వాచామ్ అతీతవిషయాం విషయాశాదశోజ్ఝితామ్ । కామ్ అప్య్ ఉపగతశ్ శోభాం శరదీవ నభస్తలమ్
అతడు మాటలకు అందని, ఇంద్రియాల కోరికల నుంచి పూర్తిగా విముక్తమైన, శరదృతువులో ఆకాశం మేఘాల్లేని విధంగా ప్రకాశించే ఒక అపూర్వమైన కాంతిని పొందుతాడు.
గమ్భీరశ్ చ ప్రసన్నశ్ చ గిరావ్ ఇవ మహాహ్రదః । పరానన్దరసక్షీవో రమతే స్వాత్మనాత్మని
అతడు పర్వతాల్లోని పెద్ద సరస్సు లా లోతుగా, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు. పరమానందాన్ని తనలో తానే ఆస్వాదిస్తూ, పరమసుఖాన్ని అనుభవిస్తూ ఆనందంగా జీవిస్తాడు.
యథాభిమతవిస్తారో యథాభిమతకర్మకృత్ । పరమాం నిర్వృతిం యాతి ముక్తశాస్త్రార్థయన్త్రణః
తనకు ఇష్టమైనంతగా విస్తరించి, తనకు నచ్చిన పనులు చేస్తూ, శాస్త్రాల నియమాలకు లోబడకుండా, అతడు పరమమైన శాంతిని పొందుతాడు.
సర్వకర్మఫలత్యాగీ నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః । న పుణ్యేన న పాపేన నేతరేణాపి లిప్యతే
అతడు అన్ని కార్యఫలాలను వదిలిపెట్టి, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ఏదిపైనా ఆధారపడకుండా ఉంటాడు. పుణ్యమో, పాపమో, ఇంకేదైనా అతడిని అంటవు.
స్ఫటికḫ ప్రతిబిమ్బేన యథా నాయాతి రఞ్జనామ్ । తజ్జ్ఞẖ కర్మఫలేనాన్తస్ తథా నాయాతి రఞ్జనామ్
ఎలా ఒక స్పటికం లోపల ప్రతిబింబం ఉన్నా, అది రంగు పట్టదు; అలాగే, జ్ఞాని తనకు వచ్చిన కర్మఫలాలతో లోపల ఏ మార్పు కలుగదు.
హసన్ రుదన్న్ అపి భృశం దేహపూజావికర్తనైః । దాహాహ్లాదౌ న జానాతి ప్రతిబిమ్బగతావ్ ఇవ
అతడు ఎంత నవ్వినా, ఎంత ఏడ్చినా, శరీరానికి పూజ జరిగినా, గాయమైనా, వేడి గానీ, ఆనందం గానీ అనుభవించడు; ఇవన్నీ ప్రతిబింబంలో జరిగేవాటిలా ఉంటాయి.
నిస్స్తోత్రో నిర్వషట్కారḫ పూజ్యపూజావివర్జితః । సంయుక్తశ్ చ వియుక్తశ్ చ సర్వాచారనయక్రమైః
అతనికి స్తోత్రాలు లేవు, వషట్కారాలు లేవు, పూజా-అపూజలు లేవు; అన్ని ఆచారాల్లో కలిసినవాడిగా, విడిపోయినవాడిగా ఉంటాడు.
తస్మాన్ నోద్విజతే లోకో లోకాన్ నోద్విజతే చ సః । హర్షామర్షభయక్రోధైర్ ముక్తో యుక్తశ్ చ దృశ్యతే
కాబట్టి, లోకం అతనిని కలవరపెట్టదు, అతడు లోకాన్ని కలవరపర్చడు; సంతోషం, కోపం, భయం, ద్వేషం లేని వాడిగా, కలిసినవాడిగా, విడిపోయినవాడిగా కనిపిస్తాడు.
రాగద్వేషోదయారమ్భైస్ త్యజ్యతే ఽపి చ యుజ్యతే । ఈహానీహావిలాసేన నాప్యతే ఽథ చ భుజ్యతే
రాగద్వేషాలు పుట్టినా, వాటిని వదిలినా, ప్రయత్నం లేదా ప్రయత్నం లేకపోవడం అనే ఆటలో, వాడు ఏ పని చేయడు, ఏదీ అనుభవించడు కూడా.
ప్రమేయే కస్యచిద్ అపి నారోహతి మహాశయః । ప్రమేయీక్రియతే వాపి బాలేనాప్య్ అదురాశయః
బహుళ హృదయుడు ఏ విషయానికీ ఆసక్తి చూపడు; కానీ అపవిత్రమైన మనసున్నవాడు, చిన్నవాడైనా, ప్రతిదీ తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు.
