విధూయానన్తనానాత్వం యẖ కిలైకతయోదితః । తమ్ అనాద్యన్తసంవిత్తిం కో వా తులయితుం క్షమః
అనేక రకాల భేదాలను దూరం చేసి, ఒకటే అని చెప్పబడే ఆ ఆదిమూ అంతమూ లేని జ్ఞానాన్ని ఎవరు కొలవగలరు?
తనుం త్యజతి తీర్థే వా శ్వపచస్య గృహే ఽపి వా । మా కదాచన వా రాజన్ వర్తమానే ఽపి వా క్షణే
వాడు తన శరీరాన్ని తీర్థంలో విడిచినా, శ్వపచుని ఇంట్లో విడిచినా, లేదా ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకపోయినా, లేక ఈ క్షణంలోనే విడిచినా, రాజా!
జ్ఞానసమ్ప్రాప్తిసమయే ముక్తో ఽసౌ విగతామయః । వీతశోకజరాయాసో యత్ కరోతి కరోతు తత్
జ్ఞానం పొందిన క్షణంలోనే అతడు విముక్తుడు, అన్ని రోగాలు పోయినవాడు, దుఃఖం, వృద్ధాప్యం, అలసట లేని వాడు అవుతాడు. అతడు ఏం చేసినా, చేసుకోనివ్వండి.
అహమ్భ్రాన్తిర్ హి బన్ధాయ మోక్షో జాతే హి తత్క్షయే । యథా భవతి దేహో ఽయం తథా భవతు కా క్షతిః
‘నేను’ అనే మాయే బంధనం; అది పోయినప్పుడు విముక్తి కలుగుతుంది. ఈ శరీరం ఎలా ఉన్నా ఉండనివ్వండి—దీనివల్ల ఏమి నష్టం లేదు.
యత్ కరోతి యద్ ఆదత్తే యత్రోపవిశతి క్షణమ్ । యత్ పశ్యతి స్పృశతి యత్ తస్మై స్పృహయతి ప్రజా
అతడు ఏం చేసినా, ఏది తీసుకున్నా, ఏ చోట క్షణం కూర్చున్నా, ఏది చూసినా లేదా తాకినా, ప్రజలు అందుకు ఆకర్షితులవుతారు.
స పూజనీయస్ స స్తుత్యో నమస్కార్యస్ స యత్నతః । స మహాత్మాభివాద్యశ్ చ విభూత్యై విభవైషిణా
అతనిని భక్తితో పూజించాలి, స్తుతించాలి, నమస్కరించాలి. మహాత్ముడిగా అతడిని గౌరవించాలి; ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవారు అతనిని మర్యాదగా సత్కరించాలి.
న యజ్ఞతీర్థైర్ న తపḫప్రదానైర్ ఆసాద్యతే తత్ పరమం పవిత్రమ్ । ఆసాద్యతే క్షీణభవామయానాం భక్త్యా సతామ్ ఆత్మవిదాం యద్ అఙ్గ
పరిశుద్ధమైన ఆ స్థితి యజ్ఞాలతోనో, తీర్థయాత్రలతోనో, తపస్సుతోనో, దానాలతోనో పొందలేరు. భవబంధనాలు తొలగిపోయిన సద్గుణులు, ఆత్మజ్ఞానులు భక్తితో మాత్రమే ఆ పరమ పవిత్రతను పొందగలరు, సఖీ.
ఏవమ్ ఉక్త్వా స భగవాన్ మనుస్ తూష్ణీమ్ అవస్థితః । ఇక్ష్వాకునా నృపేన్ద్రేణ ముదితేనాభిపూజితః
ఇలా చెప్పిన తరువాత ఆ మహనీయుడు మనువు మౌనంగా నిలిచాడు. రాజు ఇక్ష్వాకువు ఆనందంతో ఆయనను గౌరవించాడు.
జగామాకాశమ్ ఆవిశ్య శ్రీమాన్ పైతామహం గృహమ్ । ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య రామాత్మారామతాం వ్రజ
ఆయన ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి, తన పితామహుల గృహానికి వెళ్లిపోయాడు. రామా, ఈ జ్ఞానదృష్టిని పట్టుకుని, నీవు ఆత్మానందాన్ని పొందు.
ఏవం స్థితే హే భగవఞ్ జీవన్ముక్తస్య సన్మతేః । అపూర్వో ఽతిశయẖ కో ఽసౌ భవత్య్ ఆత్మవిదాం వర
ఇలా ఉన్నప్పుడు, భగవంతుడా, జీవన్ముక్తుని స్థితిలో ఏ ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం ఉంటుంది? ఆత్మజ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, దయచేసి చెప్పు.
జ్ఞస్య కస్మింశ్చిద్ ఏవాఙ్గ భవత్య్ అతిశయే న ధీః । నిత్యతృప్తḫ ప్రశాన్తాత్మా స ఆత్మన్య్ ఏవ తిష్ఠతి
ఓ మిత్రమా, జ్ఞానిని ఏ విషయములోనూ ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం ఉండదు. అతడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో తనలో తానే నిలిచిపోతాడు.
