రతిర్ నిత్యమ్ అనర్థార్థమ్ అరతిశ్ శ్రేయసే నృణామ్ । అన్తవత్త్వాద్ రతిర్ దుẖఖైర్ అనన్తైర్ యోజయేన్ నరమ్
సంతోషం ఎప్పుడూ వ్యర్థమైన విషయాలకే కలుగుతుంది, కానీ అసంతృప్తి మాత్రం మనుషులకు మేలు చేస్తుంది. ఎందుకంటే సంతోషం తాత్కాలికం, అది మనిషిని అంతులేని బాధలతో కట్టిపడేస్తుంది.
అరతిస్ సన్ యద్ అశ్నాసి యత్ కరోషి జహాసి యత్ । న కర్తాసి న భోక్తాసి తత్ర ముక్తమతిశ్ శమీ
నీవు ఏదైనా ఆసక్తి లేకుండా తినినప్పుడు, చేసినప్పుడు, వదిలినప్పుడు, నీవు చేయువాడవు కాదు, అనుభవించువాడవు కూడా కాదు. అప్పుడు మనస్సు నిజంగా విముక్తి పొందుతుంది, శాంతిగా ఉంటుంది.
నేహ ప్రజాయతే కిఞ్చిన్ నేహ కిఞ్చిద్ వినశ్యతి । సర్వం శాన్తం నిరాలమ్బం చిద్వ్యోమామలమ్ ఆతతమ్
ఇక్కడ ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నశించదు. అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఆధారంలేకుండా, నిర్మలమైన చైతన్యమయమైన ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్నాయి.
సన్తో ఽతీతం న శోచన్తి భవిష్యచ్ చిన్తయన్తి నో । వర్తమానం చ గృహ్ణన్తి క్రమప్రాప్తం సదానఘ
పండితులు గతాన్ని గురించి విచారించరు, భవిష్యత్తును గురించి ఆందోళన పడరు. వారు ప్రస్తుతాన్ని ఎలా వస్తే అలా స్వీకరిస్తారు, ఓ పాపరహితుడా.
స్ఫురన్తి జీవపుష్పాణి జాతాని బ్రహ్మపాదపే । తజ్జాన్యతన్మయానీవ ఫేనా ఇవ మహార్ణవే
బ్రహ్మవృక్షంపై జీవరూప పువ్వులు పుట్టి, అవి దాని నుండి ఉద్భవించినట్లూ, దాని స్వరూపాన్ని ధరించినట్లూ, విస్తారమైన సముద్రంపై ఏర్పడే నురుగు లాంటివిగా కనిపిస్తాయి.
అన్యోఽన్యప్రతిబిమ్బేన చిదర్ణవతరఙ్గకాః । ఏకాత్మకా అపి ద్విత్వం యాన్తి జీవా జగత్స్థితౌ
ఒకదానిలో ఒకటి ప్రతిబింబించటం వల్ల, చైతన్య తరంగాలు వేర్వేరు రూపాలు దాల్చుతాయి. అసలు అవన్నీ ఒకే తత్వమైనా, ఈ లోకంలో జీవులు ద్వైత భావనను పొందుతారు.
దృఢభావనయా జీవో మనస్తామ్ ఉపగచ్ఛతి । శీతాతిశయతస్ స్వచ్ఛం పయḫ పాషాణతామ్ ఇవ
దృఢమైన ధ్యానం వల్ల జీవుడు మనస్సు స్థితిని పొందుతాడు. అది ఎలా అంటే, నీరు తీవ్రమైన చలితో పారదర్శకంగా మారి, రాయి రూపాన్ని ధరించడంలా.
మనసి గ్రథితాḫ పాశాస్ తృష్ణామోహమదాదయః । వాగురాయామ్ ఇవ ఖగాḫ మేథ్యామ్ ఇవ చ తర్ణకాః
మనస్సులో తృష్ణ, మోహం, మదాది బంధనాలు గట్టిగా కట్టబడి ఉంటాయి. అవి పిట్టలు వలలో చిక్కినట్లూ, చేపలు వలలో పడినట్లూ ఉంటాయి.
