జ్ఞస్య కస్మింశ్చిద్ ఏవాఙ్గ భవత్య్ అతిశయే న ధీః । నిత్యతృప్తḫ ప్రశాన్తాత్మా స ఆత్మన్య్ ఏవ తిష్ఠతి
ఓ మిత్రమా, జ్ఞానిని ఏ విషయములోనూ ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం ఉండదు. అతడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో తనలో తానే నిలిచిపోతాడు.
అపూర్వో ఽతిశయẖ కో వా సాధోర్ జగతి విద్యతే । సర్వే హ్య్ అతిశయా లోకే శతశḫ పూర్వతాం గతాః
ఈ లోకంలో మంచివాడికి ఏదైనా కొత్తగా, అపూర్వంగా ఉండేదేముంది? లోకంలో ఉన్న అన్ని గొప్పతనాలు వందలసార్లు ముందే సాధించబడ్డాయి.
ధూర్తైస్ సిద్ధైశ్ చ తజ్జ్ఞైశ్ చ తథాన్యైర్ మృగపక్షిభిః । కృతమ్ ఆకాశయానాది కా తస్య స్యాద్ అపూర్వతా
దుర్మార్గులు, సిద్ధులు, ఆ విషయంలో నిపుణులు, ఇంకా జంతువులు, పక్షులు కూడా ఎన్నో అద్భుతాలు ఎప్పటినుంచో చేసారు. అందులో కొత్తదనం ఏముంటుంది?
కేవలం శాన్తసంరమ్భం ప్రకృతవ్యవహారవాన్ । తజ్జ్ఞస్ సఙ్క్షపయన్ దేహం స్వస్థ ఆత్మని తిష్ఠతి
ఎవరైతే మనసులో కలవరంలేకుండా, సహజమైన ప్రవర్తనతో, ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకుని శరీరాన్ని తక్కువగా భావిస్తారో, వారు సుఖంగా తనలో తానే నిలిచిపోతారు.
నోత్తమం న చ సామాన్యం నాశ్రుతం న బహుశ్రుతమ్ । న సువృత్తం న దుర్వృత్తం జ్ఞం విదన్తి జనా ఇమే
ఈ లోకంలో జ్ఞానిని ప్రజలు గొప్పవాడిగా గానీ, సాధారణుడిగా గానీ, చదువు లేనివాడిగా గానీ, చదువు ఎక్కువగా ఉన్నవాడిగా గానీ, మంచి ప్రవర్తన కలవాడిగా గానీ, చెడు ప్రవర్తన కలవాడిగా గానీ గుర్తించలేరు.
లోకాచారగతస్యాపి లోకవత్ సంస్థితస్య చ । బ్రహ్మన్ విదితవేద్యస్య బ్రూహి చిహ్నం మనాగ్ అపి
బ్రహ్మన్, లోకంలో ఉండే ఇతరులా ప్రవర్తిస్తూ, లోకరీతిని అనుసరిస్తూ, తెలిసికొనవలసినదాన్ని తెలిసినవాడి లో ఏదైనా ప్రత్యేక లక్షణం ఉందా? చెప్పండి.
న కిఞ్చిద్ అప్య్ అపూర్వత్వం జనాత్ తస్యాఙ్గ లక్ష్యతే । యచ్ చ స్యాద్ అస్య వా చిత్రం తద్ అన్యత్రాపి లక్ష్యతే
అటువంటి మనిషిలో ప్రజలకు ఎప్పుడూ కొత్తగా కనిపించే లక్షణం ఏదీ ఉండదు; అతనిలో ఏదైనా ఆశ్చర్యంగా కనిపించినా, అది ఇతరులలో కూడా కనిపిస్తుంది.
తత్త్వజ్ఞస్యేహ హే రామ న లోకాలోకనక్షమమ్ । విద్యతే లక్షణం సాక్షాద్ అణిమాద్య్ అపదాది వా
రామా, ఈ లోకంలో తత్వాన్ని తెలిసినవాడిని నేరుగా గుర్తించడానికి ఏ లక్షణం గానీ, అణిమాది శక్తులు గానీ ఉండవు.
వ్యవహారీ యథైవాజ్ఞస్ తజ్జ్ఞో లోకే తథైవ హి । వ్యవహారవశప్రాప్తే సుఖే దుẖఖే చ తిష్ఠతి
ఎలా ఒక అవిజ్ఞుడు లోకంలో వ్యవహరిస్తాడో, అలాగే జ్ఞాని కూడా వ్యవహరిస్తాడు. జీవనప్రవాహంలో సుఖమూ, దుఃఖమూ వచ్చినప్పుడు, వాటికి అతడూ లోకంలో ఉన్నవాడిలానే లోనవుతాడు.
ఏక ఏవ విశేషో ఽత్ర స చాదృశ్యో జనస్థితౌ । సతి వాసతి వా దేహే యద్ అన్తẖక్షీణదుẖఖతా
ఇక్కడ ఒక్కటే తేడా ఉంది, అది కూడా జనాల్లో కనిపించదు. శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, లోపల దుఃఖం లేని స్వేచ్ఛ ఉండటం ఇదే తేడా.
