హార్దాన్ధకారమార్తాణ్డ సంశయాబ్దానిలప్రభో । జగతాం భూతజాతస్య జాతస్యాథ భవిష్యతః
హృదయంలోని అంధకారాన్ని, సందేహాల మేఘాలను తొలగించే పవనాధిపతి! ఈ మాటలు ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులకు — పుట్టినవారికైనా, ఇంకా పుట్టబోయేవారికైనా — వర్తిస్తాయి.
కిం కథం కారణాయాతం కిం కథం చాప్య్ అకారణమ్ । జాతం వా జాయతే వాపి కథం వాపి జనిష్యతే
ఏ కారణంతో, ఎలా, ఎందుకు ఏదైనా వస్తుంది? కారణం లేకుండా ఎలా, ఎందుకు వస్తుంది? అది ఎలా పుట్టింది, ఎలా పుడుతుంది, భవిష్యత్తులో ఎలా పుడుతుంది?
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నం వ్యోమ్న్య్ అవ్యోమ్ని చ సంస్థితమ్ । చిద్వ్యోమానుభవప్రాప్యమ్ ఆమోదḫ పవనే యథా
దిక్కులు, కాలం వంటి పరిమితులు లేవు; ఆ స్థితి ఆకాశంలోనూ, ఆకాశానికి అతీతంగా కూడా ఉంది. ఆ చైతన్యం అనుభవించబడేది మనసు ఆకాశంలో, గాలిలో పరిమళం ఎలా అనిపిస్తుందో అలాగే.
ఖ ఇవార్కో ఽమ్బుదవ్యాప్తో వటబీజ ఇవాఙ్కురః । వాయౌ స్పన్ద ఇవాలక్ష్యం వ్యోమ్న్య్ అవ్యోమ్ని చ చేతనమ్
ఆకాశాన్ని సూర్యుడు ఎలా వ్యాపిస్తాడో, వటవృక్ష బీజంలో మొలక ఎలా దాగి ఉంటుందో, గాలిలో అలజడి ఎలా కనిపించదో, అలాగే చైతన్యం కూడా ఆకాశంలోనూ, ఆకాశానికి అతీతంగా కూడా ఉంటుంది.
తత్ క్వచిన్ నిత్యమ్ అచలం శాన్తం సమసమస్థితి । బ్రహ్మాణ్డపారామ్బరవద్ అనన్తమ్ అవికారి చ
అది కొన్ని సందర్భాల్లో శాశ్వతంగా, అచలంగా, ప్రశాంతంగా, సమభావంతో ఉంటుంది. అది బ్రహ్మాండానికి అవతల అపారమైన ఆకాశంలా, ఎలాంటి మార్పు లేకుండా ఉంటుంది.
క్వచిత్ స్వభావజాత్ స్పన్దాత్ స్ఫురత్య్ అగ్నిర్ ఇవ త్విషా । భూతతన్మాత్రభావేన జగత్తాం సముపేయుషా
కొన్ని సందర్భాల్లో, తన సహజ స్వభావంలోంచి ఉద్భవించిన తడవుతో, అది అగ్నిలా ప్రకాశంతో మెరుస్తూ, భూతతన్మాత్ర రూపాన్ని ధరించి ఈ జగత్తుగా అవతరిస్తుంది.
క్వచిత్ ప్రాక్స్పన్దసమ్పన్నభూతతన్మాత్రరఞ్జనాత్ । భూతత్వం సముపాదత్తే హేమాఙ్గదదశామ్ ఇవ
మరొకసారి, ముందుగా వచ్చిన తడవుతో కూడిన భూతతన్మాత్రల ప్రభావంతో, అది స్థూల భూతాల రూపాన్ని స్వీకరిస్తుంది. ఇది బంగారం ఆభరణంగా మారినట్లే.
యథా సత్త్వమ్ ఉపేక్ష్య స్వం శనైర్ విప్రో దురీహయా । అఙ్గీకరోతి శూద్రత్వం తథా జాడ్యం చిదీశ్వరః
ఎలా ఒక బ్రాహ్మణుడు తన స్వభావాన్ని పట్టించుకోకుండా, తప్పు దారిలో నడిచి, క్రమంగా శూద్రత్వాన్ని అంగీకరిస్తాడో, అలాగే చైతన్యాధిపతి కూడా జడత్వాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
భూతాని ద్వివిధాన్య్ ఏవం ప్రతిసర్గం స్ఫురన్తి హి । అద్యచిత్స్పన్దజాతాని చిరచిత్స్పన్దజాని చ
సృష్టికాలంలో భూతాలు రెండు విధాలుగా ప్రబలుతాయి. కొన్నివి తాజాగా చైతన్యపు అలల వల్ల పుట్టినవే, మరికొన్నివి పాత చైతన్యపు అలల వల్ల ఏర్పడినవే.
తత్ర యే చిత్స్వభావోత్థస్పన్దజాస్ తే హి జీవకాః । నిష్కారణం సముత్పన్నా రుచయస్ సన్మణేర్ ఇవ
వాటిలో, చైతన్య స్వభావం నుంచి ఉద్భవించినవే జీవులు. ఇవి కారణం లేకుండా, నిష్కళంక మణి నుంచి వెలువడే కాంతిలా, ఉద్భవిస్తాయి.
సకారణత్వమ్ అధునా గన్తవ్యం తైస్ స్వకర్మభిః । దశాసు బన్ధమోక్షాసు నాశే జన్మని కర్మణి
ఇప్పుడు, వీరు తమ స్వంత క్రియల ద్వారా కారణ సంబంధంలోకి ప్రవేశించాలి. బంధనంలోనూ, మోక్షంలోనూ, నాశనంలోనూ, జననంలోనూ, కర్మలోనూ ఇదే జరుగుతుంది.
ఈశ్వరాత్ సముపాగత్య భుక్తజన్మాన్తరాస్ తు యే । జాతా జన్మని తేషాం హి ప్రాక్తనం కర్మకారణమ్
ఇంకా, పరమేశ్వరుని నుండి వచ్చి, గత జన్మలను అనుభవించినవారు ఉన్నారు. వారికైతే, ఈ జన్మలో పూర్వ కర్మలే కారణంగా ఉంటాయి.
అధునైవ హి సమ్పన్నా యే జీవా బ్రహ్మణḫ పదాత్ । తే హ్య్ అకారణజన్మానో భవిష్యజ్జన్మకారణమ్
ఇప్పుడే పరబ్రహ్మ స్థితిని పొందిన వారు కారణం లేకుండా జన్మిస్తారు. వారు భవిష్యత్తులో జన్మించేవారికి కారణమవుతారు.
కార్యకారణభావో ఽయమ్ ఈదృశో జీవకర్మణోః । జీవో ఽకారణజḫ పుణ్యో ధన్యẖ కారణజస్ స్మృతః
జీవుల కర్మల్లో ఇలాంటి కారణ-ఫలిత సంబంధం ఉంటుంది. కారణం లేకుండా జన్మించినవాడు పుణ్యుడు, ధన్యుడు అని పిలవబడతాడు. కారణంతో జన్మించినవాడు కూడా అలాగే గుర్తించబడతాడు.
కేచిత్ పుణ్యాḫ ప్రజాయన్తే కేచిద్ ధన్యాశ్ చ జీవకాః । పుణ్యా ధన్యత్వమ్ ఆయాన్తి న ధన్యా యాన్తి పుణ్యతామ్
కొంతమంది పుణ్యులు జన్మిస్తారు, మరికొంతమంది జీవులు ధన్యులు అవుతారు. పుణ్యులు ధన్యతను పొందుతారు, కానీ ధన్యులు పుణ్యతను పొందరు.