విధూయానన్తనానాత్వం యẖ కిలైకతయోదితః । తమ్ అనాద్యన్తసంవిత్తిం కో వా తులయితుం క్షమః
అనేక రకాల భేదాలను దూరం చేసి, ఒకటే అని చెప్పబడే ఆ ఆదిమూ అంతమూ లేని జ్ఞానాన్ని ఎవరు కొలవగలరు?
తనుం త్యజతి తీర్థే వా శ్వపచస్య గృహే ఽపి వా । మా కదాచన వా రాజన్ వర్తమానే ఽపి వా క్షణే
వాడు తన శరీరాన్ని తీర్థంలో విడిచినా, శ్వపచుని ఇంట్లో విడిచినా, లేదా ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకపోయినా, లేక ఈ క్షణంలోనే విడిచినా, రాజా!
జ్ఞానసమ్ప్రాప్తిసమయే ముక్తో ఽసౌ విగతామయః । వీతశోకజరాయాసో యత్ కరోతి కరోతు తత్
జ్ఞానం పొందిన క్షణంలోనే అతడు విముక్తుడు, అన్ని రోగాలు పోయినవాడు, దుఃఖం, వృద్ధాప్యం, అలసట లేని వాడు అవుతాడు. అతడు ఏం చేసినా, చేసుకోనివ్వండి.
అహమ్భ్రాన్తిర్ హి బన్ధాయ మోక్షో జాతే హి తత్క్షయే । యథా భవతి దేహో ఽయం తథా భవతు కా క్షతిః
‘నేను’ అనే మాయే బంధనం; అది పోయినప్పుడు విముక్తి కలుగుతుంది. ఈ శరీరం ఎలా ఉన్నా ఉండనివ్వండి—దీనివల్ల ఏమి నష్టం లేదు.
యత్ కరోతి యద్ ఆదత్తే యత్రోపవిశతి క్షణమ్ । యత్ పశ్యతి స్పృశతి యత్ తస్మై స్పృహయతి ప్రజా
అతడు ఏం చేసినా, ఏది తీసుకున్నా, ఏ చోట క్షణం కూర్చున్నా, ఏది చూసినా లేదా తాకినా, ప్రజలు అందుకు ఆకర్షితులవుతారు.
స పూజనీయస్ స స్తుత్యో నమస్కార్యస్ స యత్నతః । స మహాత్మాభివాద్యశ్ చ విభూత్యై విభవైషిణా
అతనిని భక్తితో పూజించాలి, స్తుతించాలి, నమస్కరించాలి. మహాత్ముడిగా అతడిని గౌరవించాలి; ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవారు అతనిని మర్యాదగా సత్కరించాలి.
న యజ్ఞతీర్థైర్ న తపḫప్రదానైర్ ఆసాద్యతే తత్ పరమం పవిత్రమ్ । ఆసాద్యతే క్షీణభవామయానాం భక్త్యా సతామ్ ఆత్మవిదాం యద్ అఙ్గ
పరిశుద్ధమైన ఆ స్థితి యజ్ఞాలతోనో, తీర్థయాత్రలతోనో, తపస్సుతోనో, దానాలతోనో పొందలేరు. భవబంధనాలు తొలగిపోయిన సద్గుణులు, ఆత్మజ్ఞానులు భక్తితో మాత్రమే ఆ పరమ పవిత్రతను పొందగలరు, సఖీ.
ఏవమ్ ఉక్త్వా స భగవాన్ మనుస్ తూష్ణీమ్ అవస్థితః । ఇక్ష్వాకునా నృపేన్ద్రేణ ముదితేనాభిపూజితః
ఇలా చెప్పిన తరువాత ఆ మహనీయుడు మనువు మౌనంగా నిలిచాడు. రాజు ఇక్ష్వాకువు ఆనందంతో ఆయనను గౌరవించాడు.
జగామాకాశమ్ ఆవిశ్య శ్రీమాన్ పైతామహం గృహమ్ । ఏతాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య రామాత్మారామతాం వ్రజ
ఆయన ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి, తన పితామహుల గృహానికి వెళ్లిపోయాడు. రామా, ఈ జ్ఞానదృష్టిని పట్టుకుని, నీవు ఆత్మానందాన్ని పొందు.
ఏవం స్థితే హే భగవఞ్ జీవన్ముక్తస్య సన్మతేః । అపూర్వో ఽతిశయẖ కో ఽసౌ భవత్య్ ఆత్మవిదాం వర
ఇలా ఉన్నప్పుడు, భగవంతుడా, జీవన్ముక్తుని స్థితిలో ఏ ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం ఉంటుంది? ఆత్మజ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, దయచేసి చెప్పు.
జ్ఞస్య కస్మింశ్చిద్ ఏవాఙ్గ భవత్య్ అతిశయే న ధీః । నిత్యతృప్తḫ ప్రశాన్తాత్మా స ఆత్మన్య్ ఏవ తిష్ఠతి
ఓ మిత్రమా, జ్ఞానిని ఏ విషయములోనూ ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం ఉండదు. అతడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా, ప్రశాంతమైన మనసుతో తనలో తానే నిలిచిపోతాడు.
