యద్ ఇదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ త్వమహమాదిమత్ । చిత్తమాత్రం హి తత్ సర్వం జలమాత్రం యథార్ణవః
ఈ జగత్తులో కనిపించే ఏదైనా, 'నేను', 'నీవు' అనే భావాలతో సహా, అన్నీ మనస్సే. అది సముద్రంలో నీరు ఒక్కటే ఉన్నట్టు, అంతా మనస్సే.
దేహేన్ద్రియాదిభావేన చిత్తం జగద్ ఇతి స్థితమ్ । షడ్భిర్ వా పఞ్చభిర్ ద్వారైశ్ చేత్యం పతతి దేహినామ్
ఈ జగత్తు శరీరం, ఇంద్రియాలు మొదలైన రూపంలో మనస్సే అని స్థిరంగా ఉంది. ఆరు లేదా ఐదు ద్వారాల ద్వారా, తెలిసే విషయాలు జీవులలోకి ప్రవేశిస్తాయి.
యతẖ కుతశ్చిత్ సమ్పన్నం చిత్తం ద్వీన్దువిలాసవత్ । యథా నానేవ సమ్పన్నం తద్ ఉక్తం బహుశస్ తవ
మనస్సు ఎక్కడి నుంచైనా ఎలా పుట్టిందో, అది సూర్యుడు, చంద్రుడు వెలిగేలా అనేక రూపాల్లో కనిపించినా, నిజానికి ఒక్కటే అని నీకు ఎన్నోసార్లు చెప్పాను.
జీవాదిసఞ్జ్ఞావలితం ధృతసంసృతివిభ్రమమ్ । యథా తత్ క్షీయతే చిత్తం శ్రేయసే తద్ ఇదం శృణు
‘జీవుడు’ అనే పేరు మొదలైనవాటితో మనస్సు మాయలో పడి సంసారం అనుకుంటుంది. ఆ మనస్సు ఎలా క్షీణించి, మేలు కలిగించగలదో ఇప్పుడు విను.
చేతో భావవికారాఢ్యం పశ్యతీదం శరీరకమ్ । అవిద్యమానం ప్రోచ్ఛూనం మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇవైణకః
మనస్సు ఎన్నో ఆలోచనలతో నిండిపోయి, నిజంగా లేని ఈ శరీరాన్ని, మృగతృష్ణలో జంతువు నీళ్లు చూస్తున్నట్టు, ఉన్నట్టు ఊహించుకుంటుంది.
తథా పశ్యతి వై చేతశ్ శరీరం స్పన్దచఞ్చలమ్ । అభిన్నమ్ ఏవ స్వాత్మత్వాద్ దధిరూపం యథా పయః
అదే విధంగా, మనస్సు కదిలే ఈ శరీరాన్ని కూడా, తానే అనిపించుకుని, పెరుగు పాలు వలె వేరుగా కానట్టు చూస్తుంది.
ఉత్పత్తిస్థితినాశాన్తం యథానుభవతి స్వయమ్ । పయో దధిత్వమ్ ఏవం హి చేతḫ పశ్యతి దేహకమ్
పెరుగు తాను ఎలా పుట్టి, నిలిచి, చివరికి అంతమవుతుందో అనుభవిస్తుంది, అలాగే మనస్సు కూడా శరీరాన్ని అలా గమనిస్తుంది.
తథా హి భార్గవోదన్తో లవణైన్దవవిభ్రమః । శ్రుతస్ త్వయా మహాబాహో చిత్తరూపనిరూపణే
భార్గవుని కథ, ఉప్పు, చంద్రుని మాయలతో కూడినది, మనస్సు స్వభావాన్ని వివరించడంలో నీవు వినావు, ఓ మహాబాహువా.
ప్రతిభాం జడమ్ అప్య్ ఏతి చిత్తం సర్వగచిచ్చ్యుతమ్ । అనిచ్ఛాయోమణిప్రాప్తమ్ అయḫ ప్రస్పన్దనం యథా
మనస్సు అన్నీ జ్ఞానం లేకుండా పోయినప్పుడు, అది మూడుగా మారుతుంది. అది, ఆకర్షణ లేకుండా పోయిన ఇనుప ముక్క ఎలా కదలదో, అలాగే.
నిత్యోదితామలానన్తచిదాదిత్యాంశురఞ్జనాత్ । చిత్తపద్మో వికసతి పుర్యష్టకదలావలిః
ఎప్పుడూ ప్రకాశించే, నిర్మలమైన, అనంతమైన చైతన్య సూర్యకిరణాల ప్రభావంతో, మనస్సు పద్మం, ఎనిమిది పొరలతో, వికసిస్తుంది.
యథా ముక్తావలీ దృష్టా శూన్యే ఖే సదసన్మయీ । స్ఫురత్య్ ఏవం హి చిత్తత్త్వే చేతస్ స్ఫురతి చఞ్చలమ్
ఎలా ఒక ముత్యాల హారం ఖాళీ ఆకాశంలో కనబడుతుంది, అది ఉంది కూడా లేదు కూడా అనిపిస్తుంది, అలాగే మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపంలో ఈ చంచలమైన మనస్సు కనిపిస్తుంది.
