూపంలోనే కదులుతుంది.
స్వరూపే తస్య దేవస్య కేవలం యా విలాసితా । సైషోక్తా క్షోభశబ్దేన చిచ్ఛబ్దేన చ వానఘ
ఆ పరమేశ్వరుని సహజ స్వరూపంలో కలిగే ఆ ఆటపాటనే 'కలకలం' అని, 'చైతన్యం' అని కూడా పిలుస్తారు, పాపరహితుడా.
పరమార్థమహామ్భోధౌ చిచ్ చేత్యలవరూపిణీ । ఊర్మివత్ స్ఫురతి స్పన్దాత్ తేనేదం జాయతే జగత్
పరమార్థమయమైన మహాసముద్రంలో, చైతన్యం విషయవిషయి భేదరూపాన్ని తీసుకుని, అలలా ఉల్లాసంగా మెరుస్తుంది. అలా ఈ జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది.