జీవస్య యద్ అనాశం తు రూపం రాఘవ తద్ భవాన్ । తత్రైవాచలవద్ బద్ధపదమ్ ఆస్స్వ రమస్వ చ
రాఘవా, ప్రాణికి నశించని రూపమే నీవు నిజంగా. ఆ రూపంలోనే పర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచి, అక్కడే ఆనందించు.
జీవస్య యాని భగవంస్ త్రీణి రూపాణి తాని మే । యథావత్ కథయానాశం రూపం వేద్మి యథాస్య తత్
భగవంతుడా, ప్రాణికి ఉన్న ఈ మూడు రూపాలు ఏవో నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి. వాటిలో నశించని రూపం ఏదో నేను తెలుసుకోగలిగేలా వివరించండి.
పాణిపాదమయో యో ఽయం దేహో భోగాయ వల్గతి । భోగార్థమ్ ఏతజ్ జీవస్య రూపం స్థూలమ్ ఇహ స్థితమ్
ఈ చేతులు, కాళ్లు కలిగిన శరీరం అనుభవాల కోసం తిరుగుతుంది. ఇది జీవునికి ఇక్కడ అనుభవించేందుకు ఉన్న స్థూలరూపమని తెలుసుకో.
స్వసఙ్కల్పచిదాకారం యావత్ సంసారభావి యత్ । చిత్తం తద్ విద్ధి జీవస్య రూపం రామాతివాహికమ్
తన స్వంత ఆలోచనలతో, చైతన్యంతో ఏర్పడినది, ఈ లోకంలో జీవితం ఉన్నంతవరకు కొనసాగేది — ఆ మనస్సే జీవునికి సూక్ష్మరూపమని తెలుసుకో, రామా.
సతి చాసతి దేహే ఽస్మిన్ ప్రాణవాతరథస్థితమ్ । ఏతద్ అస్య మనోరూపం జగద్ భ్రామ్యత్య్ అవారితమ్
ఈ శరీరం ఉన్నా లేకున్నా, ప్రాణవాయువు మీద నిలిచిన మనస్సే జీవుని మానసికరూపం. అది ఈ లోకంలో ఎటూ ఆపకుండా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ఆమోదḫ పవనారూఢḫ పుష్పం త్యక్త్వా యథామ్బరే । భవత్య్ ఏవం శరీరేషు నష్టేషు ప్రాణగం మనః
పువ్వు విడిచిన పరిమళం గాలిలో కలిసిపోతుంది కదా, అలాగే శరీరాలు నశించిన తర్వాత కూడా ప్రాణంతో కూడిన మనస్సు మిగిలిపోతుంది.
యథా రక్షార్థసూత్రస్య గ్రన్థయో వివిధాస్ స్థితాః । యథా వేణులతాయాశ్ చ పర్వాణ్య్ అఙ్గే స్థితాని వా
ఎలా ఒక దారం రక్షణ కోసం వివిధ ముడులు వేసినట్లు, ఎలా వెదురు లతలో భాగాల మధ్య సంధులు ఉన్నట్లూ,
చిత్తతన్తౌ సుదీర్ఘే ఽస్మిఞ్ శరీరాణి తథానఘ । ఉత్పత్యోత్పత్య నాశీని సరిద్రయతరఙ్గవత్
అలాగే, నిష్పాపుడా, ఈ దీర్ఘమైన మనస్సు దారంలో శరీరాలు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, నదిలో అలలు ఎలా కలిసిపోతాయో అలా నశించిపోతుంటాయి.
ఆద్యన్తరహితం సత్యం చిన్మాత్రం నిర్వికల్పకమ్ । యత్ తద్ విద్ధి పరం రూపం జీవస్యాద్యం తృతీయకమ్
ఆది అంతములేని, భేదములేని, శుద్ధమైన చైతన్యమే నిజమైన తత్వం. అదే పరమ స్వరూపం, జీవునికి మూడవది, అసలు స్థితి.
జగత్ ప్రజాయతే తస్మాత్ తస్మిన్న్ ఏవ ప్రలీయతే । మనాక్ స్ఫురిత్వా తద్రూపమ్ ఊర్మిజాలమ్ ఇవార్ణవే
ఈ పరమ తత్వం నుంచే జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది, అదే లోపల కలిసిపోతుంది. కొంతసేపు వెలుగులోకి వచ్చి, సముద్రంలో అలలు ఎలా మాయమవుతాయో అలా తిరిగి తన స్వరూపంలో లీనమవుతుంది.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తానాం భవనాశోద్భవస్థితేః । ఏతత్ తుర్యపదం శుద్ధమ్ అత్ర బద్ధపదో భవ
జాగ్రత్తు, స్వప్నం, సుషుప్తి అనే మూడు స్థితుల ఆవిర్భావం, లయానికి కారణమైనది ఈ శుద్ధమైన నాలుగవ స్థితి. ఓ సాధకా! నీవు ఈ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండాలి.
బ్రహ్మన్ యేయం వినా నిద్రాం గ్రాహ్యగ్రాహకసఙ్గదృక్ । సా లోలా జాగ్రదాస్థేతి జానామ్య్ ఏవ న సంశయః
ఓ బ్రహ్మన్! నిద్ర లేకుండా, గ్రాహ్యమైనది, గ్రాహకుడి అనుబంధాన్ని గ్రహించే ఆ చైతన్యం చంచలంగా ఉండి, జాగ్రత్తు స్థితికి చెందింది అని నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
జాగ్రద్వత్ స్వప్నకాలే యా నిద్రాయాం స్ఫురతి భ్రమే । గ్రాహ్యగ్రాహకసంవిత్తిస్ సా స్వప్నాఖ్యేతి వేద్మ్య్ అహమ్
జాగ్రత్తు స్థితిలా, స్వప్న సమయంలోనూ, నిద్రలో కలిగే మాయలోనూ, గ్రాహ్యమైనది, గ్రాహకుడిని తెలుసుకునే ఆ చైతన్యాన్ని నేను స్వప్న స్థితిగా తెలుసుకున్నాను.
భావిజాగ్రత్స్వప్నదశా యా దృషద్వద్ విమూఢతా । సా సుషుప్తదశేత్య్ ఏవ జానామ్య్ ఏవ మునీశ్వర
ఓ మహామునీశ్వరా! జాగ్రత్తు, స్వప్న స్థితుల్లో కలిగే, రాయి లాంటి మూర్ఖత్వాన్ని నేను సుషుప్తి స్థితిగా గుర్తించాను.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తేషు స్థితం త్రిష్వ్ అప్య్ అలక్షితమ్ । తుర్యం తూర్యాద్ అతీతం చ తద్ విప్రేన్ద్ర కిమ్ ఉచ్యతే
జాగ్రత్తు, స్వప్నం, సుషుప్తి అనే మూడు స్థితులలో ఉండి, వాటిలో ఎవరికీ కనిపించని దానిని, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ఆ నాలుగవ స్థితిని కూడా దాటి ఉన్నదానిని గురించి ఏమి చెప్పగలం?
అహమ్భావానహమ్భావౌ త్యక్త్వా సదసతీ తథా । యద్ అసక్తం సమం స్వచ్ఛం స్థితం తత్ తుర్యమ్ ఉచ్యతే
నేను అన్న భావనను, నేను కాదు అన్న భావనను, అలాగే ఉండటం, లేకపోవటాన్ని వదిలేసి, ఎటువంటి ఆసక్తి లేకుండా, సమంగా, నిర్మలంగా ఉండేది అదే నాలుగవ స్థితి అని అంటారు.
యా స్వస్థా సమతా శాన్తా జీవన్ముక్తవ్యవస్థితిః । సాక్ష్యవస్థా వ్యవహృతౌ సా తుర్యకలనోచ్యతే
తనలో తాను స్థిరంగా, సమంగా, శాంతంగా ఉండే జీవన్ముక్తుని స్థితి, అన్ని పనుల్లో కూడా సాక్షిగా ఉండే ఆ స్థితిని నాలుగవ స్థితి ధ్యానం అంటారు.
రాగద్వేషవియుక్తైస్ తు విషయాన్ ఇన్ద్రియైశ్ చరన్ । ఆత్మవశ్యైర్ విధేయాత్మా తుర్యతామ్ ఉపగచ్ఛతి
రాగం, ద్వేషం లేని మనసుతో, ఇంద్రియాలను తన వశంలో ఉంచుకుని, విషయాలలో తిరిగినా, నియమితమైన మనస్సుతో ఉండేవాడు నాలుగవ స్థితిని పొందుతాడు.
సమతా స్వచ్ఛతా చాన్తర్ ఏకతా నిర్వికల్పతా । శున్యతా భావితా యేన తుర్యావస్థామ్ అసౌ గతః
యవడు తనలో సమత్వాన్ని, స్వచ్ఛతను, ఏకత్వాన్ని, భావనలేని స్థితిని, శూన్యతను బాగా అభ్యసిస్తాడో, అతడు ఆ తురీయ స్థితిని చేరుకున్నవాడవుతాడు.
సర్వ ఏవ మహాన్తో ఽపి బ్రహ్మవిష్ణుహరాదయః । నరాశ్ చ కేచిజ్ జీవన్తో ముక్తాస్ తుర్యే వ్యవస్థితాః
బ్రహ్మ, విష్ణు, హరుడు వంటి మహానుభావులు, ఇంకా కొంతమంది మనుష్యులు కూడా, బ్రతికుండగానే ముక్తులై, తురీయ స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటారు.
