స్వానుభూత్యాత్మకాద్ అస్మాన్ నిర్దుẖఖత్వాద్ ఋతే పరః । శిరశ్శృఙ్గాది తజ్జ్ఞస్య చిహ్నమ్ అన్యన్ న విద్యతే
ఈ లోపలి అనుభూతి రూపమైన దుఃఖరాహిత్యం తప్ప, జ్ఞానికి మరో గుర్తు లేదు. తలపై కొమ్ములు లాంటి ఏదైనా ప్రత్యేక లక్షణం ఉండదు.
మహాకర్తా మహాభోక్తా మహాత్యాగీ స యద్య్ అపి । తజ్జ్ఞో భవతి తద్ రామ తే ఽపి సాధారణా గుణాః
ఓ రామా! అతడు ఎంత గొప్ప కార్యసాధకుడైనా, ఎంత గొప్ప అనుభవించేవాడైనా, ఎంత గొప్ప త్యాగి అయినా, జ్ఞానికున్న ఈ లక్షణాలు కూడా అందరికీ సాధారణంగానే ఉంటాయి.
ప్రాయో ఽజ్ఞస్యాపి వై దృష్టం కామలోభాదితానవమ్ । తపోదానం యశశ్ చైవ నైతజ్ జ్ఞత్వస్య లక్షణమ్
అజ్ఞానులకు కూడా తపస్సు, దానం, పేరు ఇవన్నీ కోరిక, లోభం మొదలైన వాటి వల్ల కలుగుతుంటాయి. ఇవి జ్ఞానం ఉన్నవారి లక్షణాలు కావు.
నిత్యమ్ ఏవోత్తమానన్దాద్ అన్యత్ స్వానుభవస్థితాత్ । క్షయాతిశయనిర్ముక్తాచ్ చిహ్నం తజ్జ్ఞస్య నాస్తి వై
ఎప్పుడూ నిలిచిపోయే, స్వానుభవంలో ఉండే, తగ్గడం పెరగడం లేని పరమానందం తప్ప జ్ఞానిని గుర్తించడానికి వేరే ఎలాంటి గుర్తు ఉండదు.
మహాకర్తృత్వమ్ అథ వా చిహ్నం తజ్జ్ఞస్య దృశ్యతే । తత్ సాధో సాధు సామాన్యమ్ ఉక్తం చ బహుధా మయా
పెద్ద పనులు చేయగలగడం కూడా కొన్నిసార్లు జ్ఞానికి గుర్తుగా కనిపించొచ్చు. కానీ ఓ మేలైనవాడా, ఇది సాధారణమైనదే, దీనిని నేను ఎన్నో విధాలుగా వివరించాను.
ఏతావద్ ఏవ ఖలు లిఙ్గమ్ అలిఙ్గమూర్తేస్ సంశాన్తసంసృతిచిరభ్రమనిర్వృతస్య । తజ్జ్ఞస్య యన్ మదనకోపవిషాదమోహలోభాపదామ్ అనుదినం నిపుణం తనుత్వమ్
సంసారంలో చాలా కాలం తిరిగి చివరకు శాంతిని పొందిన రూపరహితునికి ఒక్కటే నిజమైన లక్షణం — రోజురోజుకు కోరిక, కోపం, బాధ, మాయ, లోభం వంటి వాటి ప్రభావం మరింత సూక్ష్మంగా మారిపోవడం.
భూయశ్ శృణు మహాబాహో సఙ్గ్రహేణ వచో మమ । యద్ వచ్మి తవ బోధాయ మయూరస్యేవ వారిదః
ఓ మహాబాహువంతుడా, నా మాటలు మళ్లీ సంక్షిప్తంగా విను. నీకు అర్థమయ్యేలా నేను చెప్పేది, మయూరానికి వాన ఎంత ఆనందాన్ని ఇస్తుందో, అంతగా నీకు ఉపకరిస్తుంది.
త్వద్బోధనమ్ ఉపాదేయమ్ ఆత్మీయాత్ తపసో మమ । అబుద్ధపృచ్ఛకా రామ కే రఘూణాం హి దైశికాః
రామా, నా తపస్సు ఫలం నీకెరుగుదల కలిగించడమే. రఘువంశంలో విచారణ చేయని వారికి ఉపదేశకులు ఎవరు ఉంటారు?
జన్మాన్తరశతాభ్యస్తఘనభ్రమణవిహ్వలః । శృణు జీవన్ కథం మాయాపఞ్జరాత్ ప్రవిముచ్యతే
వందల జన్మల్లో తిరుగుతూ అలసిపోయినవాడా, ఈ మాయ పంజరంలో నుంచి జీవించగానే ఎలా విముక్తి పొందాలో విను.
కృతాహమ్భావనా సంవిజ్ జీవాద్యభిధయాన్వితా । అహమ్భావో ఽత్ర మిథ్యైవ సత్యం సంవిద్ ఉదాహృతా
‘నేను’ అనే భావన, జీవాది పేర్లతో కలిపి మనసులో ఏర్పడుతుంది. ఇక్కడ ‘నేను’ అనే భావన అసత్యం, కానీ చైతన్యం మాత్రమే నిజమైనదిగా చెప్పబడింది.