ధన్యాḫ పుణ్యత్వమ్ అగతా ఏవ కేచిద్ విమోక్షణాః । ధన్యత్వాన్ మోక్షిణẖ కేచిద్ ధన్యత్వాద్ అపి నేతరే
కొంతమంది ధన్యులు పుణ్యతను పొందకుండానే విముక్తి పొందుతారు. మరికొందరు ధన్యత వల్లే మోక్షాన్ని పొందుతారు. ఇంకొందరు ధన్యత ఉన్నా కూడా మోక్షం పొందరు.
వీరుత్తృణలతాగుల్మయౌకకీటఖగాదయః । సురాసురనరాహీన్ద్రపిశాచాశీవిషాదయః
పుల్లలు, గడ్డలు, వల్లి చెట్లు, పొదలు, పురుగులు, కీటకాలు, పక్షులు, దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు, పాములు, భూతాలు, విషజంతువులు— ఇవన్నీ ఒకే విధంగా ఉన్నాయి.
కేచిద్ ధన్యాẖ కేచిత్ పుణ్యాẖ కేచిద్ ధాస్యన్తి పుణ్యతామ్ । పుణ్యత్వాన్ మోక్షిణẖ కేచిద్ ధన్యత్వాద్ వా తతో ఽపి నో
వారిలో కొందరు భాగ్యవంతులు, మరికొందరు పుణ్యశీలులు, ఇంకొందరు పుణ్యాన్ని సంపాదించబోతున్నారు. పుణ్యంతో కొందరు విముక్తి పొందుతారు, కొందరు అదృష్టంతో విముక్తి పొందుతారు, మరికొందరికి ఇవి రెండూ కలిసినా విముక్తి రాదు.
యథా రత్నస్య కచనం స్పన్దనం పవనస్య చ । యథౌష్ణ్యమ్ అనలాదేశ్ చ చిన్మాత్రస్య తథా జగత్
రత్నానికి మెరుపు ఎలా సహజమో, గాలికి కదలిక ఎలా సహజమో, అగ్నికి వేడి ఎలా సహజమో, అలాగే ఈ జగత్తు కూడా చైతన్యానికి సహజంగా ఉంటుంది.
అసమ్యగ్దర్శనోత్పన్నం పుంస్త్వం స్థాణౌ యథోదితమ్ । క్షీయతే సమ్యగాలోకాద్ ద్విత్వమ్ ఏవ తథాత్మని
దీన్ని మనం ముందే విన్నట్టు, స్తంభంలో పురుషత్వం తప్పు దృష్టి వల్ల కలుగుతుంది. సరైన జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు అది పోతుంది. అలాగే, మనలోని ద్వైతభావం కూడా నిజమైన జ్ఞానం వల్ల నశిస్తుంది.
చిన్మాత్రస్యాతిశుద్ధస్య నిస్సఙ్కల్పోదితాత్మనః । అనన్తస్య ప్రకాశస్య సర్వగత్వాద్ రఘూద్వహ
రఘువంశశ్రేష్ఠా, పరమశుద్ధమైన, ఆలోచనలేని, అనంతమైన, ప్రకాశమయమైన ఆ చైతన్యం అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
ఖాద్ ఏవ జాయతే కశ్చిత్ కశ్చిద్ వ్యోమ్న్య్ ఏవ లీయతే । జీవస్ సఙ్కల్పమాత్రాత్మా మధావ్ ఇవ జరద్ఘనః
ఎలా ఆకాశంలో ఏదో ఒకటి పుట్టి, మరొకటి ఆకాశంలోనే కలిసిపోతుందో, అలాగే ఆత్మ అనేది ఆలోచనల రూపంలో పుట్టి, వసంతంలో మంచు మాయమయ్యేలా మాయమవుతుంది.