స్వానుభూత్యాత్మకాద్ అస్మాన్ నిర్దుẖఖత్వాద్ ఋతే పరః । శిరశ్శృఙ్గాది తజ్జ్ఞస్య చిహ్నమ్ అన్యన్ న విద్యతే
ఈ లోపలి అనుభూతి రూపమైన దుఃఖరాహిత్యం తప్ప, జ్ఞానికి మరో గుర్తు లేదు. తలపై కొమ్ములు లాంటి ఏదైనా ప్రత్యేక లక్షణం ఉండదు.
మహాకర్తా మహాభోక్తా మహాత్యాగీ స యద్య్ అపి । తజ్జ్ఞో భవతి తద్ రామ తే ఽపి సాధారణా గుణాః
ఓ రామా! అతడు ఎంత గొప్ప కార్యసాధకుడైనా, ఎంత గొప్ప అనుభవించేవాడైనా, ఎంత గొప్ప త్యాగి అయినా, జ్ఞానికున్న ఈ లక్షణాలు కూడా అందరికీ సాధారణంగానే ఉంటాయి.
ప్రాయో ఽజ్ఞస్యాపి వై దృష్టం కామలోభాదితానవమ్ । తపోదానం యశశ్ చైవ నైతజ్ జ్ఞత్వస్య లక్షణమ్
అజ్ఞానులకు కూడా తపస్సు, దానం, పేరు ఇవన్నీ కోరిక, లోభం మొదలైన వాటి వల్ల కలుగుతుంటాయి. ఇవి జ్ఞానం ఉన్నవారి లక్షణాలు కావు.
నిత్యమ్ ఏవోత్తమానన్దాద్ అన్యత్ స్వానుభవస్థితాత్ । క్షయాతిశయనిర్ముక్తాచ్ చిహ్నం తజ్జ్ఞస్య నాస్తి వై
ఎప్పుడూ నిలిచిపోయే, స్వానుభవంలో ఉండే, తగ్గడం పెరగడం లేని పరమానందం తప్ప జ్ఞానిని గుర్తించడానికి వేరే ఎలాంటి గుర్తు ఉండదు.
మహాకర్తృత్వమ్ అథ వా చిహ్నం తజ్జ్ఞస్య దృశ్యతే । తత్ సాధో సాధు సామాన్యమ్ ఉక్తం చ బహుధా మయా
పెద్ద పనులు చేయగలగడం కూడా కొన్నిసార్లు జ్ఞానికి గుర్తుగా కనిపించొచ్చు. కానీ ఓ మేలైనవాడా, ఇది సాధారణమైనదే, దీనిని నేను ఎన్నో విధాలుగా వివరించాను.
ఏతావద్ ఏవ ఖలు లిఙ్గమ్ అలిఙ్గమూర్తేస్ సంశాన్తసంసృతిచిరభ్రమనిర్వృతస్య । తజ్జ్ఞస్య యన్ మదనకోపవిషాదమోహలోభాపదామ్ అనుదినం నిపుణం తనుత్వమ్
సంసారంలో చాలా కాలం తిరిగి చివరకు శాంతిని పొందిన రూపరహితునికి ఒక్కటే నిజమైన లక్షణం — రోజురోజుకు కోరిక, కోపం, బాధ, మాయ, లోభం వంటి వాటి ప్రభావం మరింత సూక్ష్మంగా మారిపోవడం.
భూయశ్ శృణు మహాబాహో సఙ్గ్రహేణ వచో మమ । యద్ వచ్మి తవ బోధాయ మయూరస్యేవ వారిదః
ఓ మహాబాహువంతుడా, నా మాటలు మళ్లీ సంక్షిప్తంగా విను. నీకు అర్థమయ్యేలా నేను చెప్పేది, మయూరానికి వాన ఎంత ఆనందాన్ని ఇస్తుందో, అంతగా నీకు ఉపకరిస్తుంది.
త్వద్బోధనమ్ ఉపాదేయమ్ ఆత్మీయాత్ తపసో మమ । అబుద్ధపృచ్ఛకా రామ కే రఘూణాం హి దైశికాః
రామా, నా తపస్సు ఫలం నీకెరుగుదల కలిగించడమే. రఘువంశంలో విచారణ చేయని వారికి ఉపదేశకులు ఎవరు ఉంటారు?
జన్మాన్తరశతాభ్యస్తఘనభ్రమణవిహ్వలః । శృణు జీవన్ కథం మాయాపఞ్జరాత్ ప్రవిముచ్యతే
వందల జన్మల్లో తిరుగుతూ అలసిపోయినవాడా, ఈ మాయ పంజరంలో నుంచి జీవించగానే ఎలా విముక్తి పొందాలో విను.
కృతాహమ్భావనా సంవిజ్ జీవాద్యభిధయాన్వితా । అహమ్భావో ఽత్ర మిథ్యైవ సత్యం సంవిద్ ఉదాహృతా
‘నేను’ అనే భావన, జీవాది పేర్లతో కలిపి మనసులో ఏర్పడుతుంది. ఇక్కడ ‘నేను’ అనే భావన అసత్యం, కానీ చైతన్యం మాత్రమే నిజమైనదిగా చెప్పబడింది.
