కర్మాణ్య్ అద్యతనాన్య్ అస్య సఞ్చితాని న సన్తి హి । న పూర్వాణ్య్ ఏవ తేనేహ న సంసారవశం గతః
ఈయనకు ఇప్పటి కర్మలు కూడలేదు, గతంలో చేసిన పనులు కూడా లేవు. ఇక్కడ జనన మరణాల చక్రంలో పడిపోలేదు.
సహకారికారణానామ్ అభావే యః ప్రజాయతే । నాసౌ స్వకారణాద్ భిన్నో భవతీత్య్ అనుభూయతే
సహాయక కారణాలు లేకుండా ఏదైనా పుట్టినపుడు, అది తన మూల కారణం నుండి వేరుగా లేదని అనుభవంలోకి వస్తుంది.
నిర్మలాకాశకోశాత్మా ద్విజ ఏష స్వయమ్భవః । కర్తా న పూర్వం నాప్య్ అద్య కథమ్ ఆక్రమ్యతే వద
ఈ ద్విజుడు స్వయంగా ఉద్భవించినవాడు, నిర్మలమైన ఆకాశం లాంటి స్వభావం కలవాడు. ఇతడు గతంలోను, ఇప్పుడూ కర్మచేయువాడు కాదు. మరి ఇతడిని ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయగలరు చెప్పు.
యదైష కలనాం బుద్ధ్యా మృత్యునామ్నీం కరిష్యతి । తదైవ రహితో బుద్ధ్యా స్వయమ్ ఏవ మరిష్యతి
ఇతడు తన బుద్ధితో మరణమనే భావన కలిగించుకున్నప్పుడు, ఆ బుద్ధి లేకుండా అదే క్షణంలో తానే మరణిస్తాడు.
పృథ్వ్యాదిమాన్ అహమ్ అయమ్ ఇతి యస్య స్వనిశ్చయః । స పార్థివో భవత్య్ ఆశు గ్రహీతుం స చ శక్యతే
ఎవరైనా 'నేను భూమి మొదలైన పదార్థాలతోనే ఉన్నాను' అని గట్టిగా నమ్మితే, అతడు వెంటనే భూమితో ఏకమవుతాడు. అలాంటి వాడిని పట్టుకోవడం కూడా సాధ్యమే.
ఏష త్వ్ అపార్థివాకారశ్ శుద్ధవిజ్ఞానరూపవాన్ । దృఢరజ్జ్వేవ గగనం గ్రహీతుం నైవ యుజ్యతే
కానీ, భూమి లక్షణాలు లేనివాడు, స్వచ్ఛమైన జ్ఞాన స్వరూపుడైన వాడిని, బలమైన కట్టుతో ఆకాశాన్ని పట్టుకోవడం ఎలా సాధ్యమో, అతడిని కూడా పట్టుకోవడం అసాధ్యం.
భగవఞ్ జాయతే శూన్యః కథం నామ వదేతి మే । పృథ్వ్యాదయః కథం సన్తి న సన్తి వద వా కథమ్
భగవంతుడా, ఈ శూన్యం ఎలా పుట్టింది? అది ఎలా ఉందని అంటారు? భూమి మొదలైన పదార్థాలు ఉన్నాయా లేదా? ఉంటే ఎలా, లేవంటే ఎలా? దయచేసి చెప్పండి.
న కదాచన జాతో ఽసౌ న చ నాస్తి కదాచన । ద్విజః కేవలవిజ్ఞానభామాత్రం తత్ తథా స్థితమ్
అది ఎప్పుడూ పుట్టలేదు, ఎప్పుడూ లేనిది కూడా కాదు. అది కేవలం స్వచ్ఛమైన జ్ఞానమే, ఒంటరిగా ప్రకాశిస్తూ ఎప్పటికీ అలాగే ఉంటుంది.
మహాప్రలయసమ్పత్తౌ న కిఞ్చిద్ అవశిష్యతే । బ్రహ్మాస్తే శాన్తమ్ అజరమ్ అనన్తాత్మైవ కేవలమ్
మహాప్రళయం సంభవించినప్పుడు ఏదీ మిగలదు కాదు; శాంతమైనది, వృద్ధాప్యం రాని, అనంతమైన బ్రహ్మ స్వరూపమే ఒక్కటే మిగిలి ఉంటుంది.
చేత్యనిర్ముక్తచిన్మాత్రమ్ అణూనామ్ అణు విద్ధి తత్ । తథా తద్ అణు యేనాస్య నికటే ఽద్రినిభం నభః
అది జ్ఞేయమైన వాటి నుండి విడిపోయిన శుద్ధచైతన్యమే; అది అన్ని సూక్ష్మాలకన్నా సూక్ష్మమైనదిగా తెలుసుకో. దగ్గరగా చూస్తే ఆకాశం కొండలా కనిపించడంలా, ఆ సూక్ష్మత్వం కూడా అలాగే ఉంటుంది.
