నకిఞ్చిత్ కిఞ్చిద్ అప్య్ ఆత్మా సత్యాకారో ఽప్య్ అసద్వపుః । ఆకాశాద్ అప్య్ అలక్ష్యో ఽసౌ జగద్రూపో ఽప్య్ అరూపవాన్
ఆత్మ ఏదీ కాదు, అన్నీ కూడా. దాని స్వరూపం నిజమైనదైనా, దేహం అసత్యమైనది. అది ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, కనిపించదు, జగత్తు రూపమైనా, దానికి రూపం లేదు.
సాలమ్బే ఽపి నిరాలమ్బో నిర్వికారో వికారిణి । సాభాసే ఽపి నిరాభాసో నశ్యత్య్ అర్థే న నశ్యతి
ఆత్మ ఆధారమున్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి ఆధారం లేదు. మార్పు ఉన్న వాటిలో అది మారదు. కనిపించినట్టు ఉన్నా, దానికి నిజంగా రూపం లేదు. అది వస్తువులో నశించినట్టు కనిపించినా, నిజంగా నశించదు.
గ్రాహ్యం చ గ్రాహకం చైవ గ్రహణం చ రఘూద్వహ । యత్ర సత్తామ్ ఉపగతం తత్త్వం తత్ర స్థిరో భవ
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఏ చోటా వస్తువు, దాని గ్రహించేవాడు, గ్రహించే చర్య — ఇవన్నీ నిజంగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తే, ఆ సత్యంలో నీవు స్థిరంగా నిలవాలి.
మనసైవ మనశ్ ఛిన్ద్ధి సంసారభ్రమశాన్తయే । క్షాలయన్తి మలేనైవ మలం క్షాలనకోవిదాః
ఈ సంసార మాయను పోగొట్టేందుకు మనసుతోనే మనసును కోసివేయి. ఎలా అంటే, మురికి తుడిచే వారు మురికితోనే మురికిని శుభ్రం చేసేలా.
అమనస్త్వం ప్రయాతస్య న భూయస్ తే భవో భవేత్ । మననం హి భవం విద్ధి స్వప్నాద్ యత్ తన్ న తత్క్షయాత్
మనస్సు దాటి పోయినవాడికి ఇక మళ్లీ జననం ఉండదు. ఎందుకంటే, ఆలోచనే జననానికి మూలం. కలలో ఏదైనా కలిగితే, కల ముగిసిన తర్వాత అది మిగలదు కదా!
సర్వం చిన్మాత్రమ్ ఆత్మైవ నాస్త్య్ అన్యా కలనేతి వా । బుద్ధ్వా న జాయసే భూయస్ సతి చాసతి చేతసి
ఈ లోకమంతా చిత్తమాత్రమే, ఆత్మ ఒక్కటే ఉంది; వేరే ఏదీ లేదు, ఊహ కూడా లేదు. ఇది తెలుసుకున్నవాడికి, మనస్సు ఉన్నా లేకున్నా, మళ్లీ జననం ఉండదు.
సర్వం చిన్మాత్రమ్ ఆత్మైవ నాస్త్య్ అన్యద్ ఇతి యా మతిః । తత్త్వం తద్ విద్ధి పరమమ్ ఉన్మనస్త్వమ్ అజన్మనే
ఈ జగత్తు అంతా శుద్ధమైన చైతన్యమే, ఆత్మ ఒక్కటే, వేరే ఏదీ లేదు అని తెలిసిన జ్ఞానం — అదే పరమసత్యం, మనస్సు దాటి, జననం లేని అత్యున్నత స్థితి అని తెలుసుకో.
సతి చిత్తే ఽప్య్ అచిత్తత్వం యద్ ఆత్మత్వైకభావనాత్ । తద్ అచిత్తత్వమ్ ఆకారే సతి వాసతి మోక్షదమ్
మనస్సు ఉన్నప్పటికీ, ఆత్మను మాత్రమే మనసులో ఉంచడం వలన మనస్సు లేనట్టు అవుతుంది. అలాంటి మనస్సు లేని స్థితి, రూపాలు ఉన్నప్పటికీ, నిజమైన విముక్తిని ఇస్తుంది.
సర్వం చిద్ ఇతి భావేన రాగద్వేషదృశోẖ క్షయే । చిత్తే సత్య్ అప్య్ అచిత్తత్వే జాతే భూయోభవẖ కుతః
ఈ జగత్తు అంతా చైతన్యమే అని భావించి, రాగద్వేషాల దృష్టి పోయినప్పుడు, మనస్సు ఉన్నా కూడా మనస్సు లేనట్టు అయినప్పుడు, మరల పుట్టుకలు ఎలా వస్తాయి?