యన్ మిథ్యా తద్ భ్రమాయాల్పం కాలం స్ఫురతి నో చిరమ్ । మోహాత్మశుక్తిరుప్యాదిమృగతృష్ణాద్విచన్ద్రవత్
అసత్యమైనది మన మాయ వల్ల కొంతసేపు మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అది నacreలో వెండి కనిపించడంలా, ఎడారిలో నీటి మాయలాగా, లేదా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా తక్కువసేపే ఉంటుంది.
యన్ మిథ్యా తత్ క్షయం యాతి యత్ సత్యం తన్ న నశ్యతి । ఆబాలమ్ ఏతజ్ జగతి ప్రసిద్ధమ్ అశనాదివత్
అసత్యమైనది ఎప్పటికైనా పోతుంది; సత్యమైనది ఎప్పుడూ మాయమవదు. ఈ విషయం పిల్లలకు కూడా తెలుసు, అన్నం వంటివాటిలా ప్రపంచంలో అందరికీ తెలిసినదే.
నాసతో విద్యతే భావస్ స్నిగ్ధత్వం సికతాస్వ్ ఇవ । సతశ్ చ దృష్టో నాభావో భేకచూర్ణాద్ అణోర్ అపి
అసత్యమైనదిలో నిజమైన ఉనికిలేదు, ఇసుకలో తేమ ఉండనట్టే. అలాగే, సత్యమైనదిలో లేనిది కనబడదు, కప్ప పొడి లోపలున్నంత తక్కువగా కూడా కాదు.
యథా భేకరజో ఽలక్ష్యం యాతి ప్రావృషి భేకతామ్ । యత్ర యత్ర స్థితో జీవస్ తథోదేతి న నశ్యతి
వర్షాకాలంలో కప్ప పొడి కనిపించకుండా కప్పగా మారిపోతుంది. అలాగే, జీవుడు ఎక్కడ ఉన్నా అక్కడే పుట్టి, మాయమవడు.
కేవలం భావనామాత్రం బుద్ధ్యైవాస్య ప్రమార్జయ । ఆత్మత్వాయాఙ్గ తామ్రస్య హేమత్వాయేవ కాలతామ్
ఈ భావన కేవలం మన ఊహ మాత్రమే. ప్రియమైనవాడా, నీవు బుద్ధితో దీన్ని పూర్తిగా తొలగించు. కాలం వల్ల తామ్రం బంగారంగా మారినట్టు, ఆత్మ భావన కూడా అలాంటిదే.
జగద్భావాస్థయా ముక్తḫ ప్రయాతి పరమాత్మతామ్ । జీవో విముక్తం కాలిమ్నా తామ్రం కనకతామ్ ఇవ
ఈ లోకభావన నుండి విముక్తుడైనప్పుడు, జీవుడు పరమాత్మను పొందుతాడు. బంగారంలా మారే తామ్రంలా, మలినతను విడిచిన జీవుడు పరమాత్మను చేరతాడు.
సర్వేషామ్ ఏవ జీవానాం భావనా భవబన్ధనీ । వాగురేవ విహఙ్గానామ్ ఏకావష్టమ్భకారిణీ
ప్రతి జీవికి ఊహే బంధనానికి మూలకారణం. పక్షులకు వల ఎలా బంధనంగా ఉంటుందో, జీవులకు ఊహ కూడా అంతే.
ఆత్మతత్త్వాద్ ఋతే నాస్తి మదీయమ్ అహమ్ ఇత్య్ అలమ్ । యుక్తితో నిశ్చయే రూఢే నూనం గలతి భావనా
ఆత్మతత్వం తప్ప ఇంకేమీ నిజంగా లేదు. 'నేను', 'నాది' అనే భావనలు లేవు. యుక్తితో నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఊహ తప్పకుండా కరుగుతుంది.
మాంసాస్థ్యోఘశ్ శవో దేహẖ ఖం ఖమ్ అద్రిగణో జగత్ । బుద్ధ్యాదయో వికల్పాంశాẖ కో ఽహం మమ కథం చ కిమ్
ఈ శరీరం మాంసం, ఎముకలూ కలిసిన శవమే. శరీరం అంతా ఆకాశమే, ప్రపంచం కొండల గుంపే. మనస్సు, బుద్ధి మొదలైనవన్నీ ఊహలే. అయితే, నేను ఎవరు? నాది ఏమిటి? ఎలా? ఏమిటి అన్నదే?
సంవిదో ఽనన్తశుద్ధాయాẖ కిలాకలితచేతసః । ఇయత్తోపశమం యాతి భావనాప్రలయే సతి
ఎవరికి మనస్సు కలుషితం కాకుండా, అవగాహన అనంతంగా, పవిత్రంగా ఉంటుందో, వారి ఊహలు అంతా అంతరించిపోయినప్పుడు, ఆలోచనలు కూడా నిశ్చలమవుతాయి.