నైతజ్ జాగ్రన్ న చ స్వప్నస్ సఙ్కల్పానామ్ అసమ్భవాత్ । సుషుప్తభావో నాప్య్ ఏతద్ అభావాజ్ జడతాన్తయోః
ఇది మేల్కొనడం కాదు, కలగానీ కాదు, ఎందుకంటే ఇక్కడ సంకల్పాలు ఉండవు. ఇదీ గాఢనిద్ర స్థితి కాదు, ఎందుకంటే అక్కడ లేనితనమూ, జడత్వమూ ఉండవు.
రజ్జుసర్పభ్రమనిభం నాత్ర చిత్తం వివల్గతి । సత్తాసామాన్యమ్ ఏకాత్మ సత్త్వమ్ అత్ర సమం స్థితమ్
ఇక్కడ మనస్సు, తాడు మీద పాము భ్రమలా చెలరేగిపోదు. ఇక్కడ ఉన్నది ఒకే ఒక సత్తా, ఆ సత్తా సమంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఆత్మారామామలానన్దా సంశాన్తసకలైషణా । జీవన్ముక్తదశా రామ తుర్యశబ్దేన కథ్యతే
ఓ రామా, తనంతట తానే ఆనందించేవాడు, మలినతలేని పరిపూర్ణ ఆనందంలో ఉండేవాడు, అన్ని కోరికలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినవాడు—ఇలాంటి జీవన్ముక్తుని స్థితిని 'తురీయ' స్థితి అంటారు.
యథా స్వప్నే జగద్భానమ్ ఇదం చిత్కచనం త్వ్ ఇతి । బోధాద్ ద్వేషభయోన్ముక్తం శాన్తమ్ అప్రతిఘం భవేత్
ఎలా కలలో ఈ లోకాన్ని మనసు సృష్టించిన ఆటగా అనిపిస్తుందో, అలా మేలుకున్నవాడికి ఈ ప్రపంచం ద్వేషం, మోహం లేని, శాంతమైన, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేని స్థితిగా కనిపిస్తుంది.
అత్యన్తాసమ్భవాద్ దృశ్యదృశాం బ్రహ్మాత్మతోదయాత్ । తథా రాగాదినిర్ముక్తమ్ ఆసితం తుర్యమ్ ఉచ్యతే
రెండు వేరు వేరు అని చూడటం అసాధ్యమై, బ్రహ్మ మరియు ఆత్మ ఒక్కటే అని బోధ కలిగినవాడు, రాగాది భావాల నుంచి పూర్తిగా విముక్తుడై ఉండే స్థితిని 'తురీయ' స్థితి అంటారు.
శాన్తం సమ్యక్ప్రబుద్ధానాం యథాస్థితమ్ ఇదం జగత్ । విలీనం తుర్యమ్ ఇత్య్ ఆహుర్ అబుద్ధానాం స్థిరం స్థితమ్
పూర్తిగా మేలుకున్నవారికి ఈ లోకం నిజంగా శాంతంగా, లయమై ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తుంది. కానీ మేలుకోని వారికి ఇది దృఢంగా స్థిరంగా ఉన్నట్టుగా అనిపిస్తుంది. ఇదే 'తురీయ' స్థితి అని అంటారు.
జీవన్ముక్తపదాద్ ఊర్ధ్వం వచసాం యన్ న గోచరే । శాన్తం విదేహముక్తత్వం తుర్యాతీతం తద్ ఉచ్యతే
జీవన్ముక్తి స్థితిని దాటి, మాటల ద్వారా వివరించలేని, శాంతమైన దేహరహిత విముక్తి స్థితిని 'తుర్యాతీతము' అని అంటారు.
జీవన్ముక్తపదే తుర్యే కఞ్చిత్ కాలం యదృచ్ఛయా । స్థిత్వా విదేహముక్తత్వం యాహి తుర్యోత్తరం పదమ్
జీవన్ముక్తి స్థితిలో, తుర్య స్థితిలో కొంతకాలం యథేచ్ఛగా ఉండి, ఆ తరువాత దేహరహిత విముక్తి అయిన తుర్యాతీత స్థితికి చేరుకో.
తుర్యే బద్ధపదో భూత్వా పరమాం సమతాం గతః । మాకర్తా మా చ కర్తా త్వం భవ ప్రకృతకర్మణి
తుర్య స్థితిలో పరమ సమతను పొందినవాడవై, ముక్తుడై, నీవు చేయువాడిగా గానీ, చేయనివాడిగా గానీ భావించక, సహజమైన పనుల్లో ఉండు.
అహఙ్కారకలాత్యాగే శాన్తతైవానుభూయతామ్ । విశరారౌ క్షతే చిత్తే తుర్యావస్థోపతిష్ఠతే
అహంకారాన్ని పూర్తిగా వదిలినప్పుడు శాంతి మాత్రమే అనుభూతి అవుతుంది; మనస్సు కలతలు లేక, గాయాలు లేని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు తుర్య స్థితి సిద్ధిస్తుంది.