స చిన్మాత్రస్వభావత్వాద్ దేహో ఽహమ్ ఇతి చేతసి । కాకతాలీయవద్ భాతమ్ ఆకారం తేన పశ్యతి
దాని స్వభావం శుద్ధచైతన్యమే కాబట్టి, మనస్సులో 'నేను శరీరమే' అనే భావన కలిగినప్పుడు, అది యాదృచ్ఛికంగా కలిసిన కాకి తాటి చెట్టు మీద కూర్చున్నట్లు రూపాన్ని ధరించినట్టు అనిపిస్తుంది.
స ఏష బ్రాహ్మణస్ తస్మిన్ సర్గాదావ్ అమ్బరోదరే । స్వయం భాతస్ స్వయమ్భూత్వం గతో భాత్య్ అజరామరః
ఈ బ్రహ్మనే సృష్టి ఆరంభంలో, ఆకాశ గర్భంలో, తనంతట తానే ప్రకాశిస్తూ, స్వయంభూతిగా అవతలై, వృద్ధాప్యం రాని, అమరుడిగా వెలుగుతుంది.
నాస్య దేహో న కర్మాణి న కర్తృత్వం న వాసనా । ఏష శుద్ధచిదాకాశో విజ్ఞానఘనమ్ ఆతతమ్
ఇతడికి శరీరం లేదు, క్రియలు లేవు, చేయడమన్న భావన లేదు, వాసనలు కూడా లేవు. ఇతడు శుద్ధమైన చైతన్యమయమైన ఆకాశంలా, జ్ఞానంతో నిండినవాడిగా విస్తరించి ఉన్నాడు.
ప్రాక్తనం వాసనాజాలం కిఞ్చిద్ అస్య న విద్యతే । కేవలం వ్యోమరూపస్య భారూపస్యేవ తేజసః
ఇతడిలో పూర్వ జన్మల వాసనల జాలం కొంచెం కూడా లేదు. ఇతడు కేవలం ఆకాశ స్వరూపుడిగా ఉన్నాడు, ఎలా అంటే, తేజస్సు భారంగా ఉండదు కదా, అలాగే.
కేవలం వేదనామాత్రాద్ ఏవమ్ ఏషో ఽవలోక్యతే । వేదనామాత్రసంశాన్తావ్ ఈదృశో ఽపి న దృశ్యతే
ఇతడిని కేవలం అనుభూతి ద్వారానే గ్రహించగలం. ఆ అనుభూతి కూడా పూర్తిగా శాంతించినప్పుడు, ఇలాంటి స్వరూపం కనబడదు.
తస్మాద్ యథా చిదాకాశస్ తథా తత్ప్రతిపత్తయః । కుతః కిలాత్ర పృథ్వ్యాదేః కీదృశస్ సమ్భవః కథమ్
కాబట్టి, చైతన్యాకాశం ఎలా ఉంటుందో, దాని గ్రహణాలూ అలాగే ఉంటాయి. ఇక్కడ భూమి మొదలైనవి ఎలా, ఎక్కడ నుంచి కలిగాయో చెప్పడం సాధ్యం కాదు.
ఏతదాక్రమణే మృత్యో తస్మాన్ మా యత్నవాన్ భవ । గ్రహీతుం యుజ్యతే వ్యోమ న కదాచన కేనచిత్
ఓ మృత్యూ, దీన్ని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవద్దు. ఎవరూ ఎప్పుడూ ఆకాశాన్ని పట్టుకోలేరు.
బ్రహ్మైవ కథితో బ్రహ్మంస్ త్వయా మే ప్రపితామహః । స్వయమ్భూర్ అజ ఏకాత్మా విజ్ఞానాత్మేతి మే మతిః
ఓ బ్రహ్మన్, నా ప్రపితామహుడు నాకు బ్రహ్మమే అన్నాడు. ఆ బ్రహ్మ స్వయంభూ, జన్మించని, ఒకటే స్వరూపం, జ్ఞానమే స్వరూపం — ఇదే నా నమ్మకం.
ఏవమ్ ఏతన్ మయా రామ బ్రహ్మైష కథితస్ తవ । వివాదమ్ అకరోన్ మృత్యుర్ యమేనైతత్కృతే పురా
ఇలా రామా, నేను నీకు బ్రహ్మం గురించి చెప్పాను. ఈ విషయంపై మృత్యువు పురాతన కాలంలో యమునితో వాదించాడు.
మన్వన్తరే సర్వభక్షో యదా మృత్యుర్ హరన్ ప్రజాః । బలమ్ ఏత్య్ అబ్జజాక్రాన్తావ్ ఆరమ్భమ్ అకరోత్ స్వయమ్
ఒక మన్వంతరంలో, సమస్తాన్ని భక్షించే మృత్యువు ప్రాణులను హరించేటప్పుడు, అతడు బలాన్ని పొంది, పద్మజుని లోకంలో తన కార్యాన్ని మొదలుపెట్టాడు.