అపూర్వో ఽతిశయẖ కో వా సాధోర్ జగతి విద్యతే । సర్వే హ్య్ అతిశయా లోకే శతశḫ పూర్వతాం గతాః
ఈ లోకంలో మంచివాడికి ఏదైనా కొత్తగా, అపూర్వంగా ఉండేదేముంది? లోకంలో ఉన్న అన్ని గొప్పతనాలు వందలసార్లు ముందే సాధించబడ్డాయి.
ధూర్తైస్ సిద్ధైశ్ చ తజ్జ్ఞైశ్ చ తథాన్యైర్ మృగపక్షిభిః । కృతమ్ ఆకాశయానాది కా తస్య స్యాద్ అపూర్వతా
దుర్మార్గులు, సిద్ధులు, ఆ విషయంలో నిపుణులు, ఇంకా జంతువులు, పక్షులు కూడా ఎన్నో అద్భుతాలు ఎప్పటినుంచో చేసారు. అందులో కొత్తదనం ఏముంటుంది?
కేవలం శాన్తసంరమ్భం ప్రకృతవ్యవహారవాన్ । తజ్జ్ఞస్ సఙ్క్షపయన్ దేహం స్వస్థ ఆత్మని తిష్ఠతి
ఎవరైతే మనసులో కలవరంలేకుండా, సహజమైన ప్రవర్తనతో, ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకుని శరీరాన్ని తక్కువగా భావిస్తారో, వారు సుఖంగా తనలో తానే నిలిచిపోతారు.
నోత్తమం న చ సామాన్యం నాశ్రుతం న బహుశ్రుతమ్ । న సువృత్తం న దుర్వృత్తం జ్ఞం విదన్తి జనా ఇమే
ఈ లోకంలో జ్ఞానిని ప్రజలు గొప్పవాడిగా గానీ, సాధారణుడిగా గానీ, చదువు లేనివాడిగా గానీ, చదువు ఎక్కువగా ఉన్నవాడిగా గానీ, మంచి ప్రవర్తన కలవాడిగా గానీ, చెడు ప్రవర్తన కలవాడిగా గానీ గుర్తించలేరు.
లోకాచారగతస్యాపి లోకవత్ సంస్థితస్య చ । బ్రహ్మన్ విదితవేద్యస్య బ్రూహి చిహ్నం మనాగ్ అపి
బ్రహ్మన్, లోకంలో ఉండే ఇతరులా ప్రవర్తిస్తూ, లోకరీతిని అనుసరిస్తూ, తెలిసికొనవలసినదాన్ని తెలిసినవాడి లో ఏదైనా ప్రత్యేక లక్షణం ఉందా? చెప్పండి.
న కిఞ్చిద్ అప్య్ అపూర్వత్వం జనాత్ తస్యాఙ్గ లక్ష్యతే । యచ్ చ స్యాద్ అస్య వా చిత్రం తద్ అన్యత్రాపి లక్ష్యతే
అటువంటి మనిషిలో ప్రజలకు ఎప్పుడూ కొత్తగా కనిపించే లక్షణం ఏదీ ఉండదు; అతనిలో ఏదైనా ఆశ్చర్యంగా కనిపించినా, అది ఇతరులలో కూడా కనిపిస్తుంది.
తత్త్వజ్ఞస్యేహ హే రామ న లోకాలోకనక్షమమ్ । విద్యతే లక్షణం సాక్షాద్ అణిమాద్య్ అపదాది వా
రామా, ఈ లోకంలో తత్వాన్ని తెలిసినవాడిని నేరుగా గుర్తించడానికి ఏ లక్షణం గానీ, అణిమాది శక్తులు గానీ ఉండవు.
వ్యవహారీ యథైవాజ్ఞస్ తజ్జ్ఞో లోకే తథైవ హి । వ్యవహారవశప్రాప్తే సుఖే దుẖఖే చ తిష్ఠతి
ఎలా ఒక అవిజ్ఞుడు లోకంలో వ్యవహరిస్తాడో, అలాగే జ్ఞాని కూడా వ్యవహరిస్తాడు. జీవనప్రవాహంలో సుఖమూ, దుఃఖమూ వచ్చినప్పుడు, వాటికి అతడూ లోకంలో ఉన్నవాడిలానే లోనవుతాడు.
ఏక ఏవ విశేషో ఽత్ర స చాదృశ్యో జనస్థితౌ । సతి వాసతి వా దేహే యద్ అన్తẖక్షీణదుẖఖతా
ఇక్కడ ఒక్కటే తేడా ఉంది, అది కూడా జనాల్లో కనిపించదు. శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, లోపల దుఃఖం లేని స్వేచ్ఛ ఉండటం ఇదే తేడా.