సమ్యగ్దర్శనమ్ ఏవాస్యా భావనాయా విశామ్పతే । వినాశం విద్ధ్య్ అనన్తాభం యామిన్యా దివసం యథా
ఓ మహారాజా! ఈ ఊహలు అంతా నశించడానికి నిజమైన జ్ఞానమే కారణం. అది రాత్రిని పోగొట్టే పగలు లాగానే, ఊహలను కూడా అంతం చేస్తుంది.
ప్రశాన్తవాసనో జీవ ఏకతాం యాతి చిద్ఘనే । ఘృతే ఘృతం జలే తోయం క్షీరే క్షీరమ్ ఇవార్పితమ్
మనస్సులో వాసనలు పూర్తిగా శాంతించిపోయినపుడు, జీవుడు చైతన్య సముద్రంలో కలిసిపోతాడు. నెయ్యి నెయ్యిలో, నీరు నీటిలో, పాలుపాలు కలిసినట్లే.
అతదాత్మా తదాత్మా చ జీవḫ ప్రస్ఫురతీశ్వరే । జ్వాలాయాం తు యథాలోకో యథా గన్ధలవẖ క్షితౌ
ఆ పరమాత్మతో ఒకటిగా కాకపోయినా, ఒకటిగానే ఉన్నట్లు జీవుడు పరమేశ్వరునిలో ప్రకాశిస్తాడు. ఇది అగ్నిలో వెలుగు వెలిగినట్లూ, భూమిలో పరిమళం ఉన్నట్లూ ఉంటుంది.
యేనైకతాం భావయతి జీవస్ తద్ భవతి క్షణాత్ । యచ్చిత్తస్ తన్మయో జన్తుẖ కేనైతన్ నానుభూయతే
జీవుడు ఏకత్వాన్ని మనసులో భావిస్తే, వెంటనే అదే అవుతాడు. మనసులో ఏది ఉంటే, ప్రాణి అదే అవుతుంది. ఈ అనుభూతిని ఎవరూ పొందకుండా ఉండలేరు.
బ్రహ్మభావనయా జీవో బ్రహ్మతామ్ ఏతి శాశ్వతీమ్ । అమృతం భావ్యతే యేన సో ఽమృతీభవతి స్వయమ్
బ్రహ్మాన్ని మనసులో ధ్యానిస్తే, జీవుడు నిత్యమైన బ్రహ్మస్థితిని పొందుతాడు. అమృతత్వాన్ని మనసులో ఉంచితే, తానే అమృతుడవుతాడు.
అబ్రహ్మభావనాజ్ జీవో దీనతామ్ ఏత్య నశ్యతి । విషభావనయైవాఙ్గ విషీభవతి మానవః
బ్రహ్మం కానిది మనసులో ఉంచితే, జీవుడు దుఃఖంలో పడి నశిస్తాడు. విషాన్ని మనసులో ఉంచితే, ప్రియమైనవాడా, మనిషి విషపూరితుడవుతాడు.
ఆత్మనస్ సంవిదో ఽచ్ఛస్య సంవేద్యకలనామలమ్ । సమ్ప్రమార్జ్యోదితస్ సంవిదాత్మా వ్యవహరానఘ
పరిశుద్ధమైన ఆత్మజ్ఞానం, ఎలాంటి ఊహలు లేకుండా, తెలిసినదాని గురించి ఉన్న అన్ని భావనలు పూర్తిగా తొలగినప్పుడు వెలుగులోకి వస్తుంది. ఈ జ్ఞానమే అన్ని కార్యాలకు మూలం, ఓ పాపరహితుడా.
స్వేదోత్థదంశయౌకాన్తం భూతజాతం సురాద్య్ అపి । కిం సర్వమ్ ఏవ కర్మోత్థమ్ ఉత కిఞ్చిద్ వదేతి మే
ఒక్కోసారి చెమట, కీటకాల కాటు, భూతాల నుండి పుట్టిన శరీరం లేదా దేవతలు కూడా — ఇవన్నీ కార్యఫలమా, లేక వాటిలో కొన్నేనా? దయచేసి నాకు చెప్పు.
చతుర్దశవిధస్యాస్య భూతజాతస్య రాఘవ । కిఞ్చిత్ సకారణం జాతం ప్రాక్తనైర్ ఆత్మకర్మభిః
ఓ రాఘవా, ఈ పద్నాలుగు రకాల జీవుల్లో, కొంతమంది తమ గత జన్మల కర్మల వల్ల, కారణంతో పుట్టారు.
కిఞ్చిన్ నిష్కారణం జాతం కచనం సుమణేర్ ఇవ । స్వభావతో ఽధునా కర్మ కారణాత్తం భవిష్యతి
కొంతమంది కారణం లేకుండానే, కొంతమణుల్లా సహజంగా పుడతారు. ఇప్పుడు, వారి సహజ స్వభావం వల్ల, భవిష్యత్తులో కర్మమే వారికి కారణమవుతుంది.