యన్ మిథ్యా తద్ భ్రమాయాల్పం కాలం స్ఫురతి నో చిరమ్ । మోహాత్మశుక్తిరుప్యాదిమృగతృష్ణాద్విచన్ద్రవత్
అసత్యమైనది మన మాయ వల్ల కొంతసేపు మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అది నacreలో వెండి కనిపించడంలా, ఎడారిలో నీటి మాయలాగా, లేదా రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా తక్కువసేపే ఉంటుంది.
యన్ మిథ్యా తత్ క్షయం యాతి యత్ సత్యం తన్ న నశ్యతి । ఆబాలమ్ ఏతజ్ జగతి ప్రసిద్ధమ్ అశనాదివత్
అసత్యమైనది ఎప్పటికైనా పోతుంది; సత్యమైనది ఎప్పుడూ మాయమవదు. ఈ విషయం పిల్లలకు కూడా తెలుసు, అన్నం వంటివాటిలా ప్రపంచంలో అందరికీ తెలిసినదే.
నాసతో విద్యతే భావస్ స్నిగ్ధత్వం సికతాస్వ్ ఇవ । సతశ్ చ దృష్టో నాభావో భేకచూర్ణాద్ అణోర్ అపి
అసత్యమైనదిలో నిజమైన ఉనికిలేదు, ఇసుకలో తేమ ఉండనట్టే. అలాగే, సత్యమైనదిలో లేనిది కనబడదు, కప్ప పొడి లోపలున్నంత తక్కువగా కూడా కాదు.
యథా భేకరజో ఽలక్ష్యం యాతి ప్రావృషి భేకతామ్ । యత్ర యత్ర స్థితో జీవస్ తథోదేతి న నశ్యతి
వర్షాకాలంలో కప్ప పొడి కనిపించకుండా కప్పగా మారిపోతుంది. అలాగే, జీవుడు ఎక్కడ ఉన్నా అక్కడే పుట్టి, మాయమవడు.
కేవలం భావనామాత్రం బుద్ధ్యైవాస్య ప్రమార్జయ । ఆత్మత్వాయాఙ్గ తామ్రస్య హేమత్వాయేవ కాలతామ్
ఈ భావన కేవలం మన ఊహ మాత్రమే. ప్రియమైనవాడా, నీవు బుద్ధితో దీన్ని పూర్తిగా తొలగించు. కాలం వల్ల తామ్రం బంగారంగా మారినట్టు, ఆత్మ భావన కూడా అలాంటిదే.
జగద్భావాస్థయా ముక్తḫ ప్రయాతి పరమాత్మతామ్ । జీవో విముక్తం కాలిమ్నా తామ్రం కనకతామ్ ఇవ
ఈ లోకభావన నుండి విముక్తుడైనప్పుడు, జీవుడు పరమాత్మను పొందుతాడు. బంగారంలా మారే తామ్రంలా, మలినతను విడిచిన జీవుడు పరమాత్మను చేరతాడు.
సర్వేషామ్ ఏవ జీవానాం భావనా భవబన్ధనీ । వాగురేవ విహఙ్గానామ్ ఏకావష్టమ్భకారిణీ
ప్రతి జీవికి ఊహే బంధనానికి మూలకారణం. పక్షులకు వల ఎలా బంధనంగా ఉంటుందో, జీవులకు ఊహ కూడా అంతే.
ఆత్మతత్త్వాద్ ఋతే నాస్తి మదీయమ్ అహమ్ ఇత్య్ అలమ్ । యుక్తితో నిశ్చయే రూఢే నూనం గలతి భావనా
ఆత్మతత్వం తప్ప ఇంకేమీ నిజంగా లేదు. 'నేను', 'నాది' అనే భావనలు లేవు. యుక్తితో నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఊహ తప్పకుండా కరుగుతుంది.
మాంసాస్థ్యోఘశ్ శవో దేహẖ ఖం ఖమ్ అద్రిగణో జగత్ । బుద్ధ్యాదయో వికల్పాంశాẖ కో ఽహం మమ కథం చ కిమ్
ఈ శరీరం మాంసం, ఎముకలూ కలిసిన శవమే. శరీరం అంతా ఆకాశమే, ప్రపంచం కొండల గుంపే. మనస్సు, బుద్ధి మొదలైనవన్నీ ఊహలే. అయితే, నేను ఎవరు? నాది ఏమిటి? ఎలా? ఏమిటి అన్నదే?
సంవిదో ఽనన్తశుద్ధాయాẖ కిలాకలితచేతసః । ఇయత్తోపశమం యాతి భావనాప్రలయే సతి
ఎవరికి మనస్సు కలుషితం కాకుండా, అవగాహన అనంతంగా, పవిత్రంగా ఉంటుందో, వారి ఊహలు అంతా అంతరించిపోయినప్పుడు, ఆలోచనలు కూడా నిశ్చలమవుతాయి.