మనసైవ మనో రామ చ్ఛేదనీయం విజానతా । వివేకతీక్ష్ణేనాతప్తమ్ అయసేవ బలాద్ అయః
రామా, మనసును మనసుతోనే, తెలిసినవాడు వివేకం అనే పదును పదునైన కత్తిలా ఉపయోగించి, వేడి ఇనుపంతో ఇనుపాన్ని ఎలా కోసినట్టు బలవంతంగా కోయాలి.
అనన్యదవికారాదిజనితం స్వస్వభావజమ్ । వైచిత్ర్యం శిఖిపిఞ్ఛస్య యథా భాతి తథాత్మనః
యథార్థంగా మారని, తన సహజ స్వభావం నుండే ఆత్మలోని వైవిధ్యం ఉద్భవిస్తుంది. అది నెమలి పింఛంలో కనిపించే రంగుల వైవిధ్యంలా ప్రకాశిస్తుంది.
నకిఞ్చిత్ కిఞ్చిద్ అప్య్ ఆత్మా సత్యాకారో ఽప్య్ అసద్వపుః । ఆకాశాద్ అప్య్ అలక్ష్యో ఽసౌ జగద్రూపో ఽప్య్ అరూపవాన్
ఆత్మ ఏదీ కాదు, అన్నీ కూడా. దాని స్వరూపం నిజమైనదైనా, దేహం అసత్యమైనది. అది ఆకాశం కన్నా సూక్ష్మమైనది, కనిపించదు, జగత్తు రూపమైనా, దానికి రూపం లేదు.
సాలమ్బే ఽపి నిరాలమ్బో నిర్వికారో వికారిణి । సాభాసే ఽపి నిరాభాసో నశ్యత్య్ అర్థే న నశ్యతి
ఆత్మ ఆధారమున్నట్టు కనిపించినా, నిజానికి ఆధారం లేదు. మార్పు ఉన్న వాటిలో అది మారదు. కనిపించినట్టు ఉన్నా, దానికి నిజంగా రూపం లేదు. అది వస్తువులో నశించినట్టు కనిపించినా, నిజంగా నశించదు.
గ్రాహ్యం చ గ్రాహకం చైవ గ్రహణం చ రఘూద్వహ । యత్ర సత్తామ్ ఉపగతం తత్త్వం తత్ర స్థిరో భవ
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఏ చోటా వస్తువు, దాని గ్రహించేవాడు, గ్రహించే చర్య — ఇవన్నీ నిజంగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తే, ఆ సత్యంలో నీవు స్థిరంగా నిలవాలి.
మనసైవ మనశ్ ఛిన్ద్ధి సంసారభ్రమశాన్తయే । క్షాలయన్తి మలేనైవ మలం క్షాలనకోవిదాః
ఈ సంసార మాయను పోగొట్టేందుకు మనసుతోనే మనసును కోసివేయి. ఎలా అంటే, మురికి తుడిచే వారు మురికితోనే మురికిని శుభ్రం చేసేలా.
అమనస్త్వం ప్రయాతస్య న భూయస్ తే భవో భవేత్ । మననం హి భవం విద్ధి స్వప్నాద్ యత్ తన్ న తత్క్షయాత్
మనస్సు దాటి పోయినవాడికి ఇక మళ్లీ జననం ఉండదు. ఎందుకంటే, ఆలోచనే జననానికి మూలం. కలలో ఏదైనా కలిగితే, కల ముగిసిన తర్వాత అది మిగలదు కదా!
