చిన్మాత్రస్యాతిశుద్ధస్య నిస్సఙ్కల్పోదితాత్మనః । అనన్తస్య ప్రకాశస్య సర్వగత్వాద్ రఘూద్వహ
రఘువంశశ్రేష్ఠా, పరమశుద్ధమైన, ఆలోచనలేని, అనంతమైన, ప్రకాశమయమైన ఆ చైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
ఖాద్ ఏవ జాయతే కశ్చిత్ కశ్చిద్ వ్యోమ్న్య్ ఏవ లీయతే । జీవస్ సఙ్కల్పమాత్రాత్మా మధావ్ ఇవ జరద్ఘనః
ఎలా ఆకాశంలో ఏదో ఒకటి పుట్టి, మరొకటి ఆకాశంలోనే కలిసిపోతుందో, అలాగే ఆత్మ అనేది ఆలోచనల రూపంలో పుట్టి, వసంతంలో మంచు మాయమయ్యేలా మాయమవుతుంది.
ఆత్మానం సమ్యగ్ ఆలోక్య యẖ ఖ ఏవ విలీయతే । న స సన్దృశ్యతే భూయో హిమం తాపద్రుతం యథా
తనను నిజంగా తెలుసుకుని, ఆత్మను ఆకాశంలో కలిపినవాడు, మళ్లీ కనిపించడు — వేడి తాకిన మంచు ఎలా కనబడదో అలాగే.
యస్ త్వ్ అపశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం సస్పన్దẖ కలనాత్మభిః । కర్మభిస్ స స్ఫురత్య్ ఉచ్చైర్ విలీనో జాయతే పునః
కానీ తనను తాను చూడని, ఆలోచనలతోనే ఉండిపోయినవాడు, తన కర్మల వల్ల మళ్లీ స్పష్టంగా కనిపిస్తాడు, కలిసిపోయిన తర్వాత కూడా మళ్లీ పుట్టిపడతాడు.
యస్ సఙ్కల్పపరిస్పన్దైస్ స్థౌల్యమ్ ఏతి జడాత్మకః । ప్రావృషీవ పయోవాహẖ క్షీణక్షీణో ఽప్య్ ఉదేత్య్ అసౌ
మనసులో కలిగే సంకల్పాల కలకలం వల్ల, మనిషి స్థూలంగా, జడంగా మారతాడు. వర్షాకాలంలో మేఘం ఎంత తగ్గినా మళ్లీ మళ్లీ ఎగసి వస్తుందిగా, అలాగే ఆ మనసు కూడా తగ్గినా మళ్లీ మళ్లీ పైకి వస్తుంది.
ఆత్మత్వాంశాన్వితమ్ అపి చిత్సఙ్కల్పం రఘూద్వహ । దూరీకురు మహాసిద్ధ్యై విషసిక్తమ్ ఇవాశనమ్
రఘువంశశ్రేష్ఠుడా! ఆత్మ భావం కలిగిన మనోసంకల్పాన్ని కూడా, విషం కలిసిన ఆహారాన్ని మనం దూరంగా పెట్టినట్టు, పరమసిద్ధిని పొందేందుకు పూర్తిగా వదిలేయాలి.
నిర్వికల్పమ్ అనాద్యన్తమ్ ఉదాసీనమ్ అవస్థితమ్ । సర్వాత్మైకం సముదితం చిద్వ్యోమ భవ భూతయే
ఏ సంకల్పమూ లేని, ఆది అంతములేని, విరక్తంగా స్థిరమైన, సమస్తానికి ఒకే ఆత్మగా వెలిసిన ఆ చైతన్యాకాశంగా మారిపో, నిజమైన సత్త్వాన్ని పొందేందుకు.
అకారణమ్ ఉపాయాన్తి సర్వే జీవాḫ పరాత్ పదాత్ । పశ్చాత్ కారణతాం యాన్తి బన్ధమోక్షదశాస్వ్ ఇహ
ప్రతి జీవి కూడా, ఎలాంటి కారణం లేకుండానే, పరమపదాన్ని చేరతారు. ఆ తరువాత, ఇక్కడ బంధనము–మోక్షముల స్థితులలో, వారు కారణాన్ని పొందుతారు.
సఙ్కల్పిత్వం హి బన్ధస్య కారనం తత్ పరిత్యజ । మోక్షస్ తు నిస్సఙ్కల్పత్వం తదభ్యాసం ధియా కురు
కల్పననే బంధానికి కారణం. దాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టు. మోక్షం అంటే కల్పనలేని స్వేచ్ఛ. ఈ స్థితిని మనసుతో సాధన చేయు.
అకారణం త్వ్ అకరణాత్ సర్వకారణకారణాత్ । యావన్ నిమేషమ్ అవ్యక్తాజ్ జీవస్ సమ్పద్యతే శివాత్
కారణం లేని, ఏ కార్యానికీ కారణం కాని, అన్ని కారణాలకు మూలమైన అవ్యక్తమైన శివుని నుండి, ఒక్క క్షణం మాత్రమే జీవుడు ఉద్భవిస్తాడు.
తావన్ నిమేష ఏవాసౌ యాతి కారణతాం స్వయమ్ । సంసృతౌ స్వాస్వ్ అవస్థాసు వీచిష్వ్ ఇవ చలజ్జలమ్
ఆ ఒక్క క్షణంలోనే ఆ జీవుడు తానే కారణమై, జనన మరణ చక్రంలో తన తన స్థితుల్లో, అలల మధ్య ఊగే నీటిలా తిరుగుతూ ఉంటుంది.
సావధానో భవాతస్ త్వం గ్రాహ్యగ్రాహకసఙ్గమే । అజస్రమ్ ఏవ సఙ్కల్పదశాḫ పరిహరఞ్ శనైః
కాబట్టి, గ్రాహ్యమైనది మరియు గ్రాహకుడు కలిసే సమయంలో జాగ్రత్తగా ఉండి, ఎప్పుడూ, నెమ్మదిగా కల్పన స్థితిని విడిచిపెట్టు.
మా భవ గ్రాహ్యభావాత్మా గ్రాహకాత్మా చ మా భవ । భావనామ్ అఖిలాం త్యక్త్వా యచ్ ఛిష్టం తన్మయో భవ
నీవు చూసే వస్తువుగా కూడా కాకుండా, చూసే వ్యక్తిగా కూడా కాకుండా ఉండాలి. అన్ని భావనలను వదిలేసి, మిగిలినదాంట్లోనే లీనమవు.
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధసావధానో హ్య్ అనారతమ్ । అకుర్వన్ వాపి కుర్వన్ వా ముక్తిమ్ ఏవానుధావతి
ఎప్పుడూ చూసేవాడు, చూసే వస్తువు మధ్య సంబంధాన్ని జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ, చేసేవాడైనా, చేయకపోయినా, అతడు కేవలం విముక్తిని మాత్రమే వెంబడిస్తాడు.
గ్రాహ్యగ్రాహకరూపాత్మా హ్య్ అజ్ఞో రామ క్షణం ప్రతి । నవం నవమ్ ఉపాయాతి బన్ధనం భావనావశాత్
రామా, చూసేవాడు, చూసే వస్తువు అనే భావంలో ఉండే అజ్ఞానుడు ప్రతి క్షణం కొత్త కొత్త బంధనాల్లో పడిపోతాడు, తన ఊహల వల్ల.
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధే రసభావనయా స్వయా । నిమేషం ప్రతి జీవస్య బన్ధో గచ్ఛతి పీనతామ్
చూసేవాడు, చూసే వస్తువు మధ్య సంబంధంలో, తనకిష్టమైన ఊహల వల్ల, ప్రతి క్షణం జీవుడి బంధనం మరింత బలపడుతుంది.
గ్రాహ్యగ్రాహకసమ్బన్ధే వినైవ రసభావనామ్ । నిమేషం ప్రతి జీవో ఽయమ్ ఆత్మతామ్ ఏతి మోక్షభాక్
గ్రాహ్యగ్రాహక సంబంధం లేకుండానే రుచి అనుభవం కలుగుతుంది. ఒక్క క్షణంలోనే ఈ జీవుడు తన అసలైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుని మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
అజస్రం యం యమ్ ఏవార్థం పతత్య్ అక్షగణో ఽనఘ । బధ్యతే తత్ర రాగేణ తత్రారాగేణ ముచ్యతే
నిష్పాపుడా, మన ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ ఏ వస్తువుపై పడతాయో, అక్కడే మనసు ఆ వస్తువుపై ఆసక్తితో బంధించబడుతుంది. ఆ ఆసక్తి లేకపోతే అక్కడే మనం విముక్తి పొందుతాము.
కిఞ్చిచ్ చేద్ రోచతే తుభ్యం తద్ బద్ధో ఽసి భవస్థితౌ । న కిఞ్చిద్ రోచతే తే చేత్ తన్ ముక్తో ఽసి భవస్థితేః
ఏదైనా నీకు ఇష్టం అయితే, నీవు భవబంధంలో పడి ఉన్నావు. ఏదీ నీకు ఇష్టం లేకపోతే, నీవు భవబంధం నుండి విముక్తుడవు.
అస్మాత్ పదార్థనిచయాత్ సహస్థావరజఙ్గమాత్ । తృణాదేర్ దేవపర్యన్తాన్ మా కిఞ్చిత్ తవ రోచతామ్
ఈ స్థిరచర పదార్థాలన్నింటిలో — గడ్డి నుండి దేవతల వరకు — ఏదీ నీకు ఇష్టంగా అనిపించకూడదు.