యథా చిత్రోదయశ్ శూన్యే భ్రాన్తిమాత్రమ్ ఉపప్లవః । తథా చేతసి దేహో ఽయం గన్ధర్వపురవత్ స్థితః
ఎలా ఒక చిత్రరూపం ఖాళీ స్థలంలో కేవలం మాయగా కనిపిస్తుంది, అలాగే ఈ శరీరం మనస్సులో గంధర్వ నగరం లాగానే ఉంది.
యథా చేతసి దేహో ఽయం మిథ్యా ద్వీన్దువిలాసవత్ । ఇన్ద్రియాణి తథా దేహే మైవమ్మాత్రపరో భవ
ఎలా మనస్సులో ఈ శరీరం నిజమైనది కాదు, రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయగా ఉంటుంది, అలాగే శరీరంలో ఉన్న ఇంద్రియాలు కూడా మాయే. వాటిని నిజమైనవిగా భావించవద్దు.
యథేన్ద్రియాణి దేహస్య బాలకల్పితయక్షవత్ । స్పన్దస్ తథైవేన్ద్రియాణాం జడో మైతత్పరో భవ
ఎలా శరీరానికి చెందిన ఇంద్రియాలు పిల్లవాడు ఊహించుకునే పిశాచిలా ఉంటాయో, అలాగే ఇంద్రియాల కదలిక కూడా చైతన్యం లేని దాంట్లా ఉంటుంది. దాన్ని నిజమైనదిగా అనుకోకూడదు.
యథేన్ద్రియాణాం వాతానామ్ ఇవ స్పన్దో జడాత్మకః । స్పన్దబోద్ధృ తథైవాసత్ స్ఫురత్య్ ఏతచ్ చలం మనః
ఎందుకంటే, మన ఇంద్రియాల కదలికలు గాలుల కదలికలవలెనే చైతన్యరహితంగా ఉంటాయి. అలాగే, ఆ కదలికను గ్రహించేవాడు కూడా వాస్తవంగా ఉండడు. ఈ చంచలమైన మనస్సు కేవలం మెరుపులా కదిలిపోతూ ఉంటుంది.
యథా స్పన్దస్య తు మనో భ్రమాకృతి చలం జడమ్ । మనసో ఽస్య తథా బుద్ధిర్ మృగతృష్ణా విజృమ్భతే
ఎలా అంటే, మనస్సు మాయలోనిది—చంచలంగా, చైతన్యరహితంగా ఉంటుంది. అలాగే, ఆ మనస్సు నుండే బుద్ధి ఉద్భవించి, మృగతృష్ణ వలె విస్తరిస్తుంది.
యథైవ బుద్ధిస్ స్వాన్తస్య తథా బుద్ధేర్ అహఙ్కృతిః । అసద్రూపా ముధోద్భూతా మైవమ్మాత్రపరో భవ
యథావిధంగా బుద్ధి మనస్సులోంచి పుట్టినట్లే, ఆ బుద్ధి నుండే 'నేను' అనే భావన కలుగుతుంది. అది వాస్తవమైనది కాదు, మూర్ఖత్వం వల్ల పుట్టినదే. దాన్ని నిజమైనదిగా భావించవద్దు.
యథా బుద్ధేర్ అహఙ్కారో వల్ల్యాḫ పుష్పమ్ ఇవ స్థితః । తథైవాహఙ్కృతేర్ జీవో మైవమ్మాత్రపరో భవ
ఎలా అంటే, బుద్ధిలో 'నేను' అనే భావన వల్లి మీద పువ్వు నిలిచినట్టు ఉంటుంది. అలాగే, ఆ 'నేను' భావన నుండే జీవుడు పుడతాడు. దాన్ని కూడా నిజమైనదిగా భావించవద్దు.
యథైవాహఙ్కృతేర్ జీవశ్ శూన్యేహావాసనాత్మకః । తథా జీవస్య కలయా యుక్తా చిత్ సచమత్కృతిః
ఎలా అయితే అహంకారం వల్ల జీవుడు శూన్యంలో వాసనల రూపంలో మిగిలిపోతాడో, అలాగే జీవుని చైతన్యం కూడా తన స్వభావంతో కూడి, శుద్ధమైన జ్ఞానం మరియు ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది.
తద్ అప్య్ అనఘ సఙ్కల్పవశాన్ నో వస్తునాపి సత్ । మైతద్ భావయ కిఞ్చిత్ త్వం నైతత్ తేనాస్య వా భవాన్
అలాగే, ఓ పాపరహితుడా, ఇది కూడా వాస్తవమైన వస్తువుతో కాకుండా, కల్పన వల్లనే జరుగుతుంది. దీనిని కొంతసేపు ఆలోచించు; నువ్వు గానీ, ఇది గానీ, దాని వల్ల పుట్టినవే కావు.
ఏతే పరస్పరం సర్వే భ్రమాత్ కారణతాం గతాః । తరఙ్గవద్ వివర్తన్తే మనోబుద్ధీన్ద్రియాదయః
ఇవి అన్నీ పరస్పర భ్రమతో కారణాలుగా మారాయి; మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు మొదలైనవి అలలవలె విస్తరిస్తూ పోతున్నాయి.