తద్ ఏవం ధర్మరాజేన యమేనాశ్వ్ అనుశాసితః । యద్ ఏవ క్రియతే నిత్యం రతిస్ తత్రైవ జాయతే
ధర్మరాజు యముడు చెప్పినట్లు, మనం ఏ పని ఎప్పుడూ చేస్తూ ఉంటే, ఆనందం కూడా అదే పనిలోనే కలుగుతుంది.
బ్రహ్మా కిల పరాకాశవపుర్ ఆక్రమ్యతే కథమ్ । మనోమాత్రమ్ అసఙ్కల్పః పృథ్వ్యాదిరహితాకృతిః
బ్రహ్మకు పరాకాశం రూపం. ఆయనకు భూమి మొదలైన పదార్థాల రూపం లేదు. ఆయన కేవలం మనస్సే, సంకల్పం కూడా లేని వాడు.
యశ్ చిద్వ్యోమచమత్కారః కిలాకాశానుభూతిమాన్ । స చిద్వ్యోమైవ నో తస్య కారణత్వం న కార్యతా
యెవడు ఆ చైతన్యాకాశం యొక్క ఆశ్చర్యాన్ని అనుభవిస్తాడో, వాడే ఆ చైతన్యాకాశమే. వానికి కారణమూ లేదు, ఫలితమూ లేదు.
ఆకాశస్ఫురదాకారస్ సఙ్కల్పపురుషో యథా । పృథ్వ్యాదిరహితో భాతి స్వయమ్భూర్ భాసతే తథా
మన ఊహలోని వ్యక్తి ఆకాశంలో మెరిసే రూపంతో కనిపించునట్లు, స్వయంభూ కూడా భూమి మొదలైనవి లేకుండా తానే ప్రకాశిస్తాడు.
న దృశ్యమ్ అస్తి నో ద్రష్టా పరమాత్మని కేవలే । స్వయం చిత్త్వాత్ తథాప్య్ ఏష స్వయమ్భూర్ ఇతి భాసతే
పరమాత్మలో, అది శుద్ధమైనదిగా ఉన్నప్పుడు, చూడబడేది లేదు, చూసేవాడు కూడా ఉండడు. అయినా, అది స్వయంగా చైతన్య స్వరూపంగా ఉండి, స్వయంగా ప్రబలమైనదిగా కనిపిస్తుంది.
సఙ్కల్పమాత్రమ్ ఏవైతన్ మనో బ్రహ్మేతి కథ్యతే । సఙ్కల్పాకాశపురుషో నాస్య పృథ్వ్యాది విద్యతే
ఈ మనస్సు కేవలం సంకల్పమే. దానిని బ్రహ్మం అని అంటారు. ఈ సంకల్ప ఆకాశపు పురుషునికి భూమి మొదలైన పదార్థాలు లేవు.
యథా చిత్రకృదన్తస్స్థా నిర్దేహా భాతి పుత్రికా । తథైవ భాసతే బ్రహ్మా చిదాకాశాచ్ఛరఞ్జనమ్
ఒక చిత్రకారుడు తన తూతికొమ్ము చివర పెట్టిన బొమ్మ శరీరం లేనట్టుగా కనిపించడంలా, అలాగే బ్రహ్మ కూడా చైతన్య ఆకాశంపై రంగు పూయబడినట్టు ప్రకాశిస్తుంది.
చిద్వ్యోమ కేవలమ్ అనన్తమ్ అనాదిమధ్యం బ్రహ్మేతి భాతి నిజచిత్తవశాత్ స్వయమ్భూః । ఆకారవాన్ ఇవ రసాద్ ఇహ వస్తుతస్ తు వన్ధ్యాతనూజ ఇవ నాస్తి తు తస్య దేహః
చైతన్య ఆకాశమే అనంతమైనది, ఆదియూ మధ్యమూ లేనిది. అది తన స్వంత మనస్సు వల్ల బ్రహ్మంగా వెలుగుతుంది, స్వయంభువుగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ అది ఆకారంతో ఉన్నట్టు అనిపించినా, నిజంగా అది ఒంటరాలా, వంద్యా సంతానంలా, దానికి శరీరం ఉండదు.
ఏవమ్ ఏతన్ మనశ్ శుద్ధం పృథ్వ్యాదిరహితం నభః । మునే బ్రహ్మేతి కథితం సత్యం పృథ్వ్యాదివర్జితమ్
ఈ విధంగా, మునివరా, మనస్సు శుద్ధంగా, భూమి మొదలైన పదార్థాలు లేకుండా, ఆకాశంలా ఉంటుంది. ఇదే నిజంగా బ్రహ్మం అని పిలవబడుతుంది. దీనిలో భూమి మొదలైనవి లేవు.
తద్ అత్ర ప్రాక్తనీ నామ స్మృతిః కస్మాన్ న కారణమ్ । యథా మమ తథాన్యస్య భూతానాం చేతి మే వద
అయితే, మునుపటి జన్మ జ్ఞాపకం ఇక్కడ కారణం కాకపోవడానికి ఏమిటి? నాకు ఉన్నట్లే, ఇతరులకు, అన్నీ జీవులకు కూడా అదేనా? దయచేసి చెప్పు.