రతిర్ నిత్యమ్ అనర్థార్థమ్ అరతిశ్ శ్రేయసే నృణామ్ । అన్తవత్త్వాద్ రతిర్ దుẖఖైర్ అనన్తైర్ యోజయేన్ నరమ్
సంతోషం ఎప్పుడూ వ్యర్థమైన విషయాలకే కలుగుతుంది, కానీ అసంతృప్తి మాత్రం మనుషులకు మేలు చేస్తుంది. ఎందుకంటే సంతోషం తాత్కాలికం, అది మనిషిని అంతులేని బాధలతో కట్టిపడేస్తుంది.
అరతిస్ సన్ యద్ అశ్నాసి యత్ కరోషి జహాసి యత్ । న కర్తాసి న భోక్తాసి తత్ర ముక్తమతిశ్ శమీ
నీవు ఏదైనా ఆసక్తి లేకుండా తినినప్పుడు, చేసినప్పుడు, వదిలినప్పుడు, నీవు చేయువాడవు కాదు, అనుభవించువాడవు కూడా కాదు. అప్పుడు మనస్సు నిజంగా విముక్తి పొందుతుంది, శాంతిగా ఉంటుంది.
నేహ ప్రజాయతే కిఞ్చిన్ నేహ కిఞ్చిద్ వినశ్యతి । సర్వం శాన్తం నిరాలమ్బం చిద్వ్యోమామలమ్ ఆతతమ్
ఇక్కడ ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నశించదు. అన్నీ ప్రశాంతంగా, ఆధారంలేకుండా, నిర్మలమైన చైతన్యమయమైన ఆకాశంలా వ్యాపించి ఉన్నాయి.
సన్తో ఽతీతం న శోచన్తి భవిష్యచ్ చిన్తయన్తి నో । వర్తమానం చ గృహ్ణన్తి క్రమప్రాప్తం సదానఘ
పండితులు గతాన్ని గురించి విచారించరు, భవిష్యత్తును గురించి ఆందోళన పడరు. వారు ప్రస్తుతాన్ని ఎలా వస్తే అలా స్వీకరిస్తారు, ఓ పాపరహితుడా.
స్ఫురన్తి జీవపుష్పాణి జాతాని బ్రహ్మపాదపే । తజ్జాన్యతన్మయానీవ ఫేనా ఇవ మహార్ణవే
బ్రహ్మవృక్షంపై జీవరూప పువ్వులు పుట్టి, అవి దాని నుండి ఉద్భవించినట్లూ, దాని స్వరూపాన్ని ధరించినట్లూ, విస్తారమైన సముద్రంపై ఏర్పడే నురుగు లాంటివిగా కనిపిస్తాయి.
అన్యోఽన్యప్రతిబిమ్బేన చిదర్ణవతరఙ్గకాః । ఏకాత్మకా అపి ద్విత్వం యాన్తి జీవా జగత్స్థితౌ
ఒకదానిలో ఒకటి ప్రతిబింబించటం వల్ల, చైతన్య తరంగాలు వేర్వేరు రూపాలు దాల్చుతాయి. అసలు అవన్నీ ఒకే తత్వమైనా, ఈ లోకంలో జీవులు ద్వైత భావనను పొందుతారు.
దృఢభావనయా జీవో మనస్తామ్ ఉపగచ్ఛతి । శీతాతిశయతస్ స్వచ్ఛం పయḫ పాషాణతామ్ ఇవ
దృఢమైన ధ్యానం వల్ల జీవుడు మనస్సు స్థితిని పొందుతాడు. అది ఎలా అంటే, నీరు తీవ్రమైన చలితో పారదర్శకంగా మారి, రాయి రూపాన్ని ధరించడంలా.
మనసి గ్రథితాḫ పాశాస్ తృష్ణామోహమదాదయః । వాగురాయామ్ ఇవ ఖగాḫ మేథ్యామ్ ఇవ చ తర్ణకాః
మనస్సులో తృష్ణ, మోహం, మదాది బంధనాలు గట్టిగా కట్టబడి ఉంటాయి. అవి పిట్టలు వలలో చిక్కినట్లూ, చేపలు వలలో పడినట్లూ ఉంటాయి.
మనసైవ మనో రామ చ్ఛేదనీయం విజానతా । వివేకతీక్ష్ణేనాతప్తమ్ అయసేవ బలాద్ అయః
రామా, మనసును మనసుతోనే, తెలిసినవాడు వివేకం అనే పదును పదునైన కత్తిలా ఉపయోగించి, వేడి ఇనుపంతో ఇనుపాన్ని ఎలా కోసినట్టు బలవంతంగా కోయాలి.
అనన్యదవికారాదిజనితం స్వస్వభావజమ్ । వైచిత్ర్యం శిఖిపిఞ్ఛస్య యథా భాతి తథాత్మనః
యథార్థంగా మారని, తన సహజ స్వభావం నుండే ఆత్మలోని వైవిధ్యం ఉద్భవిస్తుంది. అది నెమలి పింఛంలో కనిపించే రంగుల వైవిధ్యంలా ప్రకాశిస్తుంది.