యథా శూన్యే మహారణ్యే స్వసఙ్కల్పభ్రమాకులాః । భ్రమన్త్య్ ఉన్మత్తకా ఏవం మనోబుద్ధీన్ద్రియాదయః
ఎలా అయితే ఒక పెద్ద ఖాళీ అడవిలో, తమ స్వంత భ్రమ కల్పనతో కలవరపడి, పిచ్చివాళ్లలా తిరుగుతారో, అలాగే మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలు మొదలైనవి కూడా అలా సంచరిస్తుంటాయి.
శరీరం సంసృతౌ సారస్ సారో ఽక్షౌఘశ్ శరీరకే । సారస్ త్వ్ అక్షగణే స్పన్దస్ స్పన్దే సారస్ స్మృతం మనః
ఈ జనన మరణ చక్రంలో అసలు తత్వం శరీరమే. శరీరంలో అసలు తత్వం ఇంద్రియ సమూహం. ఆ ఇంద్రియాల్లో అసలు తత్వం చలనం. ఆ చలనంలో అసలు తత్వం మనస్సు అని గుర్తించబడుతుంది.
సారో మనసి వై బుద్ధిస్ సారో బుద్ధావ్ అహఙ్కృతిః । సారస్ త్వ్ అహఙ్కృతౌ జీవో జీవే సారశ్ చిద్ ఆబిలా
మనస్సులో అసలు తత్వం బుద్ధి. బుద్ధిలో అసలు తత్వం అహంకారం. అహంకారంలో అసలు తత్వం జీవుడు. ఆ జీవునిలో అసలు తత్వం, కొంత మబ్బుగా ఉన్న, చైతన్యం.
చితి సారస్ త్వ్ అచేత్యత్వం చేత్యస్యాసమ్భవాచ్ ఛివే । తస్మాత్ సారతరాత్ సారẖ కిఞ్చిద్ అన్యన్ న విద్యతే
ఆ చైతన్యంలో అసలు తత్వం, ఏదీ గ్రహించబడని స్థితి. శివునిలో ఏ వస్తువూ ఉద్భవించదు కాబట్టి, ఆ మిక్కిలి సూక్ష్మమైన తత్వం తప్ప మరొకటి లేదు.
నిర్వికల్పచిదాభాస ఏవ సర్వత్ర కారణమ్ । కారణం తస్య నాస్త్య్ అన్యత్ తత్ స్వతో నిత్యభాసురమ్
ఎక్కడ చూసినా, నిర్వికల్పమైన చైతన్య ప్రతిభాసమే కారణం. దానికి మరో కారణం లేదు. అది స్వయంగా శాశ్వతంగా ప్రకాశించే తత్వం.
తావన్మాత్రపరో నిత్యం భవ పూర్వం పరిత్యజన్ । సకలం నిష్కలం వాపి జగచ్ చిన్మాత్రమ్ ఏవ హి
ముందుగా అన్ని విషయాలను వదిలిపెట్టి, నిత్యం కేవలం చైతన్యమే అన్న భావనతో ఉండుము. ఈ జగత్తు లక్షణాలతో ఉన్నదైనా, లేకపోయినా, అది నిజంగా చైతన్యమే.
వలితం సర్వసఙ్కల్పైర్ యది వా యది వోజ్ఝితమ్ । జగత్ తద్ అఖిలం రామ విద్ధ్య్ ఏతచ్ ఛుద్ధచిన్మయమ్
ఈ లోకం ఎన్నో ఆలోచనల వల్ల ఏర్పడిందని అనిపించినా, లేదా ఆ ఆలోచనలు లేనట్టయినా, రామా! ఈ సర్వ జగత్తు శుద్ధమైన చైతన్యమే అని తెలుసుకో.
ఇత్య్ అస్మాత్ పరమాత్ సారాద్ అజస్రం సంవిద్ అఙ్గ తే । రాత్రిన్దివం న చలతి యది తత్ త్వమ్ అజశ్ శివః
ఈ పరమ సారాంశం నుండి, ప్రియమైనవాడా, ఆ జ్ఞానం ఎప్పుడూ, రాత్రి పగలు తేడా లేకుండా, నిన్ను విడిచిపోదు. ఇది నిజమైతే, నువ్వు జననం లేని శివుడవు.
అత్ర స్థితస్య తవ కేచన దుర్విలాసా రాత్రావ్ అహేర్ ఇవ న రామ పదం లభన్తే । మైనాం పరిత్యజ మహామృతకన్దరాం త్వమ్ అత్రైవ తిష్ఠ దృఢలేఖ్యమ్ ఇవాశ్మనీతి
ఈ స్థితిలో ఉన్న నీవు, రామా, రాత్రి పక్షి దగ్గరికి పాములు చేరలేకపోయినట్టు, చెడు అలవాట్లు నిన్ను తాకలేవు. ఈ అమృతగుహను వదలవద్దు; ఇక్కడే, రాయిపై గీయబడ్డ గీతలా దృఢంగా నిలిచిపో.