స్వానుభూత్యాత్మకాద్ అస్మాన్ నిర్దుẖఖత్వాద్ ఋతే పరః । శిరశ్శృఙ్గాది తజ్జ్ఞస్య చిహ్నమ్ అన్యన్ న విద్యతే
ఈ లోపలి అనుభూతి రూపమైన దుఃఖరాహిత్యం తప్ప, జ్ఞానికి మరో గుర్తు లేదు. తలపై కొమ్ములు లాంటి ఏదైనా ప్రత్యేక లక్షణం ఉండదు.
మహాకర్తా మహాభోక్తా మహాత్యాగీ స యద్య్ అపి । తజ్జ్ఞో భవతి తద్ రామ తే ఽపి సాధారణా గుణాః
ఓ రామా! అతడు ఎంత గొప్ప కార్యసాధకుడైనా, ఎంత గొప్ప అనుభవించేవాడైనా, ఎంత గొప్ప త్యాగి అయినా, జ్ఞానికున్న ఈ లక్షణాలు కూడా అందరికీ సాధారణంగానే ఉంటాయి.
ప్రాయో ఽజ్ఞస్యాపి వై దృష్టం కామలోభాదితానవమ్ । తపోదానం యశశ్ చైవ నైతజ్ జ్ఞత్వస్య లక్షణమ్
అజ్ఞానులకు కూడా తపస్సు, దానం, పేరు ఇవన్నీ కోరిక, లోభం మొదలైన వాటి వల్ల కలుగుతుంటాయి. ఇవి జ్ఞానం ఉన్నవారి లక్షణాలు కావు.
నిత్యమ్ ఏవోత్తమానన్దాద్ అన్యత్ స్వానుభవస్థితాత్ । క్షయాతిశయనిర్ముక్తాచ్ చిహ్నం తజ్జ్ఞస్య నాస్తి వై
ఎప్పుడూ నిలిచిపోయే, స్వానుభవంలో ఉండే, తగ్గడం పెరగడం లేని పరమానందం తప్ప జ్ఞానిని గుర్తించడానికి వేరే ఎలాంటి గుర్తు ఉండదు.
మహాకర్తృత్వమ్ అథ వా చిహ్నం తజ్జ్ఞస్య దృశ్యతే । తత్ సాధో సాధు సామాన్యమ్ ఉక్తం చ బహుధా మయా
పెద్ద పనులు చేయగలగడం కూడా కొన్నిసార్లు జ్ఞానికి గుర్తుగా కనిపించొచ్చు. కానీ ఓ మేలైనవాడా, ఇది సాధారణమైనదే, దీనిని నేను ఎన్నో విధాలుగా వివరించాను.
ఏతావద్ ఏవ ఖలు లిఙ్గమ్ అలిఙ్గమూర్తేస్ సంశాన్తసంసృతిచిరభ్రమనిర్వృతస్య । తజ్జ్ఞస్య యన్ మదనకోపవిషాదమోహలోభాపదామ్ అనుదినం నిపుణం తనుత్వమ్
సంసారంలో చాలా కాలం తిరిగి చివరకు శాంతిని పొందిన రూపరహితునికి ఒక్కటే నిజమైన లక్షణం — రోజురోజుకు కోరిక, కోపం, బాధ, మాయ, లోభం వంటి వాటి ప్రభావం మరింత సూక్ష్మంగా మారిపోవడం.
భూయశ్ శృణు మహాబాహో సఙ్గ్రహేణ వచో మమ । యద్ వచ్మి తవ బోధాయ మయూరస్యేవ వారిదః
ఓ మహాబాహువంతుడా, నా మాటలు మళ్లీ సంక్షిప్తంగా విను. నీకు అర్థమయ్యేలా నేను చెప్పేది, మయూరానికి వాన ఎంత ఆనందాన్ని ఇస్తుందో, అంతగా నీకు ఉపకరిస్తుంది.
త్వద్బోధనమ్ ఉపాదేయమ్ ఆత్మీయాత్ తపసో మమ । అబుద్ధపృచ్ఛకా రామ కే రఘూణాం హి దైశికాః
రామా, నా తపస్సు ఫలం నీకెరుగుదల కలిగించడమే. రఘువంశంలో విచారణ చేయని వారికి ఉపదేశకులు ఎవరు ఉంటారు?
జన్మాన్తరశతాభ్యస్తఘనభ్రమణవిహ్వలః । శృణు జీవన్ కథం మాయాపఞ్జరాత్ ప్రవిముచ్యతే
వందల జన్మల్లో తిరుగుతూ అలసిపోయినవాడా, ఈ మాయ పంజరంలో నుంచి జీవించగానే ఎలా విముక్తి పొందాలో విను.
కృతాహమ్భావనా సంవిజ్ జీవాద్యభిధయాన్వితా । అహమ్భావో ఽత్ర మిథ్యైవ సత్యం సంవిద్ ఉదాహృతా
‘నేను’ అనే భావన, జీవాది పేర్లతో కలిపి మనసులో ఏర్పడుతుంది. ఇక్కడ ‘నేను’ అనే భావన అసత్యం, కానీ చైతన్యం మాత్రమే నిజమైనదిగా చెప్పబడింది.