సర్వం చిన్మాత్రమ్ ఆత్మైవ నాస్త్య్ అన్యా కలనేతి వా । బుద్ధ్వా న జాయసే భూయస్ సతి చాసతి చేతసి
ఈ లోకమంతా చిత్తమాత్రమే, ఆత్మ ఒక్కటే ఉంది; వేరే ఏదీ లేదు, ఊహ కూడా లేదు. ఇది తెలుసుకున్నవాడికి, మనస్సు ఉన్నా లేకున్నా, మళ్లీ జననం ఉండదు.
సర్వం చిన్మాత్రమ్ ఆత్మైవ నాస్త్య్ అన్యద్ ఇతి యా మతిః । తత్త్వం తద్ విద్ధి పరమమ్ ఉన్మనస్త్వమ్ అజన్మనే
ఈ జగత్తు అంతా శుద్ధమైన చైతన్యమే, ఆత్మ ఒక్కటే, వేరే ఏదీ లేదు అని తెలిసిన జ్ఞానం — అదే పరమసత్యం, మనస్సు దాటి, జననం లేని అత్యున్నత స్థితి అని తెలుసుకో.
సతి చిత్తే ఽప్య్ అచిత్తత్వం యద్ ఆత్మత్వైకభావనాత్ । తద్ అచిత్తత్వమ్ ఆకారే సతి వాసతి మోక్షదమ్
మనస్సు ఉన్నప్పటికీ, ఆత్మను మాత్రమే మనసులో ఉంచడం వలన మనస్సు లేనట్టు అవుతుంది. అలాంటి మనస్సు లేని స్థితి, రూపాలు ఉన్నప్పటికీ, నిజమైన విముక్తిని ఇస్తుంది.
సర్వం చిద్ ఇతి భావేన రాగద్వేషదృశోẖ క్షయే । చిత్తే సత్య్ అప్య్ అచిత్తత్వే జాతే భూయోభవẖ కుతః
ఈ జగత్తు అంతా చైతన్యమే అని భావించి, రాగద్వేషాల దృష్టి పోయినప్పుడు, మనస్సు ఉన్నా కూడా మనస్సు లేనట్టు అయినప్పుడు, మరల పుట్టుకలు ఎలా వస్తాయి?
సుఖాశయైతి సఙ్కల్పం జీవో దుẖఖం తతో వ్రజేత్ । జీవో హి యతతే భూత్యై సమ్ప్రాప్నోత్య్ ఆపదం పరామ్
సుఖం కోసం ఆశపడే సంకల్పంతో జీవుడు చివరికి దుఃఖంలో పడతాడు. జీవుడు సుఖసంపద కోసం ప్రయత్నిస్తే, చివరికి అతడు గొప్ప కష్టాన్ని పొందుతాడు.
మనో విచారమ్ ఆరుహ్య మననానర్థమ్ ఉజ్ఝతి । యత్ కరోతి విమూఢాత్మా తేనైతన్ నశ్యతి స్వయమ్
మనస్సు విచారణ దారిలోకి వెళ్లినప్పుడు, వ్యర్థమైన ఆలోచనలను వదిలిపెడుతుంది. మూర్ఖుడైన మనస్సు ఏ పని చేసినా, దానివల్ల అది తానే నశిస్తుంది.
వివేకం ప్రాప్య చేతస్ స్వాన్ సఙ్కల్పాన్ నాశయత్య్ అలమ్ । పూర్వం హి స్వజనాన్ హన్తి దుర్జనḫ ప్రాప్య సమ్పదమ్
వివేకం లభించినప్పుడు మనస్సు తన కల్పనలను వెంటనే నాశనం చేస్తుంది. దుర్మార్గుడు ధనం సంపాదించినప్పుడు, ముందుగా తనవారినే హానిచేస్తాడని చెప్పినట్లే ఇది.