సుఖాశయైతి సఙ్కల్పం జీవో దుẖఖం తతో వ్రజేత్ । జీవో హి యతతే భూత్యై సమ్ప్రాప్నోత్య్ ఆపదం పరామ్
సుఖం కోసం ఆశపడే సంకల్పంతో జీవుడు చివరికి దుఃఖంలో పడతాడు. జీవుడు సుఖసంపద కోసం ప్రయత్నిస్తే, చివరికి అతడు గొప్ప కష్టాన్ని పొందుతాడు.
మనో విచారమ్ ఆరుహ్య మననానర్థమ్ ఉజ్ఝతి । యత్ కరోతి విమూఢాత్మా తేనైతన్ నశ్యతి స్వయమ్
మనస్సు విచారణ దారిలోకి వెళ్లినప్పుడు, వ్యర్థమైన ఆలోచనలను వదిలిపెడుతుంది. మూర్ఖుడైన మనస్సు ఏ పని చేసినా, దానివల్ల అది తానే నశిస్తుంది.
వివేకం ప్రాప్య చేతస్ స్వాన్ సఙ్కల్పాన్ నాశయత్య్ అలమ్ । పూర్వం హి స్వజనాన్ హన్తి దుర్జనḫ ప్రాప్య సమ్పదమ్
వివేకం లభించినప్పుడు మనస్సు తన కల్పనలను వెంటనే నాశనం చేస్తుంది. దుర్మార్గుడు ధనం సంపాదించినప్పుడు, ముందుగా తనవారినే హానిచేస్తాడని చెప్పినట్లే ఇది.
స్వజనాన్ ఏవ దహతి దుర్జనḫ ప్రథమోత్థితః । రూక్షైశ్ చటచటాస్ఫోటైర్ వేణూన్ వేణ్వనలో యథా
దుర్మార్గుడు ముందుగా లేచి తనవారినే కాల్చేస్తాడు. అది బాంబూ చెట్టు మంట గట్టిగా చప్పుళ్లతో ఆ చెట్లను కాల్చేసినట్లే.
ప్రసారణాత్ ప్రదృశ్యన్తే సృష్టయో ఽన్తర్గతాశ్ చితః । కదర్కకస్య వివిధా యథా వర్ణకపఙ్క్తయః
విస్తరించబడినప్పుడు, మనస్సులోని అంతర్గత సృష్టులు బయటకు కనిపిస్తాయి. అది చిత్రకారుని పలకపై వర్ణరేఖలు ఎలా కనిపిస్తాయో అలాగే.
సమస్తశక్తికచితమ్ ఏకాత్మ బ్రహ్మ సంవృతమ్ । వివృతం భాతి నానాత్వే యాత్రాస్వ్ ఇవ కదర్కకమ్
అన్ని శక్తులతో నిండిన పరమాత్మ రూపమైన బ్రహ్మం, ఒకే ఆత్మతో ఆవృతమై ఉంది. అది బయటకు అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది, ఇది చిత్రకారుడు రంగుల పలకపై ఎన్నో రంగులు చూపించడంలా ఉంటుంది.
చిన్మాత్రాలోకితం చిత్తం కరోతీమాం జగత్స్థితిమ్ । నృపేక్షితḫ ప్రతీహారస్ సామన్తరచనామ్ ఇవ
శుద్ధ చైతన్యంతో ప్రకాశించే మనస్సే ఈ జగత్తు కొనసాగడాన్ని నిర్వహిస్తుంది; అది రాజభవనంలో గదులను క్రమంగా అమర్చే ద్వారపాలకుడిలా ఉంటుంది.
చిద్రూషితస్య మనసẖ కర్మ సంసృతినామకమ్ । రసాసిక్తస్య బీజస్య పత్త్రపుష్పఫలం యథా
చైతన్యంతో నిండిన మనస్సు చేసే కార్యాలనే సంసారం అంటారు; అది రసంతో తడిపిన విత్తనంలా, దానివల్ల ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాలు పుట్టినట్లు.
అత్యుల్లసద్వివిధభఙ్గురవస్తుజాతైశ్ చిచ్చక్రచఞ్చలతయా సముదేతి విశ్వమ్ । తస్యైవ సమ్ప్రతి నివారయ చఞ్చలత్వం బుద్ధ్వేహ సత్యమ్ అథ వా ఘనతాం నయస్వ
చైతన్యపు చంచలత వల్లే, ఎన్నో విధాలుగా ఉండే, త్వరగా మారిపోవే వస్తువులతో ఈ జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది. ఇప్పుడు దీని చంచలతను గుర్తించి అదుపులో పెట్టు, లేదా ఇక్కడి సత్యాన్ని తెలుసుకొని దృఢతను కలిగించు.
జీవస్య త్రీణి రూపాణి స్థూలసూక్ష్మపరాణి తు । తత్రాస్య యత్ పరం రూపం తద్ భజ ద్వే ఽపరే త్యజ
ప్రాణికి మూడు రూపాలు ఉన్నాయి — స్థూలం, సూక్ష్మం, పరమమైనది. వీటిలో పరమమైన రూపాన్ని ఆశ్రయించు, మిగతా రెండింటిని విడిచిపెట్టు.
అస్యాసతీ తు ద్వే రూపే ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవోత్థితే । విచారాద్ ఏవ నశ్యేతే పరం రూపం న నశ్యతి
ఈ మూడు రూపాలలో రెండు వాస్తవమైనవి కావు, అవి రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయ. విచారణ వల్ల అవి పోతాయి, కానీ పరమమైన రూపం ఎప్పటికీ పోదు.
జీవస్య యద్ అనాశం తు రూపం రాఘవ తద్ భవాన్ । తత్రైవాచలవద్ బద్ధపదమ్ ఆస్స్వ రమస్వ చ
రాఘవా, ప్రాణికి నశించని రూపమే నీవు నిజంగా. ఆ రూపంలోనే పర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచి, అక్కడే ఆనందించు.
జీవస్య యాని భగవంస్ త్రీణి రూపాణి తాని మే । యథావత్ కథయానాశం రూపం వేద్మి యథాస్య తత్
భగవంతుడా, ప్రాణికి ఉన్న ఈ మూడు రూపాలు ఏవో నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి. వాటిలో నశించని రూపం ఏదో నేను తెలుసుకోగలిగేలా వివరించండి.
పాణిపాదమయో యో ఽయం దేహో భోగాయ వల్గతి । భోగార్థమ్ ఏతజ్ జీవస్య రూపం స్థూలమ్ ఇహ స్థితమ్
ఈ చేతులు, కాళ్లు కలిగిన శరీరం అనుభవాల కోసం తిరుగుతుంది. ఇది జీవునికి ఇక్కడ అనుభవించేందుకు ఉన్న స్థూలరూపమని తెలుసుకో.
స్వసఙ్కల్పచిదాకారం యావత్ సంసారభావి యత్ । చిత్తం తద్ విద్ధి జీవస్య రూపం రామాతివాహికమ్
తన స్వంత ఆలోచనలతో, చైతన్యంతో ఏర్పడినది, ఈ లోకంలో జీవితం ఉన్నంతవరకు కొనసాగేది — ఆ మనస్సే జీవునికి సూక్ష్మరూపమని తెలుసుకో, రామా.
సతి చాసతి దేహే ఽస్మిన్ ప్రాణవాతరథస్థితమ్ । ఏతద్ అస్య మనోరూపం జగద్ భ్రామ్యత్య్ అవారితమ్
ఈ శరీరం ఉన్నా లేకున్నా, ప్రాణవాయువు మీద నిలిచిన మనస్సే జీవుని మానసికరూపం. అది ఈ లోకంలో ఎటూ ఆపకుండా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ఆమోదḫ పవనారూఢḫ పుష్పం త్యక్త్వా యథామ్బరే । భవత్య్ ఏవం శరీరేషు నష్టేషు ప్రాణగం మనః
పువ్వు విడిచిన పరిమళం గాలిలో కలిసిపోతుంది కదా, అలాగే శరీరాలు నశించిన తర్వాత కూడా ప్రాణంతో కూడిన మనస్సు మిగిలిపోతుంది.
యథా రక్షార్థసూత్రస్య గ్రన్థయో వివిధాస్ స్థితాః । యథా వేణులతాయాశ్ చ పర్వాణ్య్ అఙ్గే స్థితాని వా
ఎలా ఒక దారం రక్షణ కోసం వివిధ ముడులు వేసినట్లు, ఎలా వెదురు లతలో భాగాల మధ్య సంధులు ఉన్నట్లూ,
చిత్తతన్తౌ సుదీర్ఘే ఽస్మిఞ్ శరీరాణి తథానఘ । ఉత్పత్యోత్పత్య నాశీని సరిద్రయతరఙ్గవత్
అలాగే, నిష్పాపుడా, ఈ దీర్ఘమైన మనస్సు దారంలో శరీరాలు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, నదిలో అలలు ఎలా కలిసిపోతాయో అలా నశించిపోతుంటాయి.
ఆద్యన్తరహితం సత్యం చిన్మాత్రం నిర్వికల్పకమ్ । యత్ తద్ విద్ధి పరం రూపం జీవస్యాద్యం తృతీయకమ్
ఆది అంతములేని, భేదములేని, శుద్ధమైన చైతన్యమే నిజమైన తత్వం. అదే పరమ స్వరూపం, జీవునికి మూడవది, అసలు స్థితి.
జగత్ ప్రజాయతే తస్మాత్ తస్మిన్న్ ఏవ ప్రలీయతే । మనాక్ స్ఫురిత్వా తద్రూపమ్ ఊర్మిజాలమ్ ఇవార్ణవే
ఈ పరమ తత్వం నుంచే జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది, అదే లోపల కలిసిపోతుంది. కొంతసేపు వెలుగులోకి వచ్చి, సముద్రంలో అలలు ఎలా మాయమవుతాయో అలా తిరిగి తన స్వరూపంలో లీనమవుతుంది.