ఆత్మానం సమ్యగ్ ఆలోక్య యẖ ఖ ఏవ విలీయతే । న స సన్దృశ్యతే భూయో హిమం తాపద్రుతం యథా
తనను నిజంగా తెలుసుకుని, ఆత్మను ఆకాశంలో కలిపినవాడు, మళ్లీ కనిపించడు — వేడి తాకిన మంచు ఎలా కనబడదో అలాగే.
యస్ త్వ్ అపశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం సస్పన్దẖ కలనాత్మభిః । కర్మభిస్ స స్ఫురత్య్ ఉచ్చైర్ విలీనో జాయతే పునః
కానీ తనను తాను చూడని, ఆలోచనలతోనే ఉండిపోయినవాడు, తన కర్మల వల్ల మళ్లీ స్పష్టంగా కనిపిస్తాడు, కలిసిపోయిన తర్వాత కూడా మళ్లీ పుట్టిపడతాడు.
యస్ సఙ్కల్పపరిస్పన్దైస్ స్థౌల్యమ్ ఏతి జడాత్మకః । ప్రావృషీవ పయోవాహẖ క్షీణక్షీణో ఽప్య్ ఉదేత్య్ అసౌ
మనసులో కలిగే సంకల్పాల కలకలం వల్ల, మనిషి స్థూలంగా, జడంగా మారతాడు. వర్షాకాలంలో మేఘం ఎంత తగ్గినా మళ్లీ మళ్లీ ఎగసి వస్తుందిగా, అలాగే ఆ మనసు కూడా తగ్గినా మళ్లీ మళ్లీ పైకి వస్తుంది.
ఆత్మత్వాంశాన్వితమ్ అపి చిత్సఙ్కల్పం రఘూద్వహ । దూరీకురు మహాసిద్ధ్యై విషసిక్తమ్ ఇవాశనమ్
రఘువంశశ్రేష్ఠుడా! ఆత్మ భావం కలిగిన మనోసంకల్పాన్ని కూడా, విషం కలిసిన ఆహారాన్ని మనం దూరంగా పెట్టినట్టు, పరమసిద్ధిని పొందేందుకు పూర్తిగా వదిలేయాలి.
నిర్వికల్పమ్ అనాద్యన్తమ్ ఉదాసీనమ్ అవస్థితమ్ । సర్వాత్మైకం సముదితం చిద్వ్యోమ భవ భూతయే
ఏ సంకల్పమూ లేని, ఆది అంతములేని, విరక్తంగా స్థిరమైన, సమస్తానికి ఒకే ఆత్మగా వెలిసిన ఆ చైతన్యాకాశంగా మారిపో, నిజమైన సత్త్వాన్ని పొందేందుకు.
అకారణమ్ ఉపాయాన్తి సర్వే జీవాḫ పరాత్ పదాత్ । పశ్చాత్ కారణతాం యాన్తి బన్ధమోక్షదశాస్వ్ ఇహ
ప్రతి జీవి కూడా, ఎలాంటి కారణం లేకుండానే, పరమపదాన్ని చేరతారు. ఆ తరువాత, ఇక్కడ బంధనము–మోక్షముల స్థితులలో, వారు కారణాన్ని పొందుతారు.
సఙ్కల్పిత్వం హి బన్ధస్య కారనం తత్ పరిత్యజ । మోక్షస్ తు నిస్సఙ్కల్పత్వం తదభ్యాసం ధియా కురు
కల్పననే బంధానికి కారణం. దాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టు. మోక్షం అంటే కల్పనలేని స్వేచ్ఛ. ఈ స్థితిని మనసుతో సాధన చేయు.
అకారణం త్వ్ అకరణాత్ సర్వకారణకారణాత్ । యావన్ నిమేషమ్ అవ్యక్తాజ్ జీవస్ సమ్పద్యతే శివాత్
కారణం లేని, ఏ కార్యానికీ కారణం కాని, అన్ని కారణాలకు మూలమైన అవ్యక్తమైన శివుని నుండి, ఒక్క క్షణం మాత్రమే జీవుడు ఉద్భవిస్తాడు.