స్వజనాన్ ఏవ దహతి దుర్జనḫ ప్రథమోత్థితః । రూక్షైశ్ చటచటాస్ఫోటైర్ వేణూన్ వేణ్వనలో యథా
దుర్మార్గుడు ముందుగా లేచి తనవారినే కాల్చేస్తాడు. అది బాంబూ చెట్టు మంట గట్టిగా చప్పుళ్లతో ఆ చెట్లను కాల్చేసినట్లే.
ప్రసారణాత్ ప్రదృశ్యన్తే సృష్టయో ఽన్తర్గతాశ్ చితః । కదర్కకస్య వివిధా యథా వర్ణకపఙ్క్తయః
విస్తరించబడినప్పుడు, మనస్సులోని అంతర్గత సృష్టులు బయటకు కనిపిస్తాయి. అది చిత్రకారుని పలకపై వర్ణరేఖలు ఎలా కనిపిస్తాయో అలాగే.
సమస్తశక్తికచితమ్ ఏకాత్మ బ్రహ్మ సంవృతమ్ । వివృతం భాతి నానాత్వే యాత్రాస్వ్ ఇవ కదర్కకమ్
అన్ని శక్తులతో నిండిన పరమాత్మ రూపమైన బ్రహ్మం, ఒకే ఆత్మతో ఆవృతమై ఉంది. అది బయటకు అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది, ఇది చిత్రకారుడు రంగుల పలకపై ఎన్నో రంగులు చూపించడంలా ఉంటుంది.
చిన్మాత్రాలోకితం చిత్తం కరోతీమాం జగత్స్థితిమ్ । నృపేక్షితḫ ప్రతీహారస్ సామన్తరచనామ్ ఇవ
శుద్ధ చైతన్యంతో ప్రకాశించే మనస్సే ఈ జగత్తు కొనసాగడాన్ని నిర్వహిస్తుంది; అది రాజభవనంలో గదులను క్రమంగా అమర్చే ద్వారపాలకుడిలా ఉంటుంది.
చిద్రూషితస్య మనసẖ కర్మ సంసృతినామకమ్ । రసాసిక్తస్య బీజస్య పత్త్రపుష్పఫలం యథా
చైతన్యంతో నిండిన మనస్సు చేసే కార్యాలనే సంసారం అంటారు; అది రసంతో తడిపిన విత్తనంలా, దానివల్ల ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాలు పుట్టినట్లు.
అత్యుల్లసద్వివిధభఙ్గురవస్తుజాతైశ్ చిచ్చక్రచఞ్చలతయా సముదేతి విశ్వమ్ । తస్యైవ సమ్ప్రతి నివారయ చఞ్చలత్వం బుద్ధ్వేహ సత్యమ్ అథ వా ఘనతాం నయస్వ
చైతన్యపు చంచలత వల్లే, ఎన్నో విధాలుగా ఉండే, త్వరగా మారిపోవే వస్తువులతో ఈ జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది. ఇప్పుడు దీని చంచలతను గుర్తించి అదుపులో పెట్టు, లేదా ఇక్కడి సత్యాన్ని తెలుసుకొని దృఢతను కలిగించు.
జీవస్య త్రీణి రూపాణి స్థూలసూక్ష్మపరాణి తు । తత్రాస్య యత్ పరం రూపం తద్ భజ ద్వే ఽపరే త్యజ
ప్రాణికి మూడు రూపాలు ఉన్నాయి — స్థూలం, సూక్ష్మం, పరమమైనది. వీటిలో పరమమైన రూపాన్ని ఆశ్రయించు, మిగతా రెండింటిని విడిచిపెట్టు.
అస్యాసతీ తు ద్వే రూపే ద్విచన్ద్రత్వమ్ ఇవోత్థితే । విచారాద్ ఏవ నశ్యేతే పరం రూపం న నశ్యతి
ఈ మూడు రూపాలలో రెండు వాస్తవమైనవి కావు, అవి రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా మాయ. విచారణ వల్ల అవి పోతాయి, కానీ పరమమైన రూపం ఎప్పటికీ పోదు.