అపూర్వో ఽతిశయẖ కో వా సాధోర్ జగతి విద్యతే । సర్వే హ్య్ అతిశయా లోకే శతశḫ పూర్వతాం గతాః
ఈ లోకంలో మంచివాడికి ఏదైనా కొత్తగా, అపూర్వంగా ఉండేదేముంది? లోకంలో ఉన్న అన్ని గొప్పతనాలు వందలసార్లు ముందే సాధించబడ్డాయి.
ధూర్తైస్ సిద్ధైశ్ చ తజ్జ్ఞైశ్ చ తథాన్యైర్ మృగపక్షిభిః । కృతమ్ ఆకాశయానాది కా తస్య స్యాద్ అపూర్వతా
దుర్మార్గులు, సిద్ధులు, ఆ విషయంలో నిపుణులు, ఇంకా జంతువులు, పక్షులు కూడా ఎన్నో అద్భుతాలు ఎప్పటినుంచో చేసారు. అందులో కొత్తదనం ఏముంటుంది?
కేవలం శాన్తసంరమ్భం ప్రకృతవ్యవహారవాన్ । తజ్జ్ఞస్ సఙ్క్షపయన్ దేహం స్వస్థ ఆత్మని తిష్ఠతి
ఎవరైతే మనసులో కలవరంలేకుండా, సహజమైన ప్రవర్తనతో, ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకుని శరీరాన్ని తక్కువగా భావిస్తారో, వారు సుఖంగా తనలో తానే నిలిచిపోతారు.
నోత్తమం న చ సామాన్యం నాశ్రుతం న బహుశ్రుతమ్ । న సువృత్తం న దుర్వృత్తం జ్ఞం విదన్తి జనా ఇమే
ఈ లోకంలో జ్ఞానిని ప్రజలు గొప్పవాడిగా గానీ, సాధారణుడిగా గానీ, చదువు లేనివాడిగా గానీ, చదువు ఎక్కువగా ఉన్నవాడిగా గానీ, మంచి ప్రవర్తన కలవాడిగా గానీ, చెడు ప్రవర్తన కలవాడిగా గానీ గుర్తించలేరు.
లోకాచారగతస్యాపి లోకవత్ సంస్థితస్య చ । బ్రహ్మన్ విదితవేద్యస్య బ్రూహి చిహ్నం మనాగ్ అపి
బ్రహ్మన్, లోకంలో ఉండే ఇతరులా ప్రవర్తిస్తూ, లోకరీతిని అనుసరిస్తూ, తెలిసికొనవలసినదాన్ని తెలిసినవాడి లో ఏదైనా ప్రత్యేక లక్షణం ఉందా? చెప్పండి.
న కిఞ్చిద్ అప్య్ అపూర్వత్వం జనాత్ తస్యాఙ్గ లక్ష్యతే । యచ్ చ స్యాద్ అస్య వా చిత్రం తద్ అన్యత్రాపి లక్ష్యతే
అటువంటి మనిషిలో ప్రజలకు ఎప్పుడూ కొత్తగా కనిపించే లక్షణం ఏదీ ఉండదు; అతనిలో ఏదైనా ఆశ్చర్యంగా కనిపించినా, అది ఇతరులలో కూడా కనిపిస్తుంది.
తత్త్వజ్ఞస్యేహ హే రామ న లోకాలోకనక్షమమ్ । విద్యతే లక్షణం సాక్షాద్ అణిమాద్య్ అపదాది వా
రామా, ఈ లోకంలో తత్వాన్ని తెలిసినవాడిని నేరుగా గుర్తించడానికి ఏ లక్షణం గానీ, అణిమాది శక్తులు గానీ ఉండవు.
వ్యవహారీ యథైవాజ్ఞస్ తజ్జ్ఞో లోకే తథైవ హి । వ్యవహారవశప్రాప్తే సుఖే దుẖఖే చ తిష్ఠతి
ఎలా ఒక అవిజ్ఞుడు లోకంలో వ్యవహరిస్తాడో, అలాగే జ్ఞాని కూడా వ్యవహరిస్తాడు. జీవనప్రవాహంలో సుఖమూ, దుఃఖమూ వచ్చినప్పుడు, వాటికి అతడూ లోకంలో ఉన్నవాడిలానే లోనవుతాడు.
ఏక ఏవ విశేషో ఽత్ర స చాదృశ్యో జనస్థితౌ । సతి వాసతి వా దేహే యద్ అన్తẖక్షీణదుẖఖతా
ఇక్కడ ఒక్కటే తేడా ఉంది, అది కూడా జనాల్లో కనిపించదు. శరీరం ఉన్నా లేకపోయినా, లోపల దుఃఖం లేని స్వేచ్ఛ ఉండటం